809 - این حدیث زیبا و پر معنا و هشدار دهنده را بخوانید
10 بازدید
موضوع: اخلاق و عرفان

                                               (  یک  حدیث زیبا و پر معنا و هشدار دهنده)

البته می دانیم که معاد و بازگشت انسان‌ها به جهان آخرت از جمله مبانی بسیار مهم در دین اسلام و سایر ادیان آسمانی است که البته مورد توجه بسیاری از مردم جهان با آیین و مسلک‌های مختلف است ولی شاید اصلا ما آن  روز را  از یاد برده‌ایم ...

آیه 1 از سوره «انبیاء» از جمله آیات قرآن کریم است که در مورد روز قیامت سخن می‌گوید:

«اقْتَرَبَ لِلنَّاسِ حِسَابُهُمْ وَهُمْ فِی غَفْلَةٍ مُعْرِضُونَ»

"(زمان) حساب مردم نزدیک شده است، در حالی که آنان در بی‌خبری، (از آن) روی گردانند"

بر اساس آنچه که از آیات به دست می‌آید باید گفت که:

1- همه افراد مورد سوال قرار می‌گیرند.

«فَلَنَسْأَلَنَّ الَّذِینَ أُرْسِلَ إِلَیْهِمْ وَلَنَسْأَلَنَّ الْمُرْسَلِینَ »

"به یقین، (هم) از کسانی که پیامبران به سوی آنها فرستاده شدند سوال خواهیم کرد، (و هم) از پیامبران سوال می‌کنیم"  (سوره «اعراف» آیه 6)

2- تمامی اعمال مورد محاسبه قرار می‌گیرد.

«وَلَتُسْأَلُنَّ عَمَّا کُنْتُمْ تَعْمَلُونَ»

"یقینا شما از آنچه انجام می‌دادید، بازپرسی خواهید شد"  (سوره «نحل» آیه 93)

3- همه احوال مورد رسیدگی قرار می‌گیرد.

«إِنْ تُبْدُوا مَا فِی أَنْفُسِکُمْ أَوْ تُخْفُوهُ یُحَاسِبْکُمْ بِهِ اللَّهُ»

"اگر آنچه را در دل دارید، آشکار سازید یا پنهان، خداوند شما را بر طبق آن، محاسبه می‌کند"  (سوره «بقره» آیه 284)

4- از همه اعضای بدن انسان سوال خواهد شد.

«وَلَا تَقْفُ مَا لَیْسَ لَکَ بِهِ عِلْمٌ ۚ إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ کُلُّ أُولَٰئِکَ کَانَ عَنْهُ مَسْئُولًا»

"از آنچه به آن آگاهی نداری، پیروی مکن، چرا که گوش و چشم و دل، همه مسوول‌اند"

(سوره «اسراء» آیه 36)

5- از نعمت‌های الهی سوال می‌شود.

«ثُمَّ لَتُسْأَلُنَّ یَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِیمِ»

"سپس در آن روز (همه شما) از نعمتهایی که داشته‌اید بازپرسی خواهید شد"(سوره «تکاثر» آیه 8)

6- تمامی کارها را در هرکجا و به هر اندازه که باشد، حاضر خواهند ساخت.

"إِنْ تَکُ مِثْقَالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ فَتَکُنْ فِی صَخْرَةٍ"

"اگر به اندازه سنگینی دانه خردلی (کار نیک یا بد) باشد و در دل سنگی یا در (گوشه‌ای از) آسمان‌ها و زمین قرار گیرد، خداوند آن را (در قیامت برای حساب) می‌آورد"  (سوره «لقمان» آیه 16)

در اولین سوال، از نماز خواهند پرسید و به حساب امور مهمی چون؛ جوانی، عمر، راه کسب درآمد و هزینه آن و به ویژه رهبری و ولایت خواهند پرداخت و همین بس که خدا، خود حسابرس خواهد بود.

«وَکَفَیٰ بِنَا حَاسِبِینَ»"و کافی است که ما حساب کننده باشیم"  (سوره «انبیاء» آیه 47)

بدون شک روز قیامت، روز اجرای عدالت الهی است که در آن روز، تمام انسان‌ها نسبت به اعمالی که انجام داده‌اند باید مورد سوال و جواب قرار گیرند، امّا ممکن است برای برخی این سوال ایجاد شود که نحوه این سوال و جواب چگونه است؛ برای پاسخ به این سوال سراغ روایات معصومین(علیهم‌السلام) می‌رویم تا آن بزرگواران جزئیات و نحوه این حساب‌رسی را بیان فرمایند.

                                             ( حدیث هشدار دهنده  و پر معنا)

در حدیثی بسیار زیبا، آقا امام سجاد(علیه‌السلام) به شرح وقایع آن روز پرداخته و نحوه حساب‌رسی بندگان در روز قیامت را شرح داده و فرمودند:

«پدرم براى من نقل کرد كه: پدرش على بن أبی‌طالب(عليه‌السلام) فرمودند:«چون روز قيامت بر پا گردد، خداوند تبارك و تعالى مردم را از قبرهایشان در زمين واحدى بر می‌انگيزد، در حالی‌كه همه بدون سلاح هستند و چيزى با خود ندارند و لباس و محاسن نیز ندارند. (يعنى از پوشش‏‌هاى دنيوى كه موجب تقويت و تعين آن‌ها گردد و مخفيات آن‌ها را بپوشاند با خود هيچ ندارند)

آن‌قدر ازدحام جمعيت در عقبه محشر زياد است كه بعضى از مردم از سر و شانه هم بالا می‌روند و روى هم سوار می‌شوند و از جلو مانع رفتن آنان می‌شوند. در اين‌وقت نَفَس‏‌هاى آن‌ها به شدت می‌زند و عرق بسيار می‌ريزند و کارشان سخت و دشوار می‌گردد و ضجّه و ناله آن‌ها زياد، صدايشان بالا می‌رود و اين اولين وَهْله از وَهَلات ترسناك روز قيامت است.

در اين هنگام، خداوند جبار (تبارك‌وتعالى) از بالاى عرش خود به يك فرشته از فرشتگان امر می‌كند كه در ميان مردم ندا دهد: اى جماعت مردم، ساكت باشيد و گوش فرا دهید؟ در اين حال همه اهل محشر به طورى ساكت می‌شوند كه آخرين آن‌ها هم‌چون اولين آن‌ها صدا را می‌شنوند و صداهايشان خُرد و شكسته و ضعيف می‌شود و چشم‌هايشان خاشع می‌گردد، رگ‏‌هاى گردن‌شان به اضطراب در می‌آيد و دل‌هايشان به فزع و جزع می‌افتد، سَرهاى خود را به سمت آن‌ جایي‌كه صدا می‌آيد بلند می‌كنند و با شتاب، گردن‌هاى خود را براى استماع، بلند می‌كنند؛ و در اين‌وقت كافران می‌گويند: «هذا يَوْمٌ عَسِرٌ[قمر/ 8] اين روز، روز دشوارى است».

سپس خداوند جبار (عزوجل) كه حاكمی عادل است، بر آن‌ها مُشرف‏ می‌شود و می‌فرمايد: من خداوند هستم كه هيچ معبودى غير از من نيست و من حاكم عادلم كه هرگز ستم نخواهم کرد. امروز من در ميان شما به قسط و عدل حکم می‌كنم و هرگز به كسى ظلم نخواهد شد؛ امروز من حق ضعيف را از قوى خواهم گرفت و براى مظلوم، به جهت ظلمی که به او شده، قصاصى كه حق او بود، از حسنات و سيئات می‌ستانم.(حسنات ظالم را به مظلوم می‌دهم و سيئات مظلوم را به ظالم) و هر مظلومی كه از حق خود گذشته و ظالم را بخشيده باشد، به او ثواب و پاداش می‌دهم.

امروز هيچ ظالمى از اين عقبه و گردنه نمی‌تواند عبور كند؛ پس اى خلایق، کسانی‌که به شما ظلم کرده‌اند را بیابید و نگه دارید و حق خود را از آنان طلب كنيد و من خود، شاهد مظلومیت شما هستم و چه خوب شاهد با كفايتى هستم.

مردم در اين حال براى شناسائى ظالمين خود به حركت در می‌آيند و هر يك از آنان، گريبان ظالمى كه به او ستم كرده است را می‌گيرد و دست از او بر نمی‌دارد؛ پس هيچ‌كس باقى نمی‌ماند كه از براى او در نزد شخص ديگرى حقی باشد، مگر آن‌كه او را به آن حق می‌گيرد.
در اين هنگام، به قدرى كه خداوند اراده كرده است، در محشر درنگ می‌كنند و حالشان شدّت می‌يابد و عرقشان فراوان می‌ريزد، غم و اندوهشان شدت می‌گیرد و صدايشان بلند می‌شود و ضجّه و فريادشان بالا می‌گیرد و از خداوند منان، تمنّاى خلاصى از اين ماجرا را می‌كنند و می‌گویند: ما از ظلمی كه ظالمان به ما نموده‌اند صرفه‌نظر كرديم و حق خود را بخشیدیم.

در این حال، منادى از نزد خداوند تبارك و تعالى به طورى ندا مي‌دهد كه همه اهل محشر می‌شنوند، كه اى خلائق، براى دعوت خداوند تبارك و تعالى ساكت شويد و گوش فرا دهيد كه خداوند تبارك و تعالى به شما می‌گويد: من هستم خداوند بسيار بخشنده؛ اگر شما می‌خواهيد حقوق خود را به يكديگر ببخشيد، ببخشيد؛ و گرنه من براى شما مظالم شما را خواهم گرفت.
اهل محشر از اين ندا خوشحال می‌شوند. در اين حال، به اميد آن‌كه به سرعت از اين ضيق و شدتى كه در آن هستند، خلاصى پيدا كنند، بعضى از آنان از مظالم خود می‌گذرند و حق خود را مى‏‌بخشند و بعضى ديگر می‌گويند: بار پروردگارا، حق ما بيش از آن مقدارى است كه ببخشيم.

در اين وقت منادى از عرش خدا ندا می‌دهد: كجاست رضوان خازن بهشت، بهشت فردوس؟ خداوند (عزوجل) او را امر می‌كند كه از فردوس يك قصرى را با تمام بناهاى آن و خدمت‌گزاران آن، به آن‌ها نشان دهد. او نیز قصرى را به آن‌ها نشان می‌دهد كه در جوانب آن دختران جوان و غلمان و خدمت‌گزاران مشغول خدمت هستند. در این هنگام منادى ندا می‌دهد: اى خلائق، سرهاى خود را بلند كنيد و به اين قصر نگاه كنيد، مردم سرهاى خود را بلند می‌كنند و آن را می‌بينند و همه آن‌ها تمناى آن‌را دارند.
پس منادی می‌گوید: اين قصر از آنِ كسى است كه مؤمنى را عفو كند. در این هنگام، همه اهل محشر از حق خود می‌گذرند و عفو می‌كنند، مگر جماعت اندكى. پس خداوند(عزوجل) می‌فرمايد: امروز هيچ ظالمى به بهشت نمی‌رود و هيچ ظالمى به جهنم نمی‌رود، مگر این‌که حقوقی که گردن اوست، از او باز ستانم؛ پس ای خلایق، براى حساب آماده باشد.

در اين هنگام راه خلائق را باز می‌گذارند تا اين‌كه همگى به سوى عقبه ره‌سپار می‌گردند و در راه رقتن، از يكدگر سبقت می‌گیرند، تا اين‌كه در عرصه حساب‏ در پيشگاه حضرت جبار(تبارك‌و‌تعالى) كه بر عرش است می‌رسند. در آن‌جا ديوان‏‌هاى اعمال هر يك باز شده است و ميزان‏‌هاى عمل نصب گرديده است و پيامبران و شهداء و گواهان را حاضر ساخته‏‌اند و گواهان، در آن روز «امامان» هستند؛ هر امامى گواهى می‌دهد كه براى اهلش به امر خداوند متعال قيام كرده است و آنان را به سوى خدا دعوت کرده است.

در این حین، مردى از قريش عرض كرد: اگر براى شخص مومنى در نزد كافرى حقی داشته باشد، از كافر چه چيز را می‌گيرند؟
امام سجاد(عليه‌السلام) فرمودند: به قدرى كه از گردن او حق دارد، از گناهان مومن بر می‌دارند و به كافر می‌دهند، بنابراين كافر، علاوه بر عذاب كفر خود، به قدر گناهان مومن كه در ازاء حقش به او داده شده است نیز عذاب می‌کشد. آن مرد قرشى عرض كرد: اگر شخص مسلمانی، نزد مسلمان ديگر، حقی داشته باشد، چگونه حق او از آن شخص مسلمان گرفته می‌شود؟
حضرت فرمودند: به قدر حق مظلوم، از حسنات ظالم برداشته می‌شود و به حسنات مظلوم اضافه می‌گردد.
مرد قرشى گفت: اگر ظالم حسناتى نداشته باشد چه می‌شود؟ حضرت فرمود: از سيئات مظلوم برداشته می‌شود و بر سيئات و گناهان ظالم اضافه می‌گردد». [. الكافى، ج8، ص 104 تا ص 106.