56 - فاطمه حجت خدا بر امامان علیهم السلام
799 بازدید
موضوع: اخلاق و عرفان


                                 فاطمه حجت خدای متعال بر حجتهای 11 گانه اش

در روایتى از پیشوایان اهل‏بیت علیهم‏السلام آمده است كه: ؛ (این روایت از امام عسكرى به این صورت آمده است كه فرمود: نَحْنُ حُجَجُ اللّه‏ِ عَلى خَلْقِهِ وَ فاطمةُ حُجةٌ عَلیَنا. ما حجّت‏های خدا بر آفریدگانش هستیم، و فاطمه، حجّت خدا بر ما مى‏باشد. تفسیر أطیب البیان/ ج 13/ ص 236. مترجم.) .

این روایت را می توان با الفاظ مختلفی در منابع متأخرین یافت:

 ما (اهل بیت) حجت های خدا بر خلق او هستیم و جدّة ما فاطمه (علیها السلام ) حجت خدا بر ما است.( . الاسرار الفاطمیه، ص 99، للشیخ محمد فاضل المسعودی.

]ما حجت های خدا بر خلایق (مردم) هستیم و مادر ما فاطمه ـ علیها السلام ـ حجت خدا بر ما است. < الاسرار الفاطمیه، ص 17، للشیخ محمد فاضل المسعودی.>.

امام رضا ـ علیه السلام ما حجت های خدا بر شمائیم و مادر ما فاطمه ـ علیها السلام ـ حجت خدا بر ما (اهل بیت) است.ـ(الانتصار، کورانی عاملی، ج7، ص 237)؛

(همان، ص 398)؛
(عوالم العلوم، بحرانی، ج11، ص8)؛

( الانتصار، کورانی عاملی، ج7، ص 192).

ا  این احادیث شریف  که مفاد آن حجیت فاطمة زهرا ـ علیها السلام ـ بر ائمّة اطهار ـ علیهم السلام ـ می باشد  به عبارات مختلفی از امامان معصوم نقل گردیده است.

   حجت بودن حضرت زهرا سلام الله علیها بر امامان، در منابع شیعی در قالب روایات بالا از امام رضا و امام حسن عسگری علیهما السلام آمده است. با تتبعی در منابع به دست می آید که این روایات در منابع متأخرین نقل شده و ظاهراً تفسیر اطیب البیان نخستین مأخذی است که بعضی از آن را آورده و با تأسف، مؤلف کتاب . مرحوم عبدالحسین طیب سند و مأخذی را برای روایت نقل نمی کند این روایت را بدین گونه می آورده است:  (اطیب البیان، طیب، ج13، ص 225).

ا  البته باید توجه داشت، متن این روایات با قراین صحت همراه بوده ، و روایاتی نظیر اسوه بودن حضرت زهرا سلام الله علیها برای ائمه اطهار علیهم السلام و همچنین واجب الطاعه بودن آن حضرت برای همه موجودات حتی ملائکه و انبیا، مؤیداتی است که بر صحت مضمون آن گواهی می دهد.

 مفهوم حجت بودن حضرت زهرا سلام الله علیها

در خصوص حجت بودن حضرت زهرا سلام الله علیها  در میان صاحب نظران دیدگاههای مختلفی وجود دارد که در اینجا به بیان برخی از آنها می پردازیم

1 :- با توجه به برخی روایات دیگر نظیر روایتی از امام عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف که فرموده اند: دختر رسول خدا صلی الله علیه و آله برای من الگوی نیکویی است< (الغیبه، طوسی، ص 286؛ الاحتجاج، طبرسی، ج2، ص279؛ بحارالانوار، مجلسی، ج53، ص 180>

،  حضرت زهرا سلام الله علیها به مانند پدر بزرگوارش که اسوه ای برای همگان بود، برای فرزندان طاهرینش الگویی گرانمایه است و بانوی دو عالم علیها السلام در روایات حجت بر همگان بوده و تأسی به ایشان سفارش شده است. چرا که یکی از معانی اسوه، پیشوایی در خصلتی است که شخص بدان لایق و شایسته مقتدایی میشود (التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، مصطفوی، ج1، ص 91- 92).

  بنابراین حجت بودن ایشان به قرینۀ این روایت، به مفهوم الگو و اسوه بودن ایشان بر خلایق است.

2 - برخی از صاحب نظران حجت بودن حضرت زهرا سلام الله علیها بر ائمه اطهار علیهم السلام را ناظر به مصحف شریف حضرت فاطمه علیها السلام می دانند این مصحف که به توسط جبرئیل پس از رحلت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم به حضرت زهرا سلام الله علیها وحی می شد و حضرت امیرالمومنین علی علیه السلام املائات آن حضرت را کتابت می کرد، یکی از مواریث اختصاصی ائمه علیهم السلام و از منابع علوم آن حضرات علیهم السلام است و همۀ وقایع تا روز قیامت در آن آمده است. بدین صورت که آنچه در مصحف ایشان آمده حجتی برای ائمه معصوم علیهم السلام و یکی از منابع علوم الهی برای حضرات معصومین علیهم السلام می باشد که بدان احتجاج می کنند (مقامات فاطمه الزهراء فی الکتاب و السنه، سند، ص 29-30). 

3 - یکی دیگر از معانی حجت بودن حضرت زهرا سلام الله علیها ، نقش آن حضرت در شکل گیری وجود ائمه معصومین علیهم السلام است. چرا که آن بانوی مکرّمه مادر ائمه معصومین علیهم السلام میباشد. گفتنی است وساطت آن حضرت تنها به سبب شکل گیری زمینی آن انوار ملکوتی نیست، بلکه وساطت  ایشان به لحاظ عالم انوار و خلقت نوری ائمه معصومین علیهم السلام است (مقامات حضرت فاطمه در کتاب و سنت، سند، ص 30-32).

  بنابر روایات ابتدای خلقت و آفرینش انوار ائمه اطهار علیهم السلام، خداوند نخست نور نبی اکرم صلی الله علیه و آله و سلم، پس از آن، نور امیرمؤمنان علی علیه السلام و سپس نور حضرت فاطمه سلام الله علیها را آفرید. و از آن وجود قدسی انوار ائمه معصومین علیهم السلام منشق گشت. از این رو، آن وجود انور واسطۀ فیض تکوینی به ائمه اطهار علیهم السلام می باشد. (( امامت پژوهی بررسی دیدگاههای امامیه، معتزله و اشاعره، جمعی از نویسندگان، زیر نظر دکتر محمد یزدی مطلق، مشهد، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، 1381 )).

4  - یکی دیگر از دلایل حجت بودن حضرت زهرا علیها السلام، کفویت امیرمومنان علی علیه السلام با ایشان است. زیرا بدین طریق بیشتر مقاماتی که امیرمؤمنان علی علیه السلام داراست، برای حضرت صدیقه طاهره علیها السلام ثابت می شود، زیرا بانوی دو عالم سلام الله علیها در همه فضایل کفو امیر مؤمنان علی علیه السلام است. در روایات آمده است: (عیون اخبار الرضا علیه السلام، ابن بابویه، ج2، ص 203)

.   پس همان گونه که امیرمومنان علیه السلام بر ائمه پس از خود حجت است، حضرت زهرا سلام الله علیها نیز دارای این مقام است (الاسرار الفاطمیه، مسعودی، ص 82-85).

   با تتبعی در روایات به دست می آیدکه امیرمومنان علیه السلام برتر از دیگر از اوصیاء و به عبارتی است.

    بنابراین، حضرت زهرا سلام الله علیها نیز که کفو امیرمؤمنان علیه السلام بوده و بضعه پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم و همسر خیر الاوصیاء علیه السلام می باشد به دلیل اولویت و فحوای خطاب دارای همان مقام است و حجت بر امامان می باشد.(( الاسرار الفاطمیه، مسعودی، ص 85؛ فاطمه الزهراء ام ابیها، امینی، ص27).

علاوه  بر مطالب فوق، برخی روایات افضلیت حضرت زهرا سلام الله علیها را بر تمامی خلق، به جز وجود مقدس پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم و امیر مؤمنان علی بن ابی طالب علیه السلام بیان می دارد. امام باقر علیه السلام می‌فرماید: (دلائل الامامه، طبری، ص106).

    بنابراین، ذوات مقدس امیرمؤمنان علی علیه السلام و حضرت صدیقه طاهره سلام الله علیها، اشرف از سایر انبیای اولوالعزم به جز پیغمبر خاتم حضرت محمد مصطفی صلی الله علیه و آله و سلم می باشد (بحارالانوار، مجلسی، ج43، ص 10- 11) و حتی اقرار به محبت و فضل حضرت زهرا سلام الله علیها ، ببیانگر زیادت فضل ایشان بر انبیاست که شرط تکامل نبوتشان اقرار بدان بوده است

- برخی دیگر بر این باورند که آنگاه که دوران رجعت فرا می‌رسد، حکومت ‌اسلامی اهل‌بیت سلام‌الله‌علیهم جهانی می‌شود و در این زمان، حجیّت حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها نمایان و آشکارشده، یعنی در این زمان، ملکۀ عالم وجود، حضرت ‌زهرا سلام‌الله‌علیها می‌شوند (معنای ام ابیها، آیت الله مظاهری، به نقل از سایت تبیان).

با توجه به اینکه حجیت حضرت زهرا سلام الله علیها با عنایت به متن روایت به منصه ظهور رسیده، دلیل فوق الذکر مردود به نظر می رسد، چرا که سخن از حجت بودن حضرت زهرا سلام الله علیها در همه اعصار است.

در  نتیجه می توان با استناد به معنای لغوی و نگاهی به دیگر روایات گفت: معنای حجت بودن حضرت زهرا سلام الله علیها دلیل و برهان بودن اقوال و افعال آن حضرت است که ائمه بزرگوار ما بدان احتجاج می کردند. و حضرت زهرا سلام الله علیها الگویی برای امامان معصوم علیهم السلام بوده و در مواضع مختلفی دلیل و برهان عمل خود را افعال آن حضرت سلام الله علیها قرار داده اند و در مقابل ادله مخالفین بدان استناد می ورزیده اند. و  مصحف حضرت زهرا سلام الله علیها برهان و دلیلی برای ائمه معصومین علیهم السلام بوده است و در مقابل دیگران به آن مصحف استناد می کرده اند و در واقع آن مصحف، باب وساطت علمی بین خداوند و ایشان می باشد.در ختام این نوشتار در رویکردی معرفتی به این موضوع می توان گفت حضرت زهرا سلام الله علیها که حجت بر امامان علیهم السلام بوده، حجت بر مردمان نیز در همۀ اعصار است. از این رو، بر همگان است که به سیره آن حضرت احتجاج نموده و در همۀ ارکان زندگی به آن بانوی مکرمه سلام الله علیها تأسی نمایند      

خدایا به احترام این صدیقه شهیده سلام الله علیها مارا از شفاعتش محروم نفرما آمین یارب العالمین.