562 - ((‏‏احکام وصیت‏ واحکام ارث‏ واحکام حدّی که برای بعضی از گناهان معیّن شده است‏ (6)
12 بازدید
موضوع: اخلاق و عرفان


                                                   ((‏‏احکام وصیت‏))


‏‏         مسأله 2703- وصیت آن است که انسان سفارش کند بعد از مرگش برای او کارهایی ‏‎ ‎‏انجام دهند،یا بگوید بعد از مرگش چیزی از مال او ملک کسی باشد،یا برای اولاد ‏‎ ‎‏خود و کسانی که اختیار آنان با اوست قیّم و سرپرست معیّن کند.و کسی را که به او ‏‎ ‎‏وصیت می‌کنند وصی می‌گویند.‏
‏‏         مسأله 2704- کسی که نمی‌تواند حرف بزند اگر با اشاره مقصود خود را بفهماند،برای ‏‎ ‎‏هر کاری می‌تواند وصیت کند و کسی هم که می‌تواند حرف بزند،اگر در کارهای ‏‎ ‎‏کوچک و کم‌ارزش با اشاره‌ای که مقصودش را بفهماند وصیت کند صحیح است.ولی ‏‎ ‎‏در کارهای بزرگ مثل آن که بخواهد وصیت کند مبلغ زیادی به کسی بدهند اشاره ‏‎ ‎‏فایده ندارد ‏‎[1]‎
‏‏         مسأله 2705- اگر نوشته‌ای به امضا یا مهر میت ببینند چنانچه مقصود او را بفهماند و ‏‎ ‎‏معلوم باشد که برای وصیت کردن نوشته،باید مطابق آن عمل کنند.‏
‏‏         مسأله 2706- کسی که وصیت می‌کند باید بالغ و عاقل باشد ‏‎[2]‎‏و از روی اختیار ‏
‎‏وصیت کند،و نیز باید سفیه نباشد ‏‎[3]‎‏یعنی مال خود را در کارهای بیهوده مصرف ‏‎ ‎‏نکند.‏
‏‏         مسأله 2707- کسی که از روی عمد مثلاً زخمی به خود زده یا سمّی خورده است که ‏‎ ‎‏به واسطۀ آن،یقین یا گمان به مردن او پیدا می‌شود،اگر وصیت کند که مقداری از ‏‎ ‎‏مال او را به مصرفی برسانند صحیح نیست.‏
‏‏         مسأله 2708- اگر انسان وصیت کند که چیزی به کسی بدهند،در صورتی آن کس آن ‏‎ ‎‏چیز را مالک می‌شود که بعد از مردن وصیت کننده آن را قبول کند و اگر در زمان زنده ‏‎ ‎‏بودن او قبول نماید مالک نمی‌شود ‏‎[4]‎
‏‏         مسأله 2709- وقتی انسان نشانه‌های مرگ را در خود دید،باید فوراً امانت‌های مردم ‏‎ ‎‏را به صاحبانش برگرداند و اگر به مردم بدهکار است و موقع دادن آن بدهی رسیده ‏‎ ‎‏باید بدهد،و اگر خودش نمی‌تواند بدهد،یا موقع دادن بدهی او نرسیده،باید ‏‎ ‎‏وصیت کند و بر وصیت شاهد بگیرد،ولی اگر بدهی او معلوم باشد وصیت کردن ‏‎ ‎‏لازم نیست ‏‎[5]‎
‏‏         مسأله 2710- کسی که نشانه‌های مرگ را در خود می‌بیند،اگر خمس و زکات و مظالم ‏‎ ‎‏بدهکار است باید فوراً بدهد و اگر نمی‌تواند بدهد چنانچه از خودش مال دارد،یا ‏‎ ‎‏احتمال می‌دهد کسی آنها را ادا نماید،باید وصیت کند و همچنین است اگر حج بر او ‏‎ ‎‏واجب باشد. ‏
‎‏         مسأله 2711- کسی که نشانه‌های مرگ را در خود می‌بیند،اگر نماز و روزۀ قضا دارد، ‏‎ ‎‏باید وصیت کند که از مال خودش برای آنها اجیر بگیرند،بلکه اگر مال نداشته باشد ‏‎ ‎‏ولی احتمال بدهد کسی بدون آن که چیزی بگیرد آنها را انجام می‌دهد،باز هم واجب ‏‎ ‎‏است وصیت نماید،و اگر قضای نماز و روزۀ او به تفصیلی که در مسألۀ 1399 گفته ‏‎ ‎‏شد،بر پسر بزرگ‌ترش واجب باشد،باید به او اطلاع بدهد یا وصیت کند که برای او ‏‎ ‎‏به‌جا آورند.‏
‏‏         مسأله 2712- کسی که نشانه‌های مرگ را در خود می‌بیند،اگر مالی پیش کسی دارد یا ‏‎ ‎‏در جایی پنهان کرده است که ورثه نمی‌دانند،چنانچه به واسطۀ ندانستن،حقشان از ‏‎ ‎‏بین برود،باید به آنان اطلاع دهد و لازم نیست برای بچه‌های صغیر خود قیّم و ‏‎ ‎‏سرپرست معیّن کند،ولی در صورتی که بدون قیّم مالشان از بین می‌رود،یا خودشان ‏‎ ‎‏ضایع می‌شوند،باید برای آنان قیّم امینی معیّن نماید.‏
‏‏مسأله 2713- وصی باید مسلمان و بالغ و عاقل و مورد اطمینان باشد.‏
‏‏         مسأله 2714- اگر کسی چند وصی برای خود معیّن کند،چنانچه اجازه داده باشد که هر ‏‎ ‎‏کدام به تنهایی به وصیت عمل کنند،لازم نیست در انجام وصیت از یکدیگر اجازه ‏‎ ‎‏بگیرند و اگر اجازه نداده باشد،چه گفته باشد که هر دو با هم به وصیت عمل کنند،یا ‏‎ ‎‏نگفته باشد،باید با نظر یکدیگر به وصیت عمل نمایند،و اگر حاضر نشوند که با ‏‎ ‎‏یکدیگر به وصیت عمل کنند،حاکم شرع آنها را مجبور می‌کند ‏‎[6]‎‏و اگر اطاعت نکنند، ‏‎ ‎‏به جای آنان دیگران را معیّن می‌نماید. ‏
‎‏         مسأله 2715- اگر انسان از وصیت خود برگردد مثلاً بگوید ثلث مالش را به کسی ‏‎ ‎‏بدهند،بعد بگوید به او ندهند وصیت باطل می‌شود،و اگر وصیت خود را تغییر دهد، ‏‎ ‎‏مثل آن که قیّمی برای بچه‌های خود معیّن کند بعد دیگری را به جای او قیّم نماید، ‏‎ ‎‏وصیت اولش باطل می‌شود و باید به وصیت دوم او عمل نمایند.‏
‏‏         مسأله 2716- اگر کاری کند که معلوم شود از وصیت خود برگشته مثلاً خانه‌ای را که ‏‎ ‎‏وصیت کرده به کسی بدهند بفروشد،یا دیگری را برای فروش آن وکیل نماید،وصیت ‏‎ ‎‏باطل می‌شود.‏
‏‏         مسأله 2717- اگر وصیت کند چیز معیّنی را به کسی بدهند،بعد وصیت کند که نصف ‏‎ ‎‏همان را به دیگری بدهند،باید آن چیز را دو قسمت کنند و به هر کدام از آن دو نفر یک ‏‎ ‎‏قسمت آن را بدهند.‏
‏‏         مسأله 2718- اگر کسی در مرضی که به آن مرض می‌میرد،مقداری از مالش را به کسی ‏‎ ‎‏ببخشد و وصیت کند که بعد از مردن او هم مقداری به کس دیگر بدهند،چنانچه روی ‏‎ ‎‏هم بیشتر از ثلث نباشد،یا اگر بیشتر است ورثه اجازه بدهند که گفتۀ او عملی شود، ‏‎ ‎‏باید به آنچه گفته عمل کنند و اگر روی هم بیشتر از ثلث باشد،ورثه هم اجازه ندهند، ‏‎ ‎‏باید مالی را که پیش از مرگ بخشیده از ثلث بدهند ‏‎[7]‎‏و اگر چیزی از ثلث زیاد آمد مال ‏‎ ‎‏دومی است.‏
‏‏         مسأله 2719- اگر وصیت کند که ثلث مال او را نفروشند و عایدی آن را به مصرفی ‏‎ ‎‏برسانند،باید مطابق گفتۀ او عمل نمایند.‏
‏‏         مسأله 2720- اگر در مرضی که به آن مرض می‌میرد،بگوید مقداری به کسی بدهکار ‏‎ ‎‏است،چنانچه متهم باشد که برای ضرر زدن به ورثه گفته است باید مقداری را که معیّن ‏‎ ‎
‎‏کرده از ثلث او بدهند و اگر متهم نباشد و کسی هم منکر گفتۀ او نشود،باید از اصل ‏‎ ‎‏مالش بدهند.‏
‏‏         مسأله 2721- کسی که انسان وصیت می‌کند که چیزی به او بدهند باید وجود داشته ‏‎ ‎‏باشد،پس اگر وصیت کند به بچه‌ای که ممکن است فلان زن حامله شود چیزی بدهند ‏‎ ‎‏باطل است.ولی اگر وصیت کند به بچه‌ای که در شکم مادر است چیزی بدهند،اگر چه ‏‎ ‎‏هنوز روح نداشته باشد،وصیت صحیح است،پس اگر زنده به دنیا آمد،باید آنچه را که ‏‎ ‎‏وصیت کرده به او بدهند،و اگر مرده به دنیا آمد،وصیت باطل می‌شود و آنچه را که ‏‎ ‎‏برای او وصیت کرده،ورثه میان خودشان قسمت می‌کنند.‏
‏‏         مسأله 2722- اگر انسان بفهمد کسی او را وصی کرده،چنانچه به اطلاع وصیت کننده ‏‎ ‎‏برساند که برای انجام وصیت او حاضر نیست،لازم نیست بعد از مردن او به وصیت ‏‎ ‎‏عمل کند.ولی اگر پیش از مردن او نفهمد که او را وصی کرده،یا بفهمد و به او ‏‎ ‎‏اطلاع ندهد که برای عمل کردن به وصیت حاضر نیست،در صورتی که مشقت نداشته ‏‎ ‎‏باشد،باید وصیت او را انجام دهد و نیز اگر وصی پیش از مرگ،موقعی ملتفت شود ‏‎ ‎‏که مریض به واسطۀ شدت مرض نتواند به دیگری وصیت کند،باید وصیت را ‏‎ ‎‏قبول نماید.‏
‏‏         مسأله 2723- اگر کسی که وصیت کرده بمیرد،وصی نمی‌تواند دیگری را برای انجام ‏‎ ‎‏کارهای میت معیّن کند و خود از کار کناره نماید،ولی اگر بداند مقصود میت این نبوده ‏‎ ‎‏که خود وصی آن کار را انجام دهد،بلکه مقصودش فقط انجام کار بوده،می‌تواند ‏‎ ‎‏دیگری را از طرف خود وکیل نماید.‏
‏‏         مسأله 2724- اگر کسی دو نفر را وصی کند،چنانچه یکی از آن دو بمیرد،یا دیوانه،یا ‏‎ ‎‏کافر شود،حاکم شرع یک نفر دیگر را به جای او معیّن می‌کند و اگر هر دو بمیرند،یا ‏‎ ‎‏دیوانه،یا کافر شوند،حاکم شرع دو نفر دیگر را معیّن می‌کند ولی اگر یک نفر بتواند ‏‎ ‎‏وصیت را عملی کند،معیّن کردن دو نفر لازم نیست.‏
‎‏         مسأله 2725- اگر وصی نتواند به تنهایی کارهای میت را انجام دهد حاکم شرع برای ‏‎ ‎‏کمک او یک نفر دیگر را معیّن می‌کند.‏
‏‏         مسأله 2726- اگر مقداری از مال میت در دست وصی تلف شود،چنانچه در نگهداری ‏‎ ‎‏آن کوتاهی کرده و یا تعدی نموده،مثلاً میت وصیت کرده است که فلان مقدار به ‏‎ ‎‏فقرای فلان شهر بده و او مال را به شهر دیگر برده و در راه از بین رفته ضامن است و ‏‎ ‎‏اگر کوتاهی نکرده و تعدی هم ننموده ضامن نیست.‏
‏‏         مسأله 2727- هرگاه انسان کسی را وصی کند و بگوید که اگر آن کس بمیرد فلانی ‏‎ ‎‏وصی باشد،بعد از آن که وصی اول مرد،وصی دوم باید کارهای میت را انجام دهد.‏
‏‏         مسأله 2728- حجی که بر میت واجب است و بدهکاری و حقوقی را که مثل خمس و ‏‎ ‎‏زکات و مظالم،ادا کردن آنها واجب می‌باشد،باید از اصل مال میت بدهند،اگرچه میت ‏‎ ‎‏برای آنها وصیت نکرده باشد.‏
‏‏         مسأله 2729- اگر مال میت از بدهی و حج واجب و حقوقی که مثل خمس و زکات و ‏‎ ‎‏مظالم بر او واجب است زیاد بیاید،چنانچه وصیت کرده باشد که ثلث یا مقداری از ‏‎ ‎‏ثلث را به مصرفی برسانند،باید به وصیت او عمل کنند و اگر وصیت نکرده باشد،آنچه ‏‎ ‎‏می‌ماند مال ورثه است.‏
‏‏         مسأله 2730- اگر مصرفی را که میت معیّن کرده،از ثلث مال او بیشتر باشد،وصیت او ‏‎ ‎‏در بیشتر از ثلث در صورتی صحیح است که ورثه حرفی بزنند،یا کاری کنند که معلوم ‏‎ ‎‏شود عملی شدن وصیت را اجازه داده‌اند و تنها راضی بودن آنان کافی نیست.و اگر ‏‎ ‎‏مدتی بعد از مردن او هم اجازه بدهند صحیح است.‏
‏‏         مسأله 2731- اگر مصرفی را که میت معیّن کرده،از ثلث مال او بیشتر باشد،و پیش از ‏‎ ‎‏مردن او ورثه اجازه بدهند که وصیت او عملی شود،بعد از مردن او نمی‌توانند از اجازۀ ‏‎ ‎‏خود برگردند.‏
‎‏         مسأله 2732- اگر وصیت کند ‏‎[8]‎‏که از ثلث او خمس و زکات یا بدهی دیگر او را بدهند ‏‎ ‎‏و برای نماز و روزۀ او اجیر بگیرند و کار مستحبی هم مثل اطعام به فقرا انجام دهند باید ‏‎ ‎‏اول بدهی او را از ثلث بدهند و اگر چیزی زیاد آمد برای نماز و روزۀ او اجیر بگیرند و ‏‎ ‎‏اگر از آن هم زیاد آمد به مصرف کار مستحبی که معیّن کرده برسانند و چنانچه ثلث مال ‏‎ ‎‏او فقط به اندازۀ بدهی او باشد،ورثه هم اجازه ندهند که بیشتر از ثلث مال مصرف ‏‎ ‎‏شود،وصیت برای نماز و روزه و کارهای مستحبی باطل است.‏
‏‏         مسأله 2733- اگر وصیت کند که بدهی او را بدهند و برای نماز و روزۀ او اجیر بگیرند ‏‎ ‎‏و کار مستحبی هم انجام دهند چنانچه وصیت نکرده باشد که اینها را از ثلث بدهند، ‏‎ ‎‏باید بدهی او را از اصل مال بدهند و اگر چیزی زیاد آمد،ثلث آن را به مصرف نماز و ‏‎ ‎‏روزه و کارهای مستحبی که معیّن کرده برسانند و در صورتی که ثلث کافی نباشد،پس ‏‎ ‎‏اگر ورثه اجازه بدهند باید وصیت او عملی شود و اگر اجازه ندهند،باید نماز و روزه را ‏‎ ‎‏از ثلث بدهند و اگر چیزی زیاد آمد به مصرف کار مستحبی که معیّن کرده برسانند.‏
‏‏         مسأله 2734- اگر کسی بگوید که میت وصیت کرده فلان مبلغ به من بدهند،چنانچه دو ‏‎ ‎‏مرد عادل گفتۀ او را تصدیق کنند،یا قسم بخورد و یک مرد عادل هم گفتۀ او را تصدیق ‏‎ ‎‏نماید،یا یک مرد عادل و دو زن عادله یا چهار زن عادله به گفتۀ او شهادت دهند،باید ‏‎ ‎
‎‏مقداری را که می‌گوید به او بدهند،و اگر یک زن عادله شهادت دهد،باید یک چهارم ‏‎ ‎‏چیزی را که مطالبه می‌کند به او بدهند و اگر دو زن عادله شهادت دهند،نصف آن را و ‏‎ ‎‏اگر سه زن عادله شهادت دهند،باید سه چهارم آن را به او بدهند و نیز اگر دو مرد کافر ‏‎ ‎‏ذمی که در دین خود عادل باشند گفتۀ او را تصدیق کنند،در صورتی که میت ناچار ‏‎ ‎‏بوده است که وصیت کند و مرد و زن عادلی هم در موقع وصیت نبوده،باید چیزی را ‏‎ ‎‏که مطالبه می‌کند به او بدهند.‏
‏‏         مسأله 2735- اگر کسی بگوید من وصی میتم که مال او را به مصرفی برسانم،یا میت ‏‎ ‎‏مرا قیّم بچه‌های خود قرار داده،در صورتی باید حرف او را قبول کرد که دو مرد عادل ‏‎ ‎‏گفتۀ او را تصدیق نمایند.‏
‏‏         مسأله 2736- اگر وصیت کند چیزی به کسی بدهند و آن کس پیش از آن که قبول کند یا ‏‎ ‎‏رد نماید بمیرد،تا وقتی ورثۀ او وصیت را رد نکرده‌اند می‌توانند آن چیز را قبول نمایند ‏‎ ‎‏ولی این در صورتی است که وصیت کننده از وصیت خود برنگردد وگرنه حقّی به آن ‏‎ ‎‏چیز ندارند.‏
÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷
حاشیه ها     1    -اگر مقصود را بفهماند صحیح است.
2    -اگر طفل به ده سال رسیده باشد و خوب و بد را تمیز دهد وصیتش در کارهای خوب‌مثل ساختن مسجد و پل و آب انبار و سایر خیرات صحیح است.
3    -در صورتی که بعد از بالغ شدن سفیه شده باشد باید به حکم حاکم از تصرف در مال‌خودش منع شود و الّا وصیت او صحیح است.
4    -مالک می‌شود.
5    -اگر ورثه مورد اطمینان باشند که بدهی او را می‌دهند و الّا لازم است وصی برای دادن آن تعیین کند.
6    -اگر اختلاف آنها از جهت اختلاف در تشخیص مصلحت باشد،و در تأخیر و مهلت دادن‌عمل به وصیت معطل می‌ماند حاکم آنها را مجبور می‌کند که به نظر دیگری تسلیم شوند؛یعنی رجوع به غیر برای تشخیص صلاح کنند،اگر امتناع کردند،کسان دیگر را حاکم معیّن می‌کند و اگر یکی از آنها امتناع کرد به جای او کس دیگر را تعیین می‌کنند.
  7  -آنچه در حال زندگی بخشیده از اصل مال است نه از ثلث و احتیاج به اذن ورثه ندارد وآنچه وصیت کرده اگر از ثلث زیادتر باشد در آن زیادتی محتاج به اذن ورثه است.
8    -اگر وصیت او به ترتیب باشد؛یعنی یکی مقدم باشد و دیگری بعد از آن و سومی بعد ازدومی،اول باید آنچه مقدم است عمل شود اگرچه مستحب باشد،پس اگر ثلث مالش به قدر مستحب بیشتر است به دومی باید عمل شود گرچه واجب بدنی باشد،و اگر ثلث مال بیش از این نیست واجب مالی را از اصل باید بدهند،و اگر ثلث مال بیش از عمل به مستحب نیست واجب بدنی بدون اجازه نباید عمل شود و واجب مالی را از اصل مال باید بدهند،و اگر در وصیت ترتیب نباشد تقسیم ثلث را به نسبت باید بین این سه وصیت بکنند و واجب مالی را از اصل مال باید تتمیم کنند و واجب بدنی و مستحب محتاج به اجازه است.
÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷

((‏‏احکام ارث‏))

‏‏مسأله 2737-‏
کسانی که به واسطۀ خویشی ارث می برند سه دسته هستند:
‏‏کسانی که به واسطۀ خویشی ارث می‌برند سه دسته هستند: ‏
‏‏دستۀ اول:پدر و مادر و اولاد میت است و با نبودن اولاد،اولاد اولاد هر چه پایین ‏‎ ‎‏روند هر کدام آنان که به میت نزدیک‌تر است ارث می‌برد و تا یک نفر از این دسته ‏‎ ‎‏هست دستۀ دوم ارث نمی‌برند.‏
‏‏دستۀ دوم:جدّ یعنی ‏‎[1]‎‏پدربزرگ و جدّه یعنی مادربزرگ و خواهر و برادر است و با ‏‎ ‎‏نبودن برادر و خواهر،اولاد ایشان هر کدام آنان که به میت نزدیک‌تر است ارث می‌برد ‏‎ ‎‏و تا یک نفر از این دسته هست دستۀ سوم ارث نمی‌برند.‏
‏‏دستۀ سوم:عمو و عمه و دایی و خاله و اولاد آنان است و تا یک نفر از عموها و ‏‎ ‎‏عمه‌ها و دایی‌ها و خاله‌های میت زنده‌اند،اولاد آنان ارث نمی‌برند ولی اگر میت ‏‎ ‎‏عموی پدری ‏‎[2]‎‏و پسر عموی پدر و مادری داشته باشد،ارث به پسر عموی پدر و ‏‎ ‎‏مادری می‌رسد و عموی پدری ارث نمی‌برد.‏
‏‏         مسأله 2738- اگر عمو و عمه و دایی و خالۀ خود میت و اولاد آنان و اولادِ اولادِ آنان ‏
‎‏نباشند،عمو و عمه و دایی و خالۀ پدر و مادر میت ارث می‌برند و اگر اینها نباشند ‏‎ ‎‏اولادشان ارث می‌برند و اگر اینها هم نباشند عمو و عمه و دایی و خالۀ جدّ و جدّه میت ‏‎ ‎‏و اگر اینها نباشند،اولادشان ارث می‌برند.‏
‏‏         مسأله 2739- زن و شوهر به تفصیلی که در صفحه 571 گفته می‌شود از یکدیگر ‏‎ ‎‏ارث می‌برند.‏
÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷
1    -و پدر او هرچه بالا رود و جده و مادر او هرچه بالا رود چه پدری باشند یا مادری و دردسته سوم نیز به همین ترتیب است.
2    -اگر وارث منحصر باشد به عموی پدری و پسر عموی پدر و مادری.
÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷

((‏‏ارث دسته اول‏))

‏‏         مسأله 2740- اگر وارث میت فقط یک نفر از دستۀ اول باشد مثلاً پدر یا مادریا یک ‏‎ ‎‏پسر یا یک دختر باشد،همۀ مالِ میت به او می‌رسد و اگر چند پسر یا چند دختر باشند، ‏‎ ‎‏همۀ مال به طور مساوی بین آنان قسمت می‌شود،و اگر یک پسر و یک دختر باشد مال ‏‎ ‎‏را سه قسمت می‌کنند،دو قسمت را پسر و یک قسمت را دختر می‌برد و اگر چند پسر ‏‎ ‎‏و چند دختر باشند،مال را طوری قسمت می‌کنند که هر پسری دو برابر دختر ببرد.‏
‏‏         مسأله 2741- اگر وارث میت فقط پدر و مادر او باشند،مال سه قسمت می‌شود،دو ‏‎ ‎‏قسمت آن را پدر و یک قسمت را مادر می‌برد ولی اگر میت دو برادر،یا چهار خواهر، ‏‎ ‎‏یا یک برادر و دو خواهر داشته باشد که همۀ آنان پدری باشند؛یعنی پدر آنان با پدر ‏‎ ‎‏میت یکی باشد،خواه مادرشان هم با مادر میت یکی باشد یا نه،اگرچه تا میت پدر و ‏‎ ‎‏مادر دارد اینها ارث نمی‌برند،اما به واسطۀ بودن اینها مادر شش یک مال را می‌برد و ‏‎ ‎‏بقیه را به پدر می‌دهند.‏
‏‏         مسأله 2742- اگر وارث میت فقط پدر و مادر و یک دختر باشد،چنانچه میت دو برادر ‏‎ ‎‏یا چهار خواهر یا یک برادر و دو خواهر پدری نداشته باشد،مال را پنج قسمت ‏‎ ‎‏می‌کنند،پدر و مادر،هر کدام یک قسمت و دختر سه قسمت آن را می‌برد و اگر دو ‏‎ ‎‏برادر یا چهار خواهر یا یک برادر و دو خواهر پدری داشته باشد،مال را شش قسمت ‏‎ ‎‏می‌کنند،پدر و مادر،هر کدام یک قسمت و دختر سه قسمت می‌برد و یک قسمت ‏
‎‏باقیمانده را چهار قسمت می‌کنند یک قسمت را به پدر و سه قسمت را به دختر ‏‎ ‎‏می‌دهند،مثلاً اگر مال میت را 24 قسمت کنند 15 قسمت آن را به دختر و 5 قسمت آن ‏‎ ‎‏را به پدر و 4 قسمت آن را به مادر می‌دهند.‏
‏‏         مسأله 2743- اگر وارث میت فقط پدر و مادر و یک پسر باشد،مال را شش قسمت ‏‎ ‎‏می‌کنند،پدر و مادر هر کدام یک قسمت و پسر چهار قسمت آن را می‌برد و اگر چند ‏‎ ‎‏پسر یا چند دختر باشند،آن چهار قسمت را به طور مساوی بین خودشان قسمت ‏‎ ‎‏می‌کنند و اگر پسر و دختر باشند،آن چهار قسمت را طوری تقسیم می‌کنند که هر ‏‎ ‎‏پسری دو برابر دختر ببرد.‏
‏‏         مسأله 2744- اگر وارث میت فقط پدر و یک پسر یا مادر و یک پسر باشد مال را شش ‏‎ ‎‏قسمت می‌کنند.یک قسمت آن را پدر یا مادر و پنج قسمت را پسر می‌برد.‏
‏‏         مسأله 2745- اگر وارث میت فقط پدر یا مادر،با پسر و دختر باشد،مال را شش ‏‎ ‎‏قسمت می‌کنند،یک قسمت آن را پدر یا مادر می‌برد و بقیه را طوری قسمت می‌کنند ‏‎ ‎‏که هر پسری دو برابر دختر ببرد.‏
‏‏         مسأله 2746- اگر وارث میت فقط پدر و یک دختر،یا مادر و یک دختر باشد،مال را ‏‎ ‎‏چهار قسمت می‌کنند،یک قسمت آن را پدر یا مادر و بقیه را دختر می‌برد.‏
‏‏         مسأله 2747- اگر وارث میت فقط پدر و چند دختر یا مادر و چند دختر باشد،مال را ‏‎ ‎‏پنج قسمت می‌کنند،یک قسمت را پدر یا مادر می‌برد و چهار قسمت را دخترها به ‏‎ ‎‏طور مساوی بین خودشان قسمت می‌کنند.‏
‏‏         مسأله 2748- اگر میت اولاد نداشته باشد،نوۀ پسری او اگرچه دختر باشد،سهم پسر ‏‎ ‎‏میت را می‌برد و نوۀ دختری او اگرچه پسر باشد،سهم دختر میت را می‌برد مثلاً اگر ‏‎ ‎‏میت یک پسر از دختر خود و یک دختر از پسرش داشته باشد،مال را سه قسمت ‏‎ ‎‏می‌کنند،یک قسمت را به پسر دختر و دو قسمت را به دختر پسر می‌دهند.‏

((‏‏ارث دسته دوم‏))

‏‏         مسأله 2749- دستۀ دوم از کسانی که به واسطۀ خویشی ارث می‌برند جدّ یعنی پدر ‏‎ ‎‏بزرگ و جدّه یعنی مادربزرگ و برادر و خواهر میت است و اگر برادر و خواهر نداشته ‏‎ ‎‏باشد،اولادشان ارث می‌برند.‏
‏‏         مسأله 2750- اگر وارث میت فقط یک برادر،یا یک خواهر باشد همۀ مال به او ‏‎ ‎‏می‌رسد و اگر چند برادر پدر و مادری،یا چند خواهر پدر و مادری باشند،مال به طور ‏‎ ‎‏مساوی بین آنان قسمت می‌شود،اگر برادر و خواهر پدر و مادری با هم باشند،هر ‏‎ ‎‏برادری دو برابر خواهر می‌برد،مثلاً اگر دو برادر و یک خواهر پدر و مادری دارد، ‏‎ ‎‏مال را پنج قسمت می‌کنند،هر یک از برادرها دو قسمت و خواهر یک قسمت آن ‏‎ ‎‏را می‌برد.‏
‏‏         مسأله 2751- اگر میت برادر و خواهر پدر و مادری دارد،برادر و خواهر پدری که ‏‎ ‎‏از مادر با میت جدا است ارث نمی‌برد.و اگر برادر و خواهر پدر و مادری ندارد ‏‎ ‎‏چنانچه فقط یک خواهر یا یک برادر پدری داشته باشد همۀ مال به او می‌رسد و ‏‎ ‎‏اگر چند برادر یا چند خواهر پدری داشته باشد،مال به طور مساوی بین آنان ‏‎ ‎‏قسمت می‌شود و اگر هم برادر و هم خواهر پدری داشته باشد،هر برادری دو برابر ‏‎ ‎‏خواهر می‌برد.‏
‏‏         مسأله 2752- اگر وارث میت فقط یک خواهر یا یک برادر مادری باشد که از پدر با ‏‎ ‎‏میت جدا است،همۀ مال به او می‌رسد و اگر چند برادر مادری یا چند خواهر مادری یا ‏‎ ‎‏چند برادر و خواهر مادری باشند،مال به طور مساوی بین آنان قسمت می‌شود.‏
‏‏         مسأله 2753- اگر میت برادر و خواهر پدر و مادری و برادر و خواهر پدری و یک ‏‎ ‎‏برادر یا یک خواهر مادری داشته باشد،برادر و خواهر پدری ارث نمی‌برند و مال را ‏‎ ‎‏شش قسمت می‌کنند،یک قسمت آن را به برادر یا خواهر مادری و بقیه را به برادر و ‏
‎‏خواهر پدر و مادری می‌دهند و هر برادری دو برابر خواهر می‌برد.‏
‏‏         مسأله 2754- اگر میت برادر و خواهر پدر و مادری و برادر و خواهر پدری و برادر و ‏‎ ‎‏خواهر مادری داشته باشد،برادر و خواهر پدری ارث نمی‌برد و مال را سه قسمت ‏‎ ‎‏می‌کنند،یک قسمت آن را برادر و خواهر مادری به طور مساوی بین خودشان ‏‎ ‎‏قسمت می‌کنند و بقیه را به برادر و خواهر پدر و مادری می‌دهند و هر برادری دو برابر ‏‎ ‎‏خواهر می‌برد.‏
‏‏         مسأله 2755- اگر وارث میت فقط برادر و خواهر پدری و یک برادر مادری یا یک ‏‎ ‎‏خواهر مادری باشد،مال را شش قسمت می‌کنند،یک قسمت آن را برادر یا خواهر ‏‎ ‎‏مادری می‌برد و بقیه را به برادر و خواهر پدری می‌دهند و هر برادری دو برابر ‏‎ ‎‏خواهر می‌برد.‏
‏‏         مسأله 2756- اگر وارث میت فقط برادر و خواهر پدری و چند برادر و خواهر مادری ‏‎ ‎‏باشد،مال را سه قسمت می‌کنند یک قسمت آن را برادر و خواهر مادری به طور ‏‎ ‎‏مساوی بین خودشان قسمت می‌کنند و بقیه را به برادر و خواهر پدری می‌دهند و هر ‏‎ ‎‏برادری دو برابر خواهر می‌برد.‏
‏‏         مسأله 2757- اگر وارث میت فقط برادر و خواهر و زن او باشد،زن ارث خود را به ‏‎ ‎‏تفصیلی که در صفحه 571 گفته می‌شود می‌برد و خواهر و برادر به طوری که در ‏‎ ‎‏مسائل گذشته گفته شد ارث خود را می‌برند.و نیز اگر زنی بمیرد و وارث او فقط ‏‎ ‎‏خواهر و برادر و شوهر او باشد،شوهر نصف مال را می‌برد و خواهر و برادر به طوری ‏‎ ‎‏که در مسائل پیش گفته شد ارث خود را می‌برند.ولی برای آن که زن یا شوهر ارث ‏‎ ‎‏می‌برد از سهم برادر و خواهر مادری چیزی کم نمی‌شود و از سهم برادر و خواهر پدر ‏‎ ‎‏و مادری یا پدری کم می‌شود مثلاً اگر وارث میت شوهر و برادر و خواهر مادری و ‏‎ ‎‏برادر و خواهر پدر و مادری او باشد،نصف مال به شوهر می‌رسد و یک قسمت از ‏‎ ‎‏سه قسمت اصل مال را به برادر و خواهر مادری می‌دهند و آنچه می‌ماند مال برادر ‏
‎‏و خواهر پدر و مادری است،پس اگر همۀ مال او شش تومان باشد،سه تومان به ‏‎ ‎‏شوهر و دو تومان به برادر و خواهر مادری و یک تومان به برادر و خواهر پدر و ‏‎ ‎‏مادری می‌دهند.‏
‏‏         مسأله 2758- اگر میت خواهر و برادر نداشته باشد،سهم ارث آنان را به اولادشان ‏‎ ‎‏می‌دهند و سهم برادرزاده و خواهر زادۀ مادری به طور مساوی بین آنان قسمت ‏‎ ‎‏می‌شود و از سهمی که به برادرزاده و خواهرزادۀ پدری یا پدر و مادری می‌رسد هر ‏‎ ‎‏پسری دو برابر دختر می‌برد.‏
‏‏         مسأله 2759- اگر وارث میت فقط یک جدّ یا یک جدّه است،چه پدری باشد یا مادری ‏‎ ‎‏همۀ مال به او می‌رسد و با بودن جدّ میت پدر جدّ او ارث نمی‌برد.‏
‏‏         مسأله 2760- اگر وارث میت فقط جدّ و جدّۀ پدری باشد،مال سه قسمت می‌شود،دو ‏‎ ‎‏قسمت را جدّ و یک قسمت را جدّه می‌برد و اگر جدّ و جدّۀ مادری باشد،مال را به ‏‎ ‎‏طور مساوی بین خودشان قسمت می‌کنند.‏
‏‏         مسأله 2761- اگر وارث میت فقط یک جدّ یا جدّۀ پدری و یک جدّ یا جدّۀ مادری ‏‎ ‎‏باشد مال سه قسمت می‌شود،دو قسمت را جدّ یا جدّۀ پدری و یک قسمت را جدّ یا ‏‎ ‎‏جدّۀ مادری می‌برد.‏
‏‏         مسأله 2762- اگر وارث میت جدّ و جدّۀ پدری و جدّ و جدّۀ مادری باشد مال سه ‏‎ ‎‏قسمت می‌شود.یک قسمت آن را جدّ وجدّۀ مادری به‌طور مساوی بین خودشان ‏‎ ‎‏قسمت می‌کنند و دو قسمت آن را به جدّ و جدّۀ پدری می‌دهند و جدّ دو برابر ‏‎ ‎‏جدّه می‌برد.‏
‏‏         مسأله 2763- اگر وارث میت فقط زن و جدّ و جدّۀ پدری و جدّ و جدّۀ مادری او باشد ‏‎ ‎‏زن ارث خود را به تفصیلی که در صفحه 571 گفته می‌شود می‌برد و یک قسمت از سه ‏‎ ‎‏قسمت اصل مال را به جدّ و جدّۀ مادری می‌دهند که به طور مساوی بین خودشان ‏
‎‏قسمت می‌کنند و بقیه را به جدّ و جدّۀ پدری می‌دهند و جدّ دو برابر جدّه می‌برد و اگر ‏‎ ‎‏وارث میت شوهر و جدّ و جدّه باشد،شوهر نصف مال را می‌برد و جدّ و جدّه به ‏‎ ‎‏دستوری که در مسائل گذشته گفته شد ارث خود را می‌برند.‏

((‏‏ارث دسته سوم‏))

‏‏         مسأله 2764- دستۀ سوم عمو و عمه و دایی و خاله و اولاد آنان است به تفصیلی که ‏‎ ‎‏گفته شد که اگر از طبقۀ اول و دوم کسی نباشد،اینها ارث می‌برند.‏
‏‏         مسأله 2765- اگر وارث میت فقط یک عمو یا یک عمه است،چه پدر و مادری باشد ‏‎ ‎‏یعنی با میت از یک پدر و مادر باشد،یا پدری باشد یا مادری همۀ مال به او می‌رسد و ‏‎ ‎‏اگر چند عمو یا چند عمه باشند و همه پدر و مادری،یا همه پدری باشند،مال به طور ‏‎ ‎‏مساوی بین آنان قسمت می‌شود و اگر عمو و عمه هر دو باشند و همه پدر و مادری یا ‏‎ ‎‏همه پدری باشند عمو دو برابر عمه می‌برد مثلاً اگر وارث میت دو عمو و یک عمه ‏‎ ‎‏باشد،مال را پنج قسمت می‌کنند،یک قسمت را به عمه می‌دهند و چهار قسمت را ‏‎ ‎‏عموها به طور مساوی بین خودشان قسمت می‌کنند.‏
‏‏         مسأله 2766- اگر وارث میت فقط چند عموی مادری یا چند عمۀ مادری یا عمو و ‏‎ ‎‏عمۀ مادری باشند،مال به طور مساوی بین آنان قسمت می‌شود.‏
‏‏         مسأله 2767- اگر وارث میت عمو و عمه باشد و بعضی پدری و بعضی مادری و ‏‎ ‎‏بعضی پدر و مادری باشند،عمو و عمۀ پدری ارث نمی‌برند،پس اگر میت یک عمو یا ‏‎ ‎‏یک عمه مادری دارد،مال را شش قسمت می‌کنند،یک قسمت را به عمو یا عمۀ ‏‎ ‎‏مادری و بقیه را به عمو و عمۀ پدر و مادری می‌دهند و عموی پدر و مادری دو برابر ‏‎ ‎‏عمۀ پدر و مادری می‌برد و اگر هم عمو و هم عمۀ مادری دارد،مال را سه قسمت ‏‎ ‎‏می‌کنند دو قسمت را به عمو و عمۀ پدر و مادری می‌دهند و عمو دو برابر عمه می‌برد ‏‎ ‎‏و یک قسمت را به عمو و عمۀ مادری می‌دهند که به طور مساوی بین خودشان ‏
‎‏قسمت می‌کنند و احتیاط آن است که ‏‎[1]‎‏در تقسیم با یکدیگر صلح کنند.‏
‏‏         مسأله 2768- اگر وارث میت فقط یک دایی یا یک خاله باشد،همۀ مال به او می‌رسد و ‏‎ ‎‏اگر هم دایی و هم خاله باشد و همه پدر و مادری،یا پدری،یا مادری باشند،مال ‏‎ ‎‏به طور مساوی بین آنان قسمت می‌شود و احتیاط آن است که در تقسیم با یکدیگر ‏‎ ‎‏صلح کنند.‏
‏‏         مسأله 2769- اگر وارث میت فقط یک دایی،یا یک خالۀ مادری و دایی و خالۀ پدر و ‏‎ ‎‏مادری و دایی و خالۀ پدری باشد،دایی و خالۀ پدری ارث نمی‌برد،و مال را شش ‏‎ ‎‏قسمت می‌کنند،یک قسمت را به دایی یا خالۀ مادری و بقیه را به دایی و خالۀ پدر و ‏‎ ‎‏مادری می‌دهند و احتیاط آن است که ‏‎[2]‎‏در تقسیم با یکدیگر صلح کنند.‏
‏‏         مسأله 2770- اگر وارث میت فقط دایی و خالۀ پدری و دایی و خالۀ مادری و دایی و ‏‎ ‎‏خالۀ پدر و مادری باشد،دایی و خالۀ پدری ارث نمی‌برد و باید مال را سه قسمت ‏‎ ‎‏کنند،یک قسمت آن را دایی و خالۀ مادری به طور مساوی بین خودشان قسمت ‏‎ ‎‏نمایند و بقیه را به دایی و خالۀ پدر و مادری بدهند و احتیاط آن است که ‏‎[3]‎‏در تقسیم ‏‎ ‎‏آن با یکدیگر صلح کنند.‏
‏‏         مسأله 2771- اگر وارث میت یک دایی یا یک خاله و یک عمو یا یک عمه باشد مال را ‏‎ ‎‏سه قسمت می‌کنند،یک قسمت را دایی یا خاله و بقیه را عمو یا عمه می‌برد.‏
‏‏         مسأله 2772- اگر وارث میت یک دایی یا یک خاله و عمو و عمه باشد چنانچه عمو و ‏‎ ‎‏عمه پدر و مادری یا پدری باشند،مال را سه قسمت می‌کنند،یک قسمت را دایی یا ‏‎ ‎‏خاله می‌برد و از بقیه دو قسمت به عمو و یک قسمت به عمه می‌دهند،بنابراین اگر مال ‏
‎‏را نُه قسمت کنند،سه قسمت را به دایی یا خاله و چهار قسمت را به عمو و دو قسمت ‏‎ ‎‏را به عمه می‌دهند.‏
‏‏         مسأله 2773- اگر وارث میت یک دایی یا یک خاله و یک عمو یا یک عمۀ مادری و ‏‎ ‎‏عمو و عمۀ پدر و مادری یا پدری باشد،مال را سه قسمت می‌کنند،یک قسمت آن را ‏‎ ‎‏به دایی یا خاله می‌دهند و دو قسمت باقیمانده را شش قسمت می‌کنند،یک قسمت را ‏‎ ‎‏به عمو یا عمۀ مادری و بقیه را به عمو و عمۀ پدر و مادری یا پدری می‌دهند و عمو دو ‏‎ ‎‏برابر عمه می‌برد.بنابراین اگر مال را نُه قسمت کنند،سه قسمت را به دایی یا خاله و ‏‎ ‎‏یک قسمت را به عمو یا عمۀ مادری و پنج قسمت دیگر را به عمو و عمۀ پدر و مادری ‏‎ ‎‏یا پدری می‌دهند.‏
‏‏         مسأله 2774- اگر وارث میت یک دایی یا یک خاله و عمو و عمۀ مادری و عمو و عمۀ ‏‎ ‎‏پدر و مادری یا پدری باشد،مال را سه قسمت می‌کنند یک قسمت را دایی یا خاله ‏‎ ‎‏می‌برد و دو قسمت باقیمانده را سه سهم می‌کنند:یک سهم آن را به طور مساوی ‏‎[4]‎‏بین ‏‎ ‎‏عمو و عمۀ مادری قسمت می‌کنند و دو سهم دیگر را بین عمو و عمۀ پدر و مادری یا ‏‎ ‎‏پدری قسمت می‌نمایند و عمو دو برابر عمه می‌برد بنابراین اگر مال را نُه قسمت کنند، ‏‎ ‎‏سه قسمت آن،سهم خاله یا دایی و دو قسمت سهم عمو و عمۀ مادری و چهار قسمت ‏‎ ‎‏سهم عمو و عمۀ پدر و مادری یا پدری می‌باشد.‏
‏‏         مسأله 2775- اگر وارث میت چند دایی و چند خاله باشد که همه پدر و مادری یا ‏‎ ‎‏پدری یا مادری باشند و عمو و عمه هم داشته باشد،مال سه سهم می‌شود،دو سهم آن ‏‎ ‎‏را به دستوری که در مسأله پیش گفته شد،عمو و عمه بین خودشان قسمت می‌کنند و ‏‎ ‎‏یک سهم آن را دایی‌ها و خاله‌ها به طور مساوی بین خودشان تقسیم می‌نمایند.‏
‏‏         مسأله 2776- اگر وارث میت دایی یا خالۀ مادری و چند دایی و خاله پدر و مادری یا ‏‎ ‎
‎‏پدری و عمو و عمه باشد،مال سه سهم می‌شود،و دو سهم آن را به دستوری که سابقاً ‏‎ ‎‏گفته شد عمو و عمه بین خودشان قسمت می‌کنند،پس اگر میت یک دایی یا یک خالۀ ‏‎ ‎‏مادری دارد،یک سهم دیگر آن را شش قسمت می‌کنند،یک قسمت را به دایی یا خالۀ ‏‎ ‎‏مادری می‌دهند و بقیه را به دایی و خالۀ پدر و مادری یا پدری می‌دهند که بنابر ‏‎ ‎‏احتیاط ‏‎[5]‎‏باید در تقسیم آن با هم صلح کنند و اگر چند دایی مادری یا چند خالۀ مادری ‏‎ ‎‏یا هم دایی مادری و هم خالۀ مادری دارد آن یک سهم را سه قسمت می‌کنند،یک ‏‎ ‎‏قسمت را دایی‌ها و خاله‌های مادری به طور مساوی بین خودشان قسمت می‌کنند و ‏‎ ‎‏بقیه را به دایی و خالۀ پدر و مادری یا پدری می‌دهند که بنابر احتیاط در تقسیم آن با ‏‎ ‎‏هم صلح می‌کنند.‏
‏‏         مسأله 2777- اگر میت عمو و عمه و دایی و خاله نداشته باشد،مقداری که به عمو ‏‎ ‎‏و عمه می‌رسد،به اولاد آنان و مقداری که به دایی و خاله می‌رسد،به اولاد آنان ‏‎ ‎‏داده می‌شود.‏
‏‏         مسأله 2778- اگر وارث میت عمو و عمه و دایی و خالۀ پدر و عمو و عمه و دایی و ‏‎ ‎‏خالۀ مادر او باشند،مال سه سهم می‌شود،یک سهم آن را عمو و عمه و دایی و خالۀ ‏‎ ‎‏مادر میت به طور مساوی ‏‎[6]‎‏،بین خودشان قسمت می‌کنند و دو سهم دیگر آن را سه ‏‎ ‎‏قسمت می‌کنند یک قسمت را دایی و خالۀ پدر میت به طور مساوی بین خودشان ‏‎ ‎‏قسمت می‌نمایند و دو قسمت دیگر آن را به عمو و عمۀ پدر میت می‌دهند و عمو دو ‏‎ ‎‏برابر عمه می‌برد.‏
÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷
حاشیه ها 1    -این احتیاط ترک نشود.
2    -و اقوا آن است که به طور تساوی می‌برند.
3    -و اقوا آن است که به طور تساوی می‌برند.
4    -احتیاط واجب آن است که مصالحه کنند.
5    -این احتیاط و احتیاط بعد واجب نیست.و به طور مساوی می‌برند.
    6-احتیاط واجب در عمو و عمه مادری مادر میت آن است که صلح کنند.
÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷÷