507---ارزش علم و دانش(2)
14 بازدید
موضوع: اخلاق و عرفان

                                 

                                                  چند حدیث در باره ثواب علم

1 -    قال رسول الله صلی الله علیه و آله:

 خَیرُ الدُّنیا وَالآخِرَةِ مَعَ العِلمِ وَشَرُّ الدُّنیا وَالآخِرَةِ مَعَ الجَهلِ؛ خیر دنیا و آخرت با دانش است و شرّ دنیا و آخرت با نادانی. (بحارالانوار، ج79، ص170)

2 -    قال رسول الله صلی الله علیه و آله:

 طَلَبُ العِلمِ فَریضَةٌ عَلی کلِّ مُسلِمٍ أَلا إِنَّ اللّه یحِبُّ بُغاةَ العِلمِ؛ طلب دانش بر هر مسلمانی واجب است. خداوند جویندگان دانش را دوست دارد. (مصباح الشریعه،ص13)

 3 -  قال علی علیه السلام:

 کلُّ وِعاءٍ یضیقُ بِما جُعِلَ فیهِ إِلاّ وِعاءُ العِلمِ فَإِنَّهُ یتَّسِعُ بِهِ؛ فضای هر ظرفی در اثر محتوای خود تنگ تر می شود مگر ظرف دانش که با تحصیل علوم، فضای آن بازتر می گردد. (نهج البلاغه،ص505)

 4 -  قال علی علیه السلام:

 زَکاةُ العِلمِ بَذلُهُ لِمُستَحِقِّهِ وَإجهادُ النَّفسِ فِی العَمَلِ بِهِ؛ زکات دانش، آموزش به کسانی که شایسته آنند و کوشش در عمل به آن است. (غرر الحکم و درر الکلم،ص391)

 5 -  قال علی علیه السلام:

 خَیرُ العِلمِ مانَفَعَ؛ بهترین علم آن است که مفید باشد. (غررالحکم و دررالکلم،ص 354)

6 -  قال الصادق علیه السلام:

 مَن تَعَلَّمَ العِلمَ و عَمِلَ بِهِ و عَلَّمَ لِلّهِ دُعِی فی مَلَکوتِ السَّماواتِ عَظیما فَقیلَ: تَعَلَّمَ لِلّهِ و عَمِلَ لِلّهِ و عَلَّمَ لِلّهِ؛ هر کس برای خدا دانش بیاموزد و به آن عمل کند و به دیگران آموزش دهد، در ملکوت آسمانها به بزرگی یاد شود و گویند: برای خدا آموخت و برای خدا عمل کرد و برای خدا آموزش داد. ( الذریعه الی حافظ الشریعه(شرح اصول کافی) ج1،ص56

7 -  قال علی علیه السلام:

 پاِنَّ العِلمَ حَیاةُ القُلوبِ وَ نورُ البصارِ مِنَ العَمی وَ قُوَّةُ الابدانِ مِنَ الضَّعفِ؛ به راستی که دانش، مایه حیات دل ها، روشن کننده دیدگان کور و نیروبخش بدن های ناتوان است. (تحف العقول، ص 28)

 8 -  قال علی علیه السلام:

 ینبَغی لِلعاقِلِ اَن یحتَرِسَ مِن سُکرِ المالِ وَ سُکرِ القُدرَةِ، وَ سُکرِ العِلمِ، وَ سُکرِ المَدحِ وَ سُکرِ الشَّبابِ، فَاِنَّ لِکلِّ ذالِک ریاحا خَبیثَةً تَسلُبُ العَقلَ وَ تَستَخِفُّ الوَقارَ؛ سزاوار است که عاقل، از مستی ثروت، قدرت، دانش، ستایش و مستی جوانی بپرهیزد، چرا که هر یک را بادهای پلیدی است که عقل را نابود می کند و وقار و هیبت را کم می نماید. (غرر الحکم، ص 797)

9 -  قال ابی عبدالله علیه السلام:

 اِنَّ مِن حَقیقَةِ الایمانِ اَن تُؤثِرَ الحَقَّ وَ اِن ضَرَّک عَلَی الباطِلِ وَ اِن نَفَعَک وَ اَن لا یجوزَ مَنطِقُک عِلمَک؛ از حقیقت ایمان این است که حق را بر باطل مقدم داری، هر چند حق به ضرر تو و باطل به نفع تو باشد و نیز از حقیقت ایمان آن است که گفتار تو از دانشت بیشتر نباشد. (بحارالانوار، ج 2، ص114)

10 -  قال الصادق علیه السلام:

 لایزالُ المُؤمِنُ یورِثُ أَهلَ بَیتِهِ العِلمَ وَ الدَبَ الصّالِحَ حَتّی یدخِلَهُمُ الجَنَّةَ جَمیعا؛ مؤمن همواره خانواده خود را از دانش و ادب شایسته بهره مند می سازد تا همه آنان را وارد بهشت کند. (مستدرک الوسایل، ج12، ص201)

11 -  قال علی علیه السلام:

 اَلعِلمُ قاتِلُ الجَهلِ؛ دانش، نابود کننده نادانی است. (غررالحکم و دررالکلم،ص56)

 12 =  قال علی علیه السلام:

 اَلا اِنَّ فیهِ عِلمَ مایأتی و الحَدیثَ عَنِ المَاضی و دَواءَ دائِکم و نَظمِ ما بَینَکم؛ آگاه باشید که دانش آینده، اخبار گذشته و درمان دردهایتان و نظم میان شما در قرآن است. (نهج البلاغه، ص 223)

13 -  قال علی علیه السلام:

 إِذا تَفَقَّهَ الرَّفیعُ تَواضَعَ؛ انسان بلند مرتبه چون به فهم و دانایی رسد، متواضع می شود.   (غررالحکم، ص285)

14 -  قال علی علیه السلام:

 اَلعِلمُ کَنزٌ عَظیمٌ لایَفنی علم گنج بزرگی است که با خرج کردن تمام نمی شود. (غرر الحکم و درر الکلم،ص66)

15 -  قال علی علیه السلام:

 العِلمُ وَراثَهٌ کَریمَهٌ، وَ الادابُ حُلَلٌ مُجَدَّدَهٌ، وَ الفِکرُ مِرآهٌ صافِیَهٌ؛ علم میراث گرانبهائی است و ادب لباس فاخر و زینتی است و فکر آئینه ای است صاف. (نهج البلاغه،ص469)

16 -  پیامبر صلی الله علیه و آله:

 أنَّهُ إذا قالَ الْمُعَلِّمُ لِلصَّبی قُل بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحیمِ فَقالَ الصَّبی بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحیمِ کـتَبَ اللّه بَراءَةً لِلصَّبِی و بَراءَةً لأِبـَوَیهِ و بَراءَةً لِلمُعَلِّمِ؛

 وقتی معلم به کودک بگوید: بگو بسم اللّه الرحمن الرحیم و کودک آن را تکرار کند خداوند برای کودک و پدر و مادرش و معلم، برائت از آتش در نظر خواهد گرفت. ( بحارالانوار(ط-بیروت)،ج۸۹،ص257

17 -  امام علی علیه السلام:

 عِلمُ الْمُنافِقِ فی لِسانِهِ و عِلْمُ الْمُؤْمِنِ فی عَمَلِهِ؛ دانش منافق در زبان او و دانش مؤمن در کردار اوست. (غررالحکم، ص463)

18 -  امام علی علیه السلام:

 تَغَرَّبْ عَنِ الأَوْطانِ فی طَـلَبِ الْعُلا وَ سافِرْ فَفِی الأَسْفارِ خَمْسُ فَوائِدَ تَفَرُّجُ هَمٍّ وَاکتِسابُ مَعیشَةٍ و عِلْمٌ وَآدابٌ و صُحْبَةُ ماجِدٍ؛ برای کسب بلند مرتبگی از وطن خود دور شو و سفر کن که در مسافرت پنج فایده است: برطرف شدن اندوه، بدست آوردن روزی و دانش و آداب زندگی، و هم نشینی با بزرگواران. (مستدرک الوسائل، ج 8، ص 115)

19 -  پیامبر صلی لله علیه و آله:

 اَلْعِلْمُ رَأسُ الْخَیرِ کلِّهِ، وَ الْجَهْلُ رَأسُ الشَّرِّ کلِّهِ؛ دانایی سرآمد همه خوبی ها و نادانی سرآمد همه بدی هاست. (بحارالأنوار، ج74، ص 175)

 حدیث (20) امام علی علیه السلام:

 اَلْعِلْمُ اَصْلُ کلِّ خَیرٍ، اَلْجَهْلُ اَصْلُ کلِّ شَرٍّ؛ دانایی، ریشه همه خوبی ها و نادانی ریشه همه بدی هاست. (غررالحکم، ص48)

21 -  امام علی علیه السلام:

 رَأْسُ الْعِلْمِ التَّمْییزُ بَینَ الاْخْلاقِ وَ اِظْهارُ مَحْمودِها وَ قَمْعُ مَذْمومِها؛ بالاترین درجه دانایی، تشخیص اخلاق از یکدیگر و آشکار کردن اخلاق پسندیده و سرکوب اخلاق ناپسند است.  (غررالحکم و دررالکلم،ص378)

22 -  امام علی علیه السلام:

 جالِسِ الْعُلَماءَ یزْدَدْ عِلْمُک وَ یحْسُنْ اَدَبُک و تَزک نَفسُک؛ با علما معاشرت کن تا علمت زیاد، ادبت نیکو و جانت پاک شود. (غررالحکم و دررالکلم،ص341)

23 -   امام علی علیه السلام:

 مَنْ نَصَبَ نَفْسَهُ لِلنّاسِ اِماما فَلیبْدَأ بِتَعْلیمِ نَفْسِهِ قَبْلَ تَعْلیمِ غَیرِهِ و لْیکنْ تَاْدیبُهُ بِسیرَتِهِ قَبْلَ تَأْدیبِهِ بِلِسانِهِ وَ مُعَلِّمُ نَفْسِهِ وَ مُؤَدِّبُها اَحَقُّ بِالاِجْلالِ مِنْ مُعَلِّمِ النّاسِ و مُؤَدِّبِهِمْ؛

 کسی که خود را پیشوای مردم قرار داده، باید پیش از آموزش دیگران، خود را آموزش دهد و پیش از آن که دیگران را با زبان، ادب بیاموزد، باکردارش ادب آموزد و البته آموزش دهنده و ادب آموز خود بیش از آموزگار و ادب آموز مردم، شایسته تجلیل است. مثیرالاحزان،ص50

 24 -  امام علی علیه السلام:

 یا مُؤمِنُ اِنَّ هذَا العِلمَ وَالاَدَبَ ثَمَنُ نَفْسِک فَاجْتَهِد فی تَعَلُّمِهِما، فَما یزیدُ مِنْ عِلْمِک وَ اَدَبِک یزیدُ فی ثَمَنِک وَ قَدْرِک، فَاِنَّ بِالْعِلْمِ تَهْتَدی اِلی رَبِّک وَ بِالاَدَبِ تَحْسِنُ خِدْمَةَ رَبِّک وَبِأَدَبِ الْخِدْمَةِ یسْتَوجِبُ الْعَبْدُ وَلایتَهُ وَقُرْبَهُ، فَاقْبَلِ النَّصیحَةَ کی تَنْجُوَ مِنَ الْعَذابِ؛

 ای مؤمن! به تحقیق این دانش و ادب بهای جان توست پس در آموختن آن دو بکوش که هر چه بر دانش و ادبت افزوده شود بر قیمت و قَدْرت افزوده می شود؛ زیرا با دانش به پروردگارت راه می یابی و با ادب به پروردگارت خوش خدمتی می کنی و با ادب در خدمت گزاری، بنده سزاوار دوستی و نزدیکی به او می شود. پس [این [نصیحت را بپذیر تا از عذاب بِرَهی. (بحار الانوار(ط-بیروت)،ج1،ص180)

 25 -  پیامبر صلی لله علیه و آله:

 اَلْعِلمُ إمامُ الْعَمَلِ وَالْعَمَلُ تابِعُهُ یلهَمُ بِهِ السُّعَداءُ وَ یحْرَمُهُ الأْشقیاءُ؛ دانش پیشوای عمل و عمل پیرو آن است. به خوشبختان دانش الهام می شود و بدبختان از آن محرومند. (امالی طوسی، ص 488)

26 -  پیامبر صلی الله علیه و آله:

 قَلْبٌ لَیسَ فیهِ شَی ءٌ مِنَ الْحِکمَةِ کبَیتٍ خَرِبَ فَتَعَلَّموا وَ عَلِّموا وَ تَفَقَّهوا وَ لا تَموتوا جُهّالاً فَاِنَّ اللّه لا یعْذِرُ عَلَی الْجَهْلِ؛ دلی که در آن حکمتی نیست، مانند خانه ویران است، پس بیاموزید و آموزش دهید، بفهمید و نادان نمیرید. براستی که خداوند، بهانه ای را برای نادانی نمی پذیرد. نهج الفصاحه،ص600

27 -  امام علی علیه السلام:

 قُم عَن مَجلِسِکَ لِاَبیکَ وَ مُعَلِّمِکَ وَ اِن کُنتَ اَمیراً؛ به احترام پدر و معلمت از جای برخیز هرچند فرمان روا باشی. (غررالحکم،ص136)

28 -  رسول اکرم (صلی لله علیه و آله):

 ا لا اخبرکم بأجود الأجواد قالوا بلی یا رسول اللَّه. فقال اجود الاجواد اللَّه و انا اجود بنی آدم و اجودهم بعدی رجل علّم علما فنشره و یبعث یوم القیمة امة واحدة و رجل جاد بنفسه فی سبیل اللَّه حتی قتل پیغمبر- صلّی اللَّه علیه و آله- فرمود:

 آیا خبر ندهم به بخشنده ترین بخشنده ها؟ گفتند: بلی یا رسول اللَّه. بخشنده ترین بخشنده ها خدای متعال جلّت عظمته می باشد. و من بخشنده ترین اولاد آدم هستم و بخشنده ترین اولاد آدم بعد از من مردی است که علمی را بیاموزد پس آن را منتشر کند و چنین کس در روز قیامت مبعوث شود در حالی که امت واحده است، یعنی کسی است که جامع خیرات است و به او اقتدا می شود. و نیز بخشنده ترین مردم بعد از من مردی است که جان خود را در راه خدا بخشش کند تا کشته شود. (إرشاد القلوب / ترجمه طباطبایی، ص50)

29 -  امام محمد باقر علیه السلام:

 ما شیبَ شیءٌ بشیءٍ اَحسن مِن حِلمٍ بعلمٍ؛ چیزی با چیزی نیامیخته است که بهتر از حلم با علم باشد. (بحارالانوار ج 75، ص 172 )

30 -  پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله):

 مَن عَمِلَ بِما یعلَمُ وَرَّثَهُ اللَّهُ عِلمَ ما لَم یعلَم. هر کس به آنچه می داند عمل کند، خداوند دانش آنچه را که نمی داند به او ارزانی می دارد. (مرآ ة العقول ج3،ص286)

31 -  امام علی(سلام الله علیه):

العِلمُ ینجِدُ الفِکرَ. دانش روشنی بخش اندیشه است. (غررالحکم و دررالکلم،ص48)

32 -  امام صادق (سلام الله علیه):

 لَستُ اُحِبُّ أن أرَی الشّابَّ مِنکم إلاّ غادِیاً فی حالَینِ: إمّا عالِماً أو مُتَعَلِّماً. دوست ندارم جوانی از شما [شیعیان] را جز بر دو گونه ببینم: دانشمند یا دانشجو. (امالی طوسی ص303)

33 -  امام علی (سلام الله علیه):

 لا عَمَلَ کالتَّحقیقِ. هیچ عملی مانند پژوهش نیست. (غررالحکم ودررالکم - ص768)

به یادداشت شماره 3 عنایت بفرمایید موفق باشید .