51 - امانت دار خوب باشیم.
450 بازدید
موضوع: اخلاق و عرفان

                    

                                          اهمیت امانت و امانت داری  از نظر اسلام.


انّ  اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَمَانَاتِ إِلَىٰ أَهْلِهَا وَإِذَا حَكَمْتُمْ بَيْنَ النَّاسِ أَنْ تَحْكُمُوا بِالْعَدْلِ ۚ إِنَّ اللَّهَ نِعِمَّا يَعِظُكُمْ بِهِ ۗ إِنَّ اللَّهَ كَانَ سَمِيعًا بَصِيرًا﴿٥٨﴾خدا قاطعانه به شما فرمان مى‏دهد كه امانت‏ها را به صاحبانش بازگردانيد و هنگامى كه ميان مردم داورى مى‏كنيد ، به عدالت داورى كنيد . يقيناً [فرمان بازگرداندن امانت به مردم و عدالت در داورى] نيكو چيزى است كه خدا شما را به آن موعظه مى‏كند ؛ بى‏ ترديد خدا همواره شنوا و بيناست .«58»

یکی از کارهای متداول در جوامع بشری ، مسئله امانت دادن و امانت گرفتن است که در اثر اعتماد و اطمینان اشخاص به همدیگر، به وجود می آید و این عمل خود نیز از کارهای مورد پسند و قابل تقدیر است.

 روشن است امانت معني وسيعي دارد و هر گونه سرماية مادي و معنوي را شامل ميشود, و هر مسلماني طبق صريح اين آيه وظيفه دارد در هيچ امـانتي نسبت به هيچ كس 9بدون استثناء; خيانت نكند, خواه صاحب امانت, مسلمان ّ باشد يا غير مسلمان, و اين در واقع يكي از مواد است كه تمام انسانها در برابر آن يكسانند.

در تفسير و بعضي ديگر از تفاسير اسلامي, نقل شده: اين آيه زماني نازل گرديد كه پيامبرصلی الله علیه و آله با پيروزي كامل وارد شهر گرديد, را كه كليددار خانة كعبه بود احضار كرد, كليد را از او گرفت, تا درون خانة كعبه را از وجود بتها پاك سازد/ عموي پيامبر صلی الله علیه و آله پس از انجام اين مقصود, تقاضا كرد: پيامبر صلی الله علیه و آله که در میان عرب  مقام كليدداري بيت اللّه مقام برجسته و شامخ بود, به او بسپارد گويا عباس ميل داشت از نفوذ اجتماعي و سياسي برادرزادة خود به نفع خويش استفاده كند; ولي پيامبر صلی الله علیه و آله بر خلاف اين تقاضا پس از تطهير خانة كعبه از لوث بتها در خانه را بست و كليد را به تحويل داد, در حالي كه آية  مورد بحث  فوق را تلاوت می کرد.

 آية  مورد بحث، گرچه همانند بسياري از آيات در مورد خاصي نازل شـده, ولي ً بديهي است يك حكم عمومي و همگاني از آن اسـتفاده مـيشود, و صـريحا ميفرمايد: . ِ قابل توجه اين كه: در شأن نزول فوق, امانت تنها يك امانت مادي نبود و طرف آن هم يك نفر مشرك بود ، پس از نظر اسلام و قرآن ، امانت به هر شکلی و از هرکس که باشد ، باید به صاحبش برگردد.

 در منابع اسلامي به قدري دربارة اين موضوع تأكيد شده كه در مورد ساير احكام كمتر ديده ميشود, احاديث كوتاه زير روشنگر اين واقعيت است:

 1 ـ امام صادق (ع) : سه طایفه هستند که منافق می باشند اگرچه نماز به یاد دارند و روزه بگیرند و به اعتقاد خود مسلمان باشند : 1.کسانی که در امانت خیانت میکنند. 2.کسانی که در سخن گفتن دروغ می گویند3.اشخاصی که خلف وعده میکنند و به عهد و پیمان خود وفا نمی کنند.  تفسیرجامع جلد 3 صفحه 65

2 - حضرت صادق (ع ) فرمود: مجلس ها امانت است ، و كسى حق ندارد كلام محرمانه رفيق خود را بدون اجازه او بازگو كند، مگر در موردى كه شنونده مورد وثوق و اطمينان باشد يا ذكر خيرى از آن رفيق باشد. اصول كافى جلد 4 صفحه  481(يعنى صحبتهاى خصوصى كه در مجالس شود يا نگفته پيدا است كه گوينده ميل ندارد فاش شود حكم امانت را دارد و بايد از افشاء آن خوددارى كرد).
 (ابن ) ابى عوف گويد: شنيدم از حضرت صادق (ع ) كه مى فرمود: مجلسها امانت است . اصول كافى جلد 4 صفحه  480

3 - از امام صادق  علیه السلام  نقل شده كه فرمود: « لاتنظروا الی طول رکوع الرّجل و سجوده فانّ ذالک شیئا اعتاده فلوترکه أستوحش و لکن أنظروا الی صدق حدیثه و آداء أمانته ». نگاه نكنيد; زيرا ممكن است عادتي براي آنها شده باشد كه از ترك آن ناراحت شوند, ولي نگاه بـه راسـتگوئي در سخن و اداء امانت آنها كنيد>

4 ـ در حديث ديگري از امام صادق علیه السلام نقل شده كه فرمود: علي علیه السلام آن همه مقام در نزد پيامبر  صلی الله علیه و آله  پيدا كرد, به خاطر راستگوئي در سخن و اداء امانت

5 - نيز از امام صادق علیه السلام  نقل شده كه به يكي از دوستان خود فرمود:

< انّ ضارب علیّ بالسّف و قاتله لو ائتمنی و استنصحنی و استشارنی ثمّ قبلت ظالک منه لادّیت أمانته. اگر قـاتل عـلي علیه السلام امـانتي پـيش مـن مـيگذاشت و يـا از مـن نـصيحتي ميخواست و يا با من مشورتي ميكرد و من آمادگي خود را براي اين امور اعلام ّ ميداشتم, قطعا حق امانت را ادا مينمودم>

6  - وفاي به عهد امام سجاد(ع) حتي در مورد شمر!  فرمودند: اگر شمر آن شمشیری را به من امانت بدهد که با آن سر پدرم را از بدن جدا کرد، بعد بیاید آن شمشیر را از من مطالبه کند،من آن را به او خواهم داد. 

از  امام صادق علیه  السلام  نیز آمده است که « اگر ( شمر)  شمشیری را که  با آن امام حسين را كشته پيش من بعنوان امانت بگذارد خيانت نمی ‏كنم و به او برميگردانم.

7 -  در منابع شيعه و اهل تسنن از پيغمبر گرامي اسلام صلی الله علیه و آله نقل شده «آیة المنافق ثلاث اذا حدّث کذب و وعد أخلف و اذا أئتمن خان»..

8 -  پيغمبر ا كرم صلی الله علیه و آله  به علي علیه السلام  فرمود: َ سوّ بین الخصمین فی لحظک و لفظک . : .

در این مورد روایات فراوان است که به منابعش مراجعه شود.

فراموش نکنیم که رسول خدا صلی الله علیه و آله هم هنگام رحلت و از دنیا رفتن برای ما دو امانت مهم سپرد و رفت« انّی تارک فیکم الثّقلین ، کتاب الله و عترتی اهل بیتی ....» من در میان شما دو وزنه سنگین ترک می کنم ( و می روم) کتاب خدا و عترت و اهل بیت منند و آنها از همدیگر جدا نمی شوند تا در حوض کوثر به من برسند و مادام که به آنها دست بزنید

( و با آنها باشید )، ابدا گمراه نمی شوید. 

اکثریت این امت با این دو امانت مخصوصا با هل بیت آن حضرت چه کردند و با امانت او چه رفتاری از خود نشان دادند و می دهند و تا ظهور قلب عالم امکان و رکن زمین و آسمان و انتقام گیرنده مادرش زهراء علیهاالسلام روحی و أرواح العالمین لتراب مقدمه الفداء  از راه رسد و انتقام آن مظلومان را از ستمگران و به امانت خیانت کنندگان بگیرد و به زخم دل آنها مرهم بگذارد.

در قسمت دوم آيه, اشاره به دستور مهم ديگري شده و آن مسألة است مي فرمايد: سپس براي تأكيد اين دو فرمان مهم ميگويد: باز تأكيد مي كند و مي فرمايد:

اين قانون نيز, يك قانون كلي و عمومي است و هر نوع داوري و حكومت را چه در امور بزرگ و چه در امور كوچك, شامل ميشود, تا آنجا كه در احاديث اسلامي ميخوانيم: روزي دو كودك خردسال, هر كدام خطي نوشته بود, و براي داوري در ميان آنها و انتخاب بهترين خط به حضور امام حسن علیه السلام رسيدند, علي علیه السلام كه ناظر اين ً صحنه بود, فورا به فرزندش گفت: « یا بنیّ أنظر کیف تحکم فانّ هذا حکم والله  سائلک عنه یوم القیامة فرزندم! درست دقت كن, چگونه داوري مـيكني; زيـرا ايـن خـود يك نـوع  قضاوت است و خداوند در روز قيامت دربارة آن از تو سؤال ميكند»!.

اين دو قانون مهم اسلامي حفظ امانت و عدالت در حكومت; زيربناي يك جامعة سالم انساني است و هيچ جامعه اي خواه مادي يا الهي بدون اجراي اين دو اصل, سامان نمييابد/ اصل اول ميگويد: اموال, ثـروتها, پستهـا, مسـئوليتها, سـرمايه هاي انساني, فرهنگها و ميراثهاي تاريخي, همه امانتهاي الهي است كه به دست  افراد مختلف در اجتماع سپرده ميشود, و همه موظفند در حفظ اين امانات و تسليم كردن آن به صاحبان اصلي آن بكوشند, و به هيچ وجه در اين امـانتها خيانت نشود/ از طرفي هميشه در اجتماعات, برخـوردها, تـضادها و اصـطكاك مـنافع ّ وجود دارد كه بايد با حكومت عادلانه, حل و فصل شود تا هر گونه تبعيض و امتياز نابه جا و ظلم و ستم از جامعه برچيده شود/

همان طوركه در بالا گفته شد, امانت منحصر به اموالي كه مردم به يكديگر ميسپارند نيست, بلكه دانشمندان نيز در جامعه, امانتداراني هستند كه موظفند حقايق را كتمان نكنند, حتي فرزندان انسان امانت هاي الهي هستند كه ا گـر در تعليم و تربيت آنان كوتاهي شود, خيانت در امانت شده, و از آن بالاتر وجود و هستي خود انسان و تمام نيروهائي كه خدا به او داده است, امانت پروردگارند كه انسان موظف است در حفظ آنها بكوشد, در حفظ سلامت جسم و سلامت روح و نيروي سرشار جواني و فكر و انديشه كوتاهي نكند/ لذا نميتواند دست به انتحار و يا ضرر به خويشتن بزند, حتي از بعضي از احاديث اسلامي استفاده ميشود: علوم و اسرار و ودايع امامت كه هر امامي بايد به امام بعد بسپارد, مشمول آية فوق می باشد.

قابل توجه اين كه: در آية فوق, مسألة , بر , مقدم داشته شده, اين موضوع شايد به خاطر آن است كه مسألة عـدالت در داوري, هميشه در برابر خيانت لازم ميشود; زيرا اصل و اساس اين است كه همة مردم امين باشند, ولي ا گر فرد يا افرادي از اين اصل منحرف شوند نوبت به عدالت : می رسد که آنها را به وظیف خود  آشنا سازد.

خدایا به احترام مقربین درگاهت ما را موفق کن در امانات خودت و امانت رسول و اهل بیتش خیانت نکنیم و رضای شما را به دست آوریم آمین یا ربّ العالمین.