43- معاد یا روز بازگشت (به سوی خدا).
646 بازدید
موضوع: اخلاق و عرفان


دلایل وجود روز قیامت چيست؟ در روز قیامت چه اتفاقاتی رخ می‌دهد؟


قیامت یا معاد ، اصل آخر از اصول دین ماست ، هرکس به خدا و رسولش ایمان آورده است، باید معاد را هم بپذیرد ، زیرا این اصل پایان سیر تکاملی انسان ها و دریافت نتایج اعمال آنهاست و با دلایل قطعی هم ، در منابع دینی و مذهبی، به اثبات رسیده است .بايد توجه داشت که مبحث معاد و سرنوشت انسان پس از مرگ پيچيده و مشکل است که دشواری بحث را مي توان با مطالعه و سؤال در پيرامون آيات آن و تحقيق در کتب تفسير بر خود هموار کنيم، زيرا سوره‌ای از قرآن نيست که يا مستقيماً يا غير مستقيم مسأله رستاخيز، محشر و بهشت و جهنم را گوشزد نکرده باشد.

بيش از 1500 آيه قرآن مربوط به بحث معاد است. آيات معاد به چند دسته مختلف تقسيم می‌گردند؛ يک دسته از آيات جواب منکران رستاخيز را می‌دهد. کساني که اصلاً معاد را منکرند و دسته ديگر شکّاکان هستند که با حالت تعجّب سئوال می‌کنند: چگونه بعد از اينکه مرديم و خاک شديم، دوباره پوست و گوشت و چشم و ابرو و ... به حالت اوليه بر می‌گردند؟ که خدای بزرگ اين گونه جواب می‌دهد: «قل يحييها الذي انشأها اول مره»1 همانگونه که اولين بار شما را خلق کرديم و هيچ نبوديد، خلقت دوباره شما آسان تر از اول است.

دسته ديگر از آيات، مربوط به نعمت های بهشتی و حور و غلمان و نهرهای عسل و نوشیدنیهای گوا را و خوش طعم و . و ... است و نعمات آن دنیا را مطرح می‌کنند و انواع بهشت های عدن، رضوان خدا و مراتب آن را بيان می‌فرمايد. دسته ديگر از آيات، دورنمای جهنم، مظهر قهر الهی و آتش جهنم و غل و زنجير، طعام دوزخيان و صراط، ميزان و عالم برزخ را به تصوير می‌کشند.

عده‌ای از آيات که غير مستقيم بحث معاد را مطرح می سازد، اما مستقيماً سخنی از قبر، عذاب، بهشت و جهنم ندارد. مانند «فمن يعمل مثقال ذرة خيراً يره و من يعمل مثقال ذرة شراً يره»2 هر کس به اندازه يک ذره کار نيک انجام دهد آن را خواهد ديد و هر کس به قدر يک ذره کار زشتی مرتکب شده آن هم به کيفرش خواهد رسيد.

با وجود این همه آیات الهی ما به آمدن چنین روزی معتقد و یقین داریم و می دانیم که خداوند ما و این همه موحودات جهان آفرینش را ، بیهوده و عبث ، نیافریده و باید روزی به پای حساب و کتاب ، اعمال و کرده های یک عمر خود ، حاضر شده و به سؤلات مأمورین خدا ، جواب دهیم و نتایجش را ، ببینیم « ان خیرا فخیر و ان شرّا فشرّ».

پس اگر انسان در مورد قیامت و روز جزا ، به يقين دست يافت و به احاطة علم خداوند بر تمام عالم وجود و آگاهی کامل حضرتش از اسرار و نيات پنهان ايمان آورد، همواره مراقب اعمال و رفتار خود خواهد بود.

نقل شده است که مردی از يکی از اولياء خدا سؤال کرد: «چه کنم تا بتوانم به نامحرم نگاه نکنم؟» او گفت: «بدان که پيش از آنکه چشم تو به نامحرم بيافتد، چشم ديگری نگران تو است.».

«شخصی خدمت حضرت امام علی ابن‌موسی‌الرضا (علیه السلام) رسيد و گفت: قيامت را منکرم! امام هشتم (علیه السلام) فرمودند: «قيامت را قبول نداری نداشته باش، ولی ما قيامت را قبول داريم، و هم ما و هم شما هر دو زندگی می‌کنيم، من می‌خورم و می‌آشامم، تو هم همينطور، فقط يک تفاوت داريم . ما غذای حلال و طيب و طاهر تناول می کنیم ولی شما هر چه به دستتان رسيد می‌خوريد. ما خانه می‌سازيم و ازدواج کرده و فرزندان خود را تربيت  می کنیم ، شما هم همين کار ها را ، انجام می‌دهيد. ما 

نظاره‌گر 

 دنيا و زيباييهای آن هستيم، اما آنچه که حلال است مشاهده می کنيم، ولی شما به هر چه دلتان خواهد نظر مي‌افکنيد، به هر کجا که دلتان خواست می‌رويد و مسأله حلال و حرام را رعايت نمی‌کنيد، اما ما که به روز حساب و محشر معتقديم، جاهای حلال رفته و آنچه را خدا حرام کرده است قدم نمی‌گذاريم و خلاصه شما در دنيا زندگی کرده و پير شده می‌ميريد، ما هم زندگی کرده و پير شده و از دنيا می‌رويم ، آيا مرگ را قبول داری؟ جواب داد: آری، مرگ را قبول دارم چون ديدم پدر، پدربزرگ و مادربزرگم افتادند و مردند! امام هشتم (علیه السلام) فرمودند: اگر قيامتی نبود که حتماً هست مسأله‌ای نيست، ما و شما زندگی کرده و بعد از مرگ ديگر نابود شده و حياتی مجدد نخواهیم داشت ، نه تو ضرر کردی نه ما، چون هر دو به نحوی متفاوت زندگی کرده ولی بطور مشترک به سوی مرگ و نيستی رهسپار گشتيم. اما اگر روز قيامت و محشر و حساب و کتابی بود ما خوشبخت و پيروز و سربلنديم، چون مواظب اعمال و رفتار خود بوده و در حد توان رعايت حلال و حرام کرده و غذاهای حلال و نوشيدنيهای مجاز و کارهای خوب و نيکو انجام داديم، خوشحال و با افتخار از گردنه‌ها و ايست و بازرسی‌ها به راحتی عبور می‌کنيم تا به بهشت برين و رضوان الهی برسيم. اما تو که رعايت محرمات نکرده و واجبات خود را چون نماز، روزه، خمس و حج انجام نداده، و چون يک انسان بی‌تعهد، آزادی بی‌قيد و شرطی داشته و افسار گسيخته در دنيا به هر کجا که مايل بودی رفتی و هر چه خواستی خوردی و گفتی و انجام دادی و ديدی و شنيدی، اگر قيامت باشد و پای ميز محاکمه حاضر شوی و از اعمال و رفتارت سؤال شود، چه جوابی خواهی داشت ؟ چه می‌کنی و چگونه خود را نجات می‌دهی؟ و چگونه بار گناهان را به دوش می‌کشی؟ واجبات خدا را که به جا نياورده‌ای، آيا مهلت انجام آن هست؟ چگونه؟ اينجاست که تو سرافکنده، بدبخت و پريشان احوال هيچ جوابی نخواهی داشت و بايد جزای بدي هايت و کيفر گناهان و ترک عبادات را تحمل کنی!

آن مرد کمی فکر کرد و بعد از تفکّر و تعقل گفت: شما درست گفتيد، فرمايش شما مطابق عقل سليم و مورد قبول است. بعد سؤال کرد: «اينگونه بحث کردن و اين علم و دانش عالی را از کجا آموخته‌ايد؟» امام رضا (علیه السلام) فرمودند: «علم و دانش ما از جانب خداست.» آن مرد، مؤمن و معتقد به روز حساب و قيامت شد و مواظب اعمال و رفتار خود شد، چون اعتقاد پيدا کرد که «يوم تجد کل نفس ما عملت من خير محضراً» روزي که هر شخصی آنچه نيکی انجام داده است همه را پيش روی خود حاضر ببيند و هر آنچه بدی کرده است، آرزو کند که ای کاش ميان او و کار بدش فاصله بسياری بود !!(سوره آل عمران، آيه 30 ).

آن روز را در قرآن کریم با نام های گوناگون معرفی کرده که هر کدام ، دارای یک دنیا معنا و مفهوم دارد مانند .
1.يوم القيامه 2.يوم الدين 3.اليوم الاخر 4.يوم عظيم 5.يوم كبير 6.يوم محيط 7.يوم الحسره 8.يوم عقيم 9.يوم اليم 10.يوم الوقت المعلوم 11.يوم الحق 12.يوم مشهود 13.يوم البعث 14.يوم الفصل 15.يوم الحساب 16.يوم التلاق 17.يوم الازفه 18.يوم التناد 19.يوم الجمع 20.يوم الوعيد 21.يوم الخلود 22.يوم الخروج 23.يوم عَسِر 24.يوم الجمع 25.يوم التغابن 26.يوم الموعود 27.يوماً عبوساً قمطريراً، "الساعة"، "الحاقه"، "القارعه"، "الطامة الكبري" و جز اینها... که روز سخت و ندامت آور ، برای گناهکا ران و روز شادی و خوشحالی برای صاحبان اعمال نیک است. 
پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله و سلّم)  مي‌فرمايد: "قسم به كسي كه جان محمد به دست اوست آن روز براي مؤمن سبك و آسان مي‌‌شود آسانتر از يك نماز واجب كه در دنيا مي‌خواند."(مجمع البيان، علامه طبرسي، ج10، ص 120، مؤسسه اعلمي بيروت.)

آن روز  علاوه بر اسامي كه گفته شد توصيف‌هايي نيز دارد ، مانند . 1 - یوم 

 لا يَنفَعُ مالٌ ولا بَنون؛(شعرا،88) روزي كه مال و فرزند سودي نمي‌بخشد.""؛ "

2 - "يَومَ تَجِدُ كُلُّ نَفسٍ مّا عَمِلَت مِن خَيرٍ مُحضَرًا وما عَمِلَت مِن سُوءٍ؛(آل عمران،30) روزي كه هر انساني آن چه را كه از خير و شر انجام داده است در برابر خود حاضر مي‌بيند.""؛ "

3 - "يَومَ تَبيَضُّ وُجوهٌ وَتَسوَدُّ وُجوهٌ؛(آل‌عمران،106) روزي كه روي‌هائي سفيد و چهره‌هائي سياه مي‌شود.""؛

4 - "قُل يَومَ الفَتحِ لا يَنفَعُ الَّذينَ كَفَرُوا ايمـَنُهُم؛(سجده،29) بگو به آنان كه كفر ورزيدند روز پيروزي آنها را سود ندهد.

5 - در روز قيامت، پاكان و ناپاكان از چهره و سيمايشان شناخته مي‌شوند. همراه اهل ايمان نوري هست كه در نتيجه ايمان و عمل صالح به دست آورده‌اند؛ و اينكه روشنايي بخش جانشان شده است.(حديد، 12.)

      قرآن كريم در سوره واقعه نيز درباره واقعه عظيم قيامت بحث مي كند، و درباره جدايي گروهها و دسته جات مي‌فرمايد: ""شما در آن روز سه دسته خواهيد بود.ابتدا درباره اصحاب ميمنه سخن مي گويد، ""اصحاب المَيْمَنة""، و آنان گروهيند كه نامه اعمالشان را بدست راستشان مي دهند، و اين نشانه و علامتي است براي مؤمنان نيكوكار و اهل نجات، سپس به ذكر گروه دوم پرداخته، مي افزايد: گروهي ديگر هستند كه اصحاب شوم هستند، ""اصحاب المَشْئَمَة""، اينان گروهيند كه بدبخت و تيره روز و بينوا هستند،‌و نامه اعمالشان را بدست چپشان مي دهند، كه خود نشانه و رمزي است براي تيره بختي و جرم و جنايت آنها؛ گروه سومي نيز وجود دارند كه آنها را چنين توصيف مي كند؛ پيشگامانِ پيشگام، ""السّابقونَ السّابقونَ اولئِكَ المُقَرَبون"" (پيشگامانِ پيشگام، آنها مقربانند.) سابقون كساني هستند كه نه تنها در ايمان پيشگام بوده اند، كه در اعمال خير و درك و عمل به فضايل اخلاقي نيز پيش قدم بوده اند، آنها در واقع الگو و اسوه مردمند، و امام و پيشواي راستين خلقند، به همين دليل مقربان درگاه خداوندند.""(سوره مباركه واقعه/ آيات 7 تا11)

پيامبر درباره سابقون مي فرمايد: "آنها كساني هستند كه وقتي حق به آنها عرضه شود، پذيرا مي شوند، و از حق نيز پيروي مي كنند، و درباره مردم آنگونه حكم مي‌كنند كه درباره خودشان.""( تفسير مراغي، ابوالفضل مراغی، ج27، ص134، بنقل از تفسير نمونه، آیه الله مکارم شیرازی و جمعی از نویسندگان، ج23،ص205).

پس ای عزیزان ، ما با عقل و بصیرت و بدون غرض و  مرض ، باید برای گذراندن روزی که  50 هزار سال طول دارد (معارج، 4.) و دادگاهی که ترازوهاي عدالت  گسترده شده (انبيا، 47) و سنجش اعمال (مؤمنون 102- 103؛ رعد، 6- 9؛ اعراف، 8- 9؛ كهف، 105 و...)؛ با دقت کامل مأمورین الهی، مورد بر رسی فرار خواهد گرفت ، آماده باشیم  و حالا که  زنده ایم و قدرت نجات و به سعادت رساندن خود را داریم ، دست بکار شده  و از مهالک آن روز خود را رهائی بخشیم .

خدایا به احترام مقربین درگاهت ،  در آن روز  کمر شکن ، ما را ببخش و بیامرز و ازگناهان ما در گذر آمین یاربّ العالمین.