531 -عالم برزخ
19 بازدید
موضوع: اخلاق و عرفان

 

عالم برزخ کی و کجاست

انسان در دوران زندگی اش سه عالم را به پشت سر می گذارد. 1- شکم و رحم مادر 2 - دنیا کم یا زیاد 3 - عالم برزخ - درعالم چهارم یعنی آخرت. به ابدیت

می پیوندد و در جایگاه خود برای همیشه آرام می گیرد ویا گرفتار عذاب می گردد.

هر کدام از این عوالم. داستانها و جریانهای شگفت آورفراوان دارد که سر نوشتش چه باشد اما لازم دیدم درباره عالم برزخ تحقیقات وآیات وروایاتی به عرض برسانم

عالم برزخ متوسط بین دنیا و آخرت است و برخی خصوصیات این جهان را از قبیل «محدودیت زمانی» داراست ولی در عین حال به عالم عقبی مربوط می شود و اولین مرحله عالم ملکوت است اموات با بدن برزخی (بدن مثالی و نوری) در برزخ به سر می برند، نه با این بدن و جسم مادی. این جسم مادی در قبر تبدیل به خاک می شود و نیازی به آب و غذا و پوشاک ندارد.بدن برزخی انسان ها نیز بر حسب اعمال و کردار نیک آنها از نعمت های بزرخی بهره مند هستند. یا براساس کارهای زشت و ناپسند خود در عذاب آتش برزخی، معذبند.

بَرْزَخْ، عالمی میان دنیا و آخرت که از آن به قیامت صغری، عالم مثال یا عالم قبر نیز تعبیر می شود. بر اساس آموزه های اسلامی، این عالم برای هر دو گروه مؤمن و غیر مؤمن وجود دارد؛ با این تفاوت که برای مؤمنان همچون بهشت و برای کافران همچون جهنم است.

الم برزخ حائل بین دو شی ء یعنی مابین دنیا و آخرت از هنگام مرگ تا روز بعثت است پس کسی که می میرد، داخل برزخ می شود که واسطه و حائل بین دنیا و آخرت است ( قاموس نهج البلاغه، تالیف محمد علی ترقی، ج 1، ص 137. .

عالم برزخ، اولین و آخرین ایستگاهی است که آدم پس از پرسش و پاسخ های شب اول قبر به آنجا منتقل می شود و تا روز محشر ادامه حیات خودش را آنجا سپری می کند.

بساری از ائمه ما به روز قیامت، عالم برزخ و دنیای پس مرگ اشاره کرده اند، که شما در زیر می توانید، ویژگی های عالم برزخ را از نگاه امیرالمومنین علیه السلام بخوانید: امیر مؤمنان فرمود: فرزند آدم وقتیکه به آخرین روز دنیا و اولین روزآخرت می رسد، مال و فرزندان و اعمالش در نظر اومجسم می شود!

نخست متوجه اموال خود می شود و به او می گوید: بخدا سوگند! من برای جمع آوری و حفظ تو، بسیار حریص بودم و زیاد بخل ورزیدم! حال چه کمکی می توانی به من بکنی؟ ثروتش به او می گوید: فقط می توانی کفن خود ر ا از من برداری!

او متوجه فرزندان خود می شود و به آنها می گوید: بخدا سوگند من شما را خیلی دوست داشتم و همواره از شما حمایت می کردم! چه خدمتی می توانید در این روز بیچارگی ام به من بکنید؟ می گویند: هیچ! غیر از اینکه تو را در قبرت دفن کنیم! سپس متوجه عمل ، عمل صالح خود می شود و می گوید: بخدا سوگند! من در باره تو بی رغبت بودم و تو بر من گران بودی! تو امروز چه کمکی به من می کنی؟ می گوید: من در قبر و قیامت، مونس توام! تا آنکه من و تو را بر پروردگارت عرضه بدارند!

آنگاه امام فرمود: اگر آدمی در دنیا ولی خدا باشد، عملش بصورت خوشبوترین و زیباترین و خوش لباسترین مرد، نزدش می آید و به او می گوید: تو را به روحی از خدا و ریحانی و بهشت پر نعمتی بشارت می دهم که چه خوش آمدنی کردی! او می پرسد: تو کیستی؟ جواب می دهد: من عمل صالح توام که از دنیا به آخرت، کوچ کرده ام!

آدمی در آن روز، غسال خود را می شناسد و با کسانی که جنازه اش را بر می دارند، سخن می گوید و سوگندشان می دهد که عجله کنند! همینکه داخل قبر شد، دو فرشته نزدش می آیند که همان دو فتان قبرند! موی بدنشان آنقدر بلند است که برروی زمین کشیده می شود وبا نیشهای خود، زمین را می شکافند! صدایی چون رعد و قاصف دارند. چشمانی چون برق خاطف وبرقی که چشم را می زند! آنها از او می پرسند: خدایت کیست؟ پیرو کدام پیامبری؟ چه دینی داری؟

امام فرمود: اگر آدمی در دنیا ولی خدا باشد، عملش بصورت خوشبوترین وزیباترین وخوش لباسترین مرد، نزدش می آید وبه او می گوید: تورا به روحی از خدا وریحانی وبهشت پر نعمتی بشارت می دهم که چه خوش آمدنی کردی! او می پرسد: تو کیستی؟ جواب می دهد: من عمل صالح توام که از دنیا به آخرت ، کوچ کرده ام!

او جواب می دهد: خدایم، اللّه است! پیامبرم، محمّد و دینم اسلام است! آنها می گویند: چون در سخن حق، پایدار مانده ای، خدایت بر آنچه دوست می داری و خشنودی، ثابت بدارد!... در این موقع، قبر او را تا آنجا که چشمش کار می کند، گشاده می کنند و دری از بهشت بررویش می گشایند و به وی می گویند: با دیده روشن و با خرسندی خاطر بخواب، آن طور که جوان نورس و آسوده خاطر می خوابد!

ولی اگر دشمن پروردگارش باشد، فرشته اش بصورت زشت ترین صورت و لباس و بدترین چیز، نزدش می آید و به وی می گوید: بشارت باد تو را به ضیافتی از حمیم دوزخ! و جایگاهی از آتش!

او نیز غسّال خود را می شناسد و تشییع کنندگان را قسم می دهد که: مرا بطرف قبر مبر! و چون او را داخل قبرش کنند، دو فرشته سؤال کننده نزد او می آیند و کفن او را از بدنش کنار زده، می پرسند: خدا و پیامبرت کیست؟ چه دینی داری؟

او می گوید: نمی دانم! می گویند: هرگز ندانی و هدایت نشوی! سپس او را با گرز، آنچنان می زنند که تمام جنبنده هایی که خدا آفریده، به غیر ازانس و جن، از آن ضربت تکان می خورند! آنگاه دری از جهنم برویش باز نموده، به او می گویند: با بدترین حال، بخواب! آنگاه قبرش، آنقدر تنگ می شود که بر اندامش می چسبد، آنطور که نوک نیزه به غلافش می چسبد، بطوریکه مغز سرش از بین ناخن و گوشتش، بیرون می آید! خداوند مار و عقرب زمین و حشرات را بر او مسلط می کند تا نیشش بزنند و او بدین حال خواهد بود تا خداوند او را از قبرش محشور کند!

آیات

1 - هو الذی مرج البحرین هذا عزب فرات و هذا ملح اجاج و جعل بینهما برزخا و حجرا محجورا» (فرقان: آیه 53. .

«او خدائی است که آب دو دریا را بهم آمیخت، دو دریایی که آب یکی از آن دو شیرین و گوارا است و آب دیگری شور و تلخ، و میان این دو آب فاصله و حائلی قرار داد تا همیشه از هم جدا باشند و به هم نیامیزند».

2 -. و بینهما برزخ لا یبغیان. ..» ( سوره الرحمان، 20. .

«میان آن دو دریا فاصله ای است که به حدود یکدیگر تجاوز نمی کنند و به هم نمی آمیزند».

3 - علی اعمل صالحا فیما ترکت کلا انها کلمة هو قائلها و من ورائهم برزخ الی یوم یبعثون » ( مؤمنون، 100 - دائرة المعارف تشیع، ج 3، ص 176، بنیاد خیریه فرهنگی شط سال 1371ش.

«گناهکاران گویند تا شاید به تدارک و جبران گذشته کردار نیک انجام دهم و به آن خطاب شود که هرگز چنین نخواهد شد و گناهکاران کلمه «ارجعنی » را که از سر حسرت بر زبان رانند و نتیجه ای نگیرند، که از عقب آنها عالم برزخ است تا روزی برانگیخته شوند.

غیر از این 3 ایه یات دیگری نیز در قرآن ذکر شده که از مجموع مطالب آنها استفاده می شود که عالم برزخ واسطه بین عالم دنیا و عالم آخرت است از جمله آنها:

«و لا تحسبن الذین قتلوا فی سبیل الله امواتا بل احیاء عند ربهم یرزقون » (آل عمران، 169.

«(ای پیامبر) هرگز گمان مبر کسانی که در راه خدا کشته شدند، مردگانند! بلکه آنان زنده اند و نزد پروردگارشان (در عالم برزخ) روزی داده می شوند».

در آیه 171 سوره آل عمران می فرماید:

«و از نعمت خدا و فضل او (نسبت به خودشان در عالم برزخ) مسرورند و (می بینند که) خداوند پاداش مؤمنان را ضایع نمی کند (نه پاداش شهیدان و نه پاداش مجاهدان را که شهید شدند)»

شخصی به امام صادق علیه السلام عرض کرد: چه می فرمایید در آیه «النار یعرضون علیها غدوا و عشیا. ..» () مؤمن، 46.

. «آتش است که هر صبح و شام که آنان بر آن عرضه می شوند؟» فرمود: «دیگران چه می گویند؟» عرض کرد: «می گویند آن آتش جهنم جاوید (آخرت) است وگویند که بین صبح و شام عذابی نباشد». فرمود: «پس اینها خوشبخت اند «که بخشی از روز را در آسایش بسر می برند». عرض کرد: «پس چگونه است؟» فرمود: «این، در دنیا است که مربوط به عالم برزخ است. و اما جهنم جاوید محتوای این آیه است: «... و یوم تقوم الساعة ادخلوا آل فرعون اشد العذاب » () مؤمن، 46. ).

«روزی که قیامت برپا شود (می فرماید:) آل فرعون را در سخت ترین عذابها وارد کنید».

«یثبت الله الذین آمنوا بالقول الثابت فی الحیوة الدنیا و فی الآخرة. ..» ( ابراهیم، 27. ).

خداوند کسانی را که ایمان آوردند، به خاطر گفتار و اعتقاد ثابتشان، استوار می دارد هم در این جهان و هم سرای دیگر (در عالم برزخ و سرای آخرت).

از همه این آیات استفاده می شود که بعد از مرگ، عالم برزخ است تا روزی که مبعوث شوند و این برزخ عالم قیامت نیست یعنی انسان پس از مرگ بلافاصله به روز قیامت منتقل نمی شود.

روایات

در احادیث معتبر از پیامبر و ائمه علیهم السلام در توضیح عالم برزخ چنین وارد شده است:

«البرزخ هو امر بین امرین و هو الثواب و العقاب بین الدنیا و الآخرة و هو قول الصادق علیه السلام و الله ما اخاف علیکم الا البرزخ » () تفسیر نورالثقلین: ج 3، ص 553 - تفسیر علی بن ابراهیم - بحارالانوار، ج 6، ص 214. ).

«برزخ همان امر بین دو امر ثواب و عقاب بین دنیا و آخرت است و آن قول امام صادق علیه السلام است که می فرماید: «به خدا سوگند من بر شما (شیعیان) نمی ترسم جز از مرحله برزخ بین دنیا و آخرت ».

در مورد آیه «و من ورائهم برزخ. . » امام صادق علیه السلام فرمود: «هو القبر و ان لهم فیه لمعیشة ضنکا و الله ان القبر لروضة من ریاض الجنة او حفرة من حفر النار».

«مراد از برزخ همان قبر می باشد و البته برای کافران هر آینه زندگی سختی در آنجا می باشد به خدا سوگند که قبر هر آینه باغی از باغهای بهشتی (برای مؤمنین) و یاحفره ای از حفره های آتش جهنم (برای کافران و. . ). می باشد ( بحارالانوار: ج 6، ص 218. .

از اینرو امام صادق علیه السلام خطاب به شیعیان آن زمان می فرماید:

«والله اتخوف علیکم فی البرزخ. قلت ما البرزخ؟ فقال: القبر منذ حین موته الی یوم القیامة ».

من بر شما (شیعیان) در عالم برزخ می ترسم، راوی می گوید: من به امام صادق علیه السلام گفتم که عالم برزخ کجا است؟ فرمود: قبر است، زندگی در آن از زمان مرگ تا روز رستاخیز ادامه دارد».

واژه قبر در بسیاری از روایات به معنای برزخ است و منظور از فشار قبر یا سؤال و جواب نکیر و منکر در شب اول قبر شب اول انتقال انسان از این دنیا به عالم برزخ می باشد. در نتیجه اول شبی که انسان از دنیا رفته شب اول برزخ (قبر) او حساب می شود و آنچه به فشار قبر مربوط می شود عذابی برزخی مربوط به شب اول مرگ آدمی است.در نتیجه اگر کسی را حیوانات درنده بخورند یا در دریا غرق شود از شب اول قبر معاف نیست. براساس روایات و همچنین با توجه به ارتباط نسبی که بدن برزخی با بدن مادی پنهان در زیر خاک دارد؛ ارواح انسانی در برزخ، براساس منزلت و فضایلی که در دنیا داشته اند، امور دنیوی را درک کرده اند حتی به خانواده خود سر می زنند و آنها را زیارت می کنند. این امر می تواند در هر زمانی و برای هر فردی باشد؛ ولی روز جمعه کمترین و مشخص ترین زمانی است که در روایات وجود دارد.

 در این باب، تنها به ذکر دو روایت بسنده می کنیم: 1. اسحق بن عمار از امام کاظم(ع) پرسید: آیا مؤمن خانواده خویش را زیارت می کند؟ فرمود: آری. گفتم: چقدر؟ فرمود: بر حسب فضایلشان. پاره ای از آنان هر روز و پاره ای هر سه روز، خانواده خود را زیارت می کنند.

اسحق بن عمار می گوید: در اثنای کلام حضرت، دریافتم که می فرمود: کم ترین آنان هر جمعه (خانواده خود را زیارت می کنند) پس گفتم: در چه ساعتی؟ فرمود: هنگام زوال خورشید، یا مثل آن؛ پس خداوند فرشته ای را با او روانه می کند تا چیزهایی را به او نشان دهد که شاد شود و از وی چیزهایی را بپوشاند که او را غمگین سازد. (محمد بن ابراهیم کلینی، کافی، به تصحیح علی اکبر غفاری، ج 3، کتاب الجنائز، ص 231، روایت پنجم).

2. امام صادق(ع) فرمود: «به درستی که مؤمن خانواده خویش را زیارت می کند. پس آنچه را دوست دارد، می بیند و آنچه را ناخوشایند دارد از او پوشیده می شود؛ و به درستی که کافر خانواده خویش را زیارت می کند. پس می بیند آنچه ناخوشایند اوست و از او پوشیده می شود آنچه را دوست ندارد.

امام(ع) فرمود: پاره ای از ایشان هر جمعه زیارت می کنند و پاره ای بر حسب عمل خود زیارت می کنند» ((محمد بن ابراهیم کلینی، کافی، به تصحیح علی اکبر غفاری، ج 3، کتاب الجنائز، ص، ص 230، روایت اوّل).

امام صادق علیه السلام به جمعی از شیعیان خود فرمود: به خدا قسم که تنها خطری که من بر شما احساس می کنم، برزخ است و چون قیامت شود و کار به دست ما برسد، ما بر کار شما از خودمان اولویت داریم ( بحارالانوار: ج 6، ص 218. ).

از امیرالمؤمنین علیه السلام روایت شده است که فرمود: «ارواح مؤمنان عالم در برزخ به کنار چشمه ای از بهشت به نام «سلمی » زندگی می کنند(حارالانوار: ج 6، ص 61 و 82. .

«ابوبصیر» می گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم ارواح مؤمنین پس از مرگ در چه وضعند؟ فرمود: «در برزخ در میان غرفه هایی از بهشت بسر می برند، از خوراک بهشتی می خورند و از آب آن می نوشند و منتظر انجاز وعده پروردگار خود هستند» (حارالانوار: ج 6، ص 61 و 82. ).

روایتی از معصوم علیه السلام چنین نقل می کند: «نخاف علیکم هول البرزخ » پس مراد از برزخ در این روایت بین دنیا و آخرت از هنگام مرگ تا رستاخیز می باشد پس کسی که می میرد، داخل برزخ می شود.

خصوصیات برزخ:

الف) از روایات بسیاری استفاده می شود هنگامی که انسانی را در قبر گذاشتید دو فرشته از فرشته های الهی به نام های نکیر و منکر به سراغ او می آیند، و از اصول عقاید او، توحید و نبوت و ولایت، و از چگونگی مصرف کردن عمر در طرق مختلف، و طریق کسب اموال و مصرف آنها از او سئوال می کنند.[ مجلسی، محمد باقر؛ بحارالانوار، بیروت، موسسه الوفا، 1404 هـ ق، ج6، ص 212، باب 8، احوال برزخ و. ...

ب) فشار قبر: به نظر می رسد که فشار قبر اولین نقطه کیفرهای عالم برزخ است. و طبق روایات زیادی وجود فشار قبر امری مسلم است. چنانکه رسول خدا ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ فرمودند: «هیچ مؤمنی نیست مگر این که فشاری در قبر دارد.([. مجلسی، محمد باقر؛ بحارالانوار، بیروت، موسسه الوفا، 1404 هـ ق، ج6،، ص 221.]

ج) ارتباط برزخ با این جهان: روایات متعددی وجود دارد که نشان می دهد روح به هنگام انتقال به عالم برزخ به کلی از دنیا بریده نمی شود، بلکه گهگاه با آن ارتباط برقرار می کند.

محتوای یکی از روایات این است که «افراد با ایمان، و حتی افراد بی ایمان گهگاه به دیدار خانواده خود می آیند. مؤمنان تنها خوبی ها و خوشی های خانواده خود را می بینند و خوشحال می شوند، و کافران تنها بدی ها و ناخوشی ها را و غمگین می شوند.»(]. کلینی، محمد؛ اصول کافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1365 هـ ش، ج3، ص 230، حدیث 1.

عالم برزخ، عالم متوسطی میان دنیا و آخرت است که مردگان تا قیامت در آن بسر می برند.

پس از اثبات وجود روح مجرد و بقای آن پس از مرگ و تخلیه بدن، این مساله اساسی مطرح می گردد که ارواح پس از مرگ و خارج شدن از قالب اجسام بدنی در کجا زندگی می کنند؟

آیا عالمی به نام برزخ که واسطه بین عالم دنیا و عالم آخرت است وجود دارد؟ یعنی ما در سلسله عقاید خود و ملاحظه مراحل تکاملی انسانها قبل ا ز این دنیای مادی، نطفه بودیم و قبل از نطفه عناصری در زمین، و بعد از نطفه به صورت انسانی در آمدیم و در دنیا زندگی می کنیم آیا بعد از این دنیا هم به عالم دیگری وارد می شویم به نام عالم برزخ یا نه؟

از مجموع آیات و روایاتی که درباره ی برزخ وارد شده است استفاده می گردد که در برزخ علاوه بر عذاب های روحی، عذاب های دیگری هم وجود دارد. نمونه هایی از این آیات و روایات عبارتند از:

 نمونه هایی از آیات

1.«وَلَوْ تَری اِذِ الظّالِمُونَ فی غَمَراتِ الْمَوت وَالمَلائِکَة باسِطُوا اگیدیهِمْ اگخْرِجُوا اگنفسکُمُ الْیَوم تُجْزونَ عَذاب الهُون بِما کُنْتُمْ تَقُولُونَ عَلی اللهِ غَیْر الحَقّ وَکُنْتُمْ عَنْ آیاتِهِ تَسْتَکْبِرُونَ» ( انعام/93)

«و اگر ببینی هنگامی که (این) ظالمان در شداید مرگ فرو رفته اند و فرشتگان دست ها را گشوده، به آنان می گویند: جان خود را خارج سازید امروز در برابر دروغ هایی که به خدا بستید و نسبت به آیات او تکبّر ورزیدید مجازات خوار کننده ای خواهید دید(به حال آنها تأسف خواهید خورد)».

در آیه تعبیر«باسطوا أیدیهم» آمده که کنایه از این است که دست ملائکه برای عذاب باز است.

2.«فَوَقبهُ اللهُ سَیِّئاتُ ما مَکَرُوا وَحاقَ بِهِمْ بالَ فرعَون سُوء العَذاب النار یعرضُون علیها غُدّواً وعَشیّاً و یَوم تَقُومُ الساعة ادخلُوا آل فِرْعَون اگشدّ العَذاب». (غافر/46و 45)

«عذاب شدید بر آل فرعون وارد شد(عذاب آنها) آتش است که هر صبح و شام بر آنها عرضه می شوند...».

چون در ادامه آیه می فرماید: روزی که

قیامت برپا شود آل فرعون را در سخت ترین عذاب ها وارد کنید. این قرینه است که عذاب قسمت اوّل آیه درباره ی برزخ است.

3.«فَاُولئِکَ مَاْویهُمْ جَهَنَّم وَساءَتْ مَصیراً». (نساء/97)

درباره کسانی که فرشتگان روح آنها را گرفته اند در حالی که به خویشتن ستم کرده بودند می فرماید: آنها جایگاهشان دوزخ است و سرانجام بدی است.

مراد از دوزخ، دوزخ برزخی است.

4.«وَلَوْ تَری اِذ یتوفّی الَّذینَ کَفَرُوا الْمَلائِکة یَضربُونَ وُجُوههم وادبارهم وَذُوقُوا عَذاب الحَریق». (انفال/50)

«و اگر ببینی کافران را هنگامی که فرشتگان (مرگ) جانشان را می گیرند و بر صورت وقیح و زشت در می آیند.

منابع

مدارک آیات وروایات درذیل هر تک تک نوشته ام وضمنا از بعضی از سایتها هم استفاده کرده ام مانند

باشگاه خبر نگاران جوان--جوان آنلاین -- ویکی شیعه -- ویکی فقه –

امینی گلستانی