506 - مطالبی درباره علم و دانش1 -
16 بازدید
موضوع: اخلاق و عرفان

                                                             ارزش علم و دانش

در باره علم و علما ودانشمندان و تحریص به تحصیل آن و ثواب و. و. و. و آیات و روایات زیادی آمده که برای اطلاع مختصر از آنها مطالبی به عر ض می رسد.

علم و دانش دو بالی هستند که انسان می تواند با آنها تا بیکران پرواز کند.ارزش هر انسان با چگونگی به کارگیری آنها معین می شود.علم و دانش، آگاهی و معرفت او را به جایی می رسانند که حتی فرشتگان هم بدان دست نمی یابند.هر چه دانایی انسان بیشتر شود، نقش رهبری او در زندگی پر رنگ تر می شود.

 از همان ابتدا که بشر آفریده شد، شروع به یادگیری کرد.خداوند می فرماید:«و عَلَّمَ ادَمَ الاَسماءَ کُلَّها…؛ و آموخت به آدم همه نام ها را …»

قال علی علیه السلام: لاشرف کالعلم؛(نهج البلاغه، حکمت 113.) هیچ شرافت و ارزشی همانند علم نیست.

 در قرآن کریم و روایات معصومین ـ علیهم السلام ـ در فضیلت علم و علم آموزی سخنان زیبایی وجود دارد که در اینجا برخی از آنها را ذکر می کنیم: شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ وَ الْمَلائِکةُ وَ أُولُوا الْعِلْمِ قائِماً بِالْقِسْطِ؛[ آل عمران، 18.

 خدا که همواره به عدل قیام دارد گواهی می دهد که جز او هیچ معبودی نیست و ملائکه و صاحبان دانش نیز (شهادت می دهند). رسیدن به مرتبه درک توحید پروردگار و شهادت به آن، برای صاحبان علم امکان پذیر است و این در فضیلت و ضرورت علم به تنهایی کافی است. چون علم چنین ثمره دلپذیری دارد خداوند فرموده است:

یرْفَعِ اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا مِنْکمْ وَ الَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجاتٍ؛[ مجادله، 11.

خداوند کسانی را که ایمان آوردند و آنان را که علم داده شدند بسیار بلندمرتبه می فرماید. خداوند در مواضع فراوانی برتری عالم را نمایان ساخته است و در آیاتی به این برتری تصریح نموده است: قُلْ هَلْ یسْتَوِی الَّذِینَ یعْلَمُونَ وَ الَّذِینَ لا یعْلَمُونَ؛[ زمر، 9.  بگو آیا کسانی که می دانند و کسانی که نمی دانند یکسانند؟

قرآن به علم آموزی تشویق و بلکه امر می کند: فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکرِ إِنْ کنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ؛[نحل، 43.

 پس اگر نمی دانید از آگاهان بپرسید. از پیامبر اکرم ـ صلّی الله علیه و آله ـ روایت شده است که: خداوند چون برای کسی نیکی بخواهد او را عالمی ژرف نگر در دین می سازد؛[ المحجة البیضاء، ج 1، ص 17.

همچنین از ایشان نقل شده است: عالم هفتاد درجه از عابد برتر است.[ المحجة البیضاء، ج 1، ص 18

در شرافت و ارزشمند بودن علم، روایات دیگری نیز از حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام رسیده است:

قال علیه السلام: المودة اشبک الانساب و العلم اشرف الاحساب؛. دوستی، ناگسسته ترین پیوندها، و دانش برترین افتخارات است. ( بحارالانوار، ج 1، ص 183

قال علیه السلام: یتفاضل الناس بالعلوم والعقول لا بالاموال والاصول؛( عبدالواحد بن محمد آمدی، غررالحکم).

مردم به وسیله دانش و عقل بر یکدیگر برتری پیدا می کنند، نه به وسیله مال و ثروت واصل و نسب.

قال علیه السلام: کفی بالعلم شرفا ان یدعیه من لایحسنه ویفرح اذا نسب الیه، کفی بالجهل ذمایبرا منه من هو فیه؛( بحارالانوار، ج 1، ص 185

                                             فرق علم و ثروت

قال کمیل بن زیاد: اخذ بیدی امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب علیه السلام فاخرجنی الی الجبان فلمااصحر تنفس الصعداء، ثم قال:

یاکمیل بن زیاد! ان هذه القلوب اوعیة، فخیرها اوعاها، فاحفظ عنی ما اقول لک: الناس ثلاثة:فعالم ربانی، ومتعلم علی سبیل نجاة، وهمج رعاع اتباع کل ناعق، یمیلون مع کل ریح،لم یستضیئوا بنور العلم، ولم یلجؤوا الی رکن وثیق.

یاکمیل! العلم خیر من المال، العلم یحرسک وانت تحرس المال، والمال تنقصه النفقة، والعلم یزکو علی الانفاق، وصنیع المال یزول بزواله.

یاکمیل بن زیاد! معرفة العلم دین یدان به، به یکسب الانسان الطاعة فی حیاته، وجمیل الاحدوثة بعد وفاته. والعلم حاکم، والمال محکوم علیه.

یا کمیل! هلک خزان الاموال وهم احیاء والعلماء باقون مابقی الدهر: اعیانهم مفقودة، وامثالهم

فی القلوب موجودة؛(. نهج البلاغه، حکمت 147.

کمیل می گوید: امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب علیه السلام دست مرا گرفت و به سوی قبرستان کوفه برد. هنگامی که به صحرا رسیدیم، آه پردردی کشید و فرمود:

ای کمیل بن زیاد! این دل ها همانند ظرف هاست که بهترین آنها ظرفی است که گنجایش ونگهداری اش بیشتر باشد؛ پس آنچه برای تو می گویم، حفظ کن و به یاد داشته باش؛ مردم سه گروهند: علمای الهی و دانش طلبانی که در راه نجات دنبال تحصیل علمند و احمقان بی سروپا که دنبال هر صدایی می دوند، با هر بادی حرکت می کنند، آنها با نور علم و دانش روشن نشده اند و به ستون محکمی پناه نبرده اند.

ای کمیل! علم بهتر از مال است؛ علم تو را پاسداری می کند، ولی تو باید حافظ مال باشی؛ مال باانفاق کم می شود، ولی علم با انفاق افزوده می گردد؛ دست پروردگان مال به مجرد زوال مال از بین می روند (ولی شاگردان علم پایدارند).

ای کمیل بن زیاد! شناخت علم آیینی است که با آن جزا داده می شود و برهمه فرض و لازم است؛به وسیله آن انسان در دوران حیات اطاعت فرمان خدا می کند و بعد از وفات نام نیک از او می ماند؛علم حاکم است و مال محکوم و مغلوب.

ای کمیل! ثروت اندوزان مرده اند، در حالی که ظاهرا در صف زندگانند، ولی دانشمندان تا دنیابرقرار است زنده اند خود آنها از بین مردم رفته اند ولی چهره آنها در آیینه دل ها نقش شده است.

کمیل بن زیاد نخعی کوفی از دوستان نزدیک حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام به شمارمی رود. دعای مشهور کمیل نیز منسوب به اوست. وی به دست حجاج - لعنه الله -شهید گردید. خبر شهادتش را قبلا از حضرت شنیده بود و هنگام شهادت به حجاج می گوید:

لقد خبرنی امیرالمؤمنین علیه السلام انک قاتلی امیر مومنان علیه السلام بمن فرموده کهتو قاتل منی .(ر.ک: سید ابوالقاسم خوئی، معجم رجال الحدیث، ج 14، ص 128.

- قال ابی عبدالله (علیه السلام): طَلَبُ العِلمِ فَریضَهٌ

1 - امام صادق (علیه السلام)فرمودند: علم جویی واجب است.سند: محمدبن یحیی ,عن محمدبن الحسین ,عن محمدبن عبدالله,عن عیسی ابن عبدالله العمریّ ( نوع حدیث: صحیح) ( اصول کافی جلد 1 کتاب فضل علم) .

2 - باب فرض العلم و وجوب طلبه والحثّ علیه حدیث قال ابی عبدالله (علیه السلام): لَوَدِدتُ اَنَّ اَصحابی ضُرِبَت رُؤُوُسَهُم بِالسِیاطِ حَتی یَتَفَقَهُوا

امام صادق (علیه السلام)فرمودند: دوست دارم با تازیانه بر سر اصحابم زده شود تا دین را خوب بفهمند سند: محمدبن اسماعیل ,عن الفضل ابن شاذان ,عن ابن ابی عُمَیر,عن جَمیل ابن دَرّاج, عن ابان بن تَغلَب (اصول کافی جلد 1 کتاب فضل علم باب فرض العلم و وجوب طلبه والحثّ علیه حدیث 8

3- قال ابی جعفر (علیه السلام): اٍنَّ الَّذی یُعَلِّم العلمَ مِنکُم لَهُ اَجر مثلُ اَجرِالمُتَعَلِم وَ لَهُ الفَضلُ عَلَیه ,فَتَعَلَّمُواالعِلمَ مِن حَمَلَهِ العِلمِ وَ عَلَّمُوهُ اِخوانَکُم کَما عَلَّمَکُمُوهُ العُلَماء

امام باقر فرمودند: پاداش کسانی از شما که به دیگری علم آموزد برابربا دانشجو است و از او بیشتر است. ﭙس از حاملان دانش آنرا بیاموزید و به برادران خود بیاموزییﭽنانکه دانشمندان به شما می آموزند. سند: محمدبن یحیی ,عن احمدبن محمد , عن الحسن ابن محبوب ,عن جَمیل بن صالح ,عن محمدبن مسلم  اصول کافی جلد 1 کتاب فضل علم باب صواب العالم و المتعلم حدیث 2

در دو جای آیات گذشته بر علم و دانش تکیه شده است:

نخست در متن مثال، درک شباهت بت ها به تار عنکبوت و بت پرستان به خود عنکبوت را منوط به علم و آگاهی کرده است (لَوْ کانُوا یَعْلَمُونَ).

و دیگر در پاسخ به اعتراض مشرکان که چرا خداوند بزرگ به حیوانات ضعیف و ناتوانی چون پشه و عنکبوت مثال می زند، آمده است: تنها دانشمندان و اهل علم علّت آن را درک می کنند (وَ ما یَعْقِلُها اِلاَّ الْعالِمُونَ).

مفهوم این دو جمله این است که قرآن مجید همه جا تکیه بر علم و دانش می کند و مخاطبان اصلی قرآن، عالمان و آگاهان و متفکّران هستند، هر چند این کتاب عزیز برای همه انسان ها مفید و قابل استفاده است.  بنابراین، هرچه ظرفیّت علمی انسان بالاتر رود، بهره او از قرآن بیشتر خواهد شد.

علم و دانش آن قدر در دین ما اهمّیّت دارد که سرآمد و غایت تمام فضائل شمرده شده است( میزان الحکمة، باب 2831، حدیث 13330.) و به عنوان یکی از اعمال شب قدر ـ که شب دعا و دنیایش و راز و نیاز و توبه می باشد ـ سفارش شده است.(مصباح المنیر، صفحه 395.)

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلّم:

 السُّؤالُ نِصفُ العِلم. پرسش نیمی از دانش است. (کنزالعمّال: ۲۹۲۶۰

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلّم: العِلمُ خَزائنُ ومَفاتِیحُهُ السُّؤالُ، فَاسألُوا رَحِمَکُمُ اللّه فإنّهُ یُؤجَرُ أربَعةٌ: السائلُ، والمُتَکلِّمُ، والمُستَمِعُ، والُمحِبُّ لَهُم؛

دانش گنجینه هایی اسـت و کـلـیدهای آن پرسش است؛ پس، خدایتان رحمت کند، بپرسید، که با این کار چهار نفر اجر می یابند: پرسشگر، پاسخگو، شنونده و دوستدار آنان. (تحف العقول: ۴۱ منتخب میزان الحکمة: ۲۶۰

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلّم:

 مَن تَعَلَّمَ العِلمَ لِغَیرِ اللّه تَعالی فَلْیَتَبَوَّأْ مَقعَدَهُ مِن نارٍ؛ هـر که دانـش را برای غـیر خدا بیاموزد، جایگاهش دوزخ باشد. (کنزالعمّال: ۲۹۰۳۵ منتخب میزان الحکمة: ۴۰۰

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلّم:

 مَن طَلَبَ العِلمَ فهُوَ کالصّائمِ نَهارَهُ، القائمِ لَیلَةُ، وإنَّ بابا مِنَ العِلمِ یَتَعَلَّمُهُ الرَّجُلُ خَیرٌ لَهُ مِن أن یَکونَ أبو قُبَیسٍ ذَهَبا فأنفَقَهُ فی سَبیلِ اللّه؛

هر که دانش بجوید، مانند کسی است که روز خود را به روزه گذراند وشبش را به عبادت. اگر کسی یک بابِ علم بیاموزد، برایش بهتر است از این که کوه ابو قبیس طلا باشد و او آن را در راه خدا انفاق کند. (منیه المرید: ۱۰۰ منتخب میزان الحکمة: ۳۹۸

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلّم:

 طالِبُ العِلمِ طالِبُ الرَّحمَةِ، طالِبُ العِلمِ رُکنُ الإسلامِ، ویُعطی أجرَهُ مَعَ النَّبِیّینَ؛

جویای دانش، جویای رحمت است. جوینده دانش رکن اسلام است و پاداشش با پیامبران داده می شود.  (کنز العمّال: ۲۸۷۲۹ منتخب میزان الحکمة: ۳۹۸

اولین ایه ای که بر پیامبر نازل شده درباره تعلیم و علم است « اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّک الَّذِی خَلَقَ » بخوان به نام پروردگارت که آفرید (علق آیه 1

پیامبر اکرم (ص) فرمود: «اطلبوا العلم بالصین فان طلب العلم فریضة علی کل مسلم » دانش را بجوئید اگر چه در چین باشد زیرا طلب دانش بر هر مسلمانی واجب است. (. بحارالانوار، علامه مجلسی، ج ۱، ص ۱۷۷ ح ۵۵)

در اینجا پرسشی مطرح می شود و آن اینکه کسی که در رشته های مختلفت علوم تجربی تحصیل می کند احتمال اینکه در زمینه علوم دینی پیشرفت کند بسیار کم می باشد، چنین شخصی آیا دروس دانشگاهی رو کنار گذاشته و دروس حوزه را ادامه دهد؟

در پاسخ عرض می شود: برای کسب علوم دینی لازم نیست حتما دروس حوزه رو بخوانید اگر چه حوزه بستر مناسب و بهتری برای فراگیری علوم دینی است اما لزوما این طور نیست که منحصر در حوزه باشد. لذا  شما می توانید در عین حال که در رشته مورد علاقه تون تحصیل می کنید، با برنامه ریزی منظم و عالِمانه در علوم دینی نیز اطلاعات خوبی کسب کنید.

مطلب دیگر اینکه از منظر روایات هر علم مفیدی که برای رضای الهی کسب شود، مورد توصیه ائمه علیهم السلام است؛ امیر المومنین علی علیه السلام فرمودند: « الْعُلُومُ أَرْبَعَةٌ الْفِقْهُ لِلْأَدْیانِ وَ الطِّبُّ لِلْأَبْدَانِ وَ النَّحْوُ لِلِّسَانِ وَ النُّجُومُ لِمَعْرِفَةِ الْأَزْمَان » علمها بر چهار قسمند: فقه (ژرف نگری) برای ادیان، طبّ برای ابدان، علم نحو برای زبان و علم نجوم برای شناخت زمانها. » ( بحار الأنوار، ج 1، ص218

 طبق این روایت می توان گفت ائمه علیهم السلام به هر علم مفیدی توصیه کردند اما نه از آن جهت که کمال روح است بلکه از آن جهت که ابزارهای مفیدی برای جامعه اسلامی هستند، بالاخص اگر این علوم در مسیر دفاع از معارف الهی قرار گیرند، جزء اعمال واجب یا.مستحبّ قرار خواهند گرفت.

     کافی است سری به روایات و آیات مربوط به فضیلت علم و عالمان بر سایر مردم بزنیم. در فضیلت علم و عالم به چند آیه و حدیث اشاره میشود .

1 - . قل هل یستوی الّذین یعلمون و الذین لا یعلمون انّما یتذکّر اولوا الالباب؛ بگو آیا کسانی که می دانند با کسانی که نمی دانندیکسانند؟ تنها صاحبان مغز متذکّر می شوند(سوره زمر، آیه ۹). خدای سبحان در این ایه، خطاب به پیامبرش میفرماید که جاهل و عالم مساوی نیست و این مقایسه ای است آشکار میان آگاهان و ناآگاهان، و عالمان و جاهلان. این جمله با استفهام انکاری شروع شده است و جزء شعارهای اساسی اسلام است و عظمت مقام علم و عالمان رادر برابر جاهلان روشن می سازد

. ۲. یرفع اللّه الذین امنوا منکم و الّذین اوتوا العلم درجات خدا مقام اهل ایمان و دانشمندان را رفیع می گرداند... (سوره مجادله، آیه ۱۱). علاوه بر آیات قرآن که از هر فرصتی برای بیان این حقیقت استفاده می کند، تعبیراتی در روایات اسلامی دیده می شود که بالاتر از آن در اهمیت علم تصور نمی شود:

1 - در حدیثی از پیامبر اسلام(ص) آمده است: لا خیر فی العیش الاّ لرجلین عالم مطاع او مستمع واع؛ زندگی جز برای دو کس فایده ندارد:دانشمندی که نظرات او اجرا گردد، و دانش طلبانی که گوش به سخن دانشمندی دهند. (اصول کافی، جلد ۱، باب صفت العلم و فضله، حدیث۷).

2 - . در روایاتی، از علم به عنوان چراغ عقل و حیات اسلام و بهترین شرف، یاد شده است. امیرالمؤمنین(ع) می فرماید: العلم حیاة (غررالحکم) العلم مصباح العقل(همان) و لا شرف کالعلم (میزان الحکمه، ج ۶، ماده علم - نهج البلاغه، حکمت ۱۱۳).

و در عظمت درجه و رتبه عالم همین بس که پیامبر اکرم(ص) میفرماید: العلماء مصابیح الارض و خلفاء الانبیا و ورثتی، و ورثةُ الانبیاء - عالمان چراغ های زمینندو جانشینان پیامبران و وارث من و انبیا می باشند ( نهج البلاغه، حکمت، ص ۴۵۷)

۳. در روایتی آمده است که الکمال کل الکمال التفقه فی الدین و تقدیر المعیشه. تمام کمال انسان از طریق تفقه در دین و داشتن برنامه ریزی در زندگی اقتصادی بدست می آید. قرآن کریم درباره کسب علوم دینی و معارف اسلام می فرماید: و ما کان المؤمنون لینفروا کافّة فلولا نفر من کل فرقه منهم طائفة لیتفقّهوا فی الدین و لینذرواقومهم اذا رجعوا الیهم لعلّهم یحذرون؛ شایسته نیست، مؤمنان همگی [به سوی میدان جهاد [کوچ کنند. چرا از هر گروهی طایفه ای ازآنان کوچ نمی کند [و طایفه ای بماند] تا در دین آگاهی پیدا کند و به هنگام بازگشت به سوی قوم خود، آن ها را انذار نمایند تا [از مخالفت فرمان پروردگار [بترسند و خودداری کنند(توبه، آیه ۱۲۲)

.برای آگاهی بیشتر در مورد اهمیت علم و مقام عالمان، ر.ک: اصول کافی، ج ۱، باب صفت العلم و فضله؛ میزان الحکمه، انتشارات مکتب الاعلام الاسلامی، ج ۶، ماده العلم.

اهمیت و عظمت مقام علم؛ در حدی است که خداوند در قرآن به پیامبرش دستور می دهد: «قل هل یستوی الذین یعلمون و الذین لایعلمون...؛ [ای پیامبر!] بگو: آیا کسی که عالم است با کسی که نمی داند برابر است».(زمر، آیه ۹)

پیامبر اسلام در مقام ارزش گذاری به علم می فرماید: «طلب علم فریضه علی کل مسلم الا ان الله یحب بغاه علم؛ دانش آموختن بر هر مسلمانی واجب است همانا خدا، طلب کنندگان دانش را دوست دارد».(اصول کافی، ج۱، کتاب فضل العلم، ح ۱، ص ۳۵)

مهمترین رسالت دین ایجاد انگیزه فراطبیعی در میان انسان ها و جهت دهی صحیح به تلاش های روزانه است به طوری که علاوه بر تأمین نیازهای روزمره زندگی، به هدفمندی و تلاش برای دستیابی به مقصود هستی اقدام کند. از این رو در فرهنگ اسلامی تمام دانش های مورد نیاز برای زندگی بشری دارای اهمیت است و توصیه شده به مقدار لازم و نیاز جامعه، مردم برای فراگیری آن اقدام کنند و از آن به «واجب کفایی» تعبیر شده است.

اما برای همه انسان ها در هر مرتبه علمی که قرار دارند توجه به هدف و هدفمندی جهان و ایمان به مبدأ و معاد- لازم و «واجب عینی» شمرده شده است و غفلت اکثریت جامعه بشری جای تأسف دارد زیرا حتی از علوم تجربی و مهندسی نیز می توان به آن هدف مقدس دست یافت و منافاتی با زندگی روزمره ندارد، لذا از نظر قرآن و روایات، علم وسیله است نه هدف؛ آن هم وسیله ای که انسان را به کمال می رساند و دنیا و آخرت او را آباد می کند. گفتنی است که ارزش هر علم به ارزش موضوع آن علم است و در این جهت علوم الهی و دینی - با توجه به موضوع آن - از سایر علوم اشرف و برتر است؛ ولی این بدین معنا نیست که علوم دیگر بی اهمیت و بدون ارزش است و علم نیست.

در نگاه کلی قرآن، هر علمی که انسان را به دنیاپرستی سوق دهد و به چنگال مادیات بسپرد و فهم و شعور او را به طرف خواب و عیش و نوش بکشاند هدف نهایی او را تنها وصول به مادیات قرار دهد، چیزی جز ضلالت و گمراهی نیست.

در قرآن کریم آمده است: «ذلک مبلغهم من العلم ان ربک هو اعلم بمن ضل عن سبیله؛ این آخرین حد آگاهی آنها است و خداوند به حال آن که از راه حق گمراه شده آگاه است»، (نجم، آیه ۳۰).

پس علوم غیردینی نیز می تواند نقش آفرین بوده و موجبات سعادت آدمی را فراهم کند. این در صورتی است که هدف تلقی نشود، بلکه وسیله پیشرفت و رسیدن به کمال باشد. از طرف دیگر علوم دینی نیز اگر طالب آن قصد رسیدن به دنیا را داشته باشد، موجب بدبختی انسان می شود.

خلاصه این که علمی که در روایات و آیات بر آن تأکید شده و از آن تمجید گشته و به عنوان اشرف علوم محسوب می گردد علم خداشناسی است زیرا معلوم این علم از معلوم سایر علوم برتر و اشرف است و هر علمی به اندازه معلوم خود ارزش دارد

پیامبر که خود تا مرحله «قاب قوسین» پیش رفته و در تمام مراحل زندگی خود لحظه ای خداوند را فراموش نکرده است وقتی چنین سخنانی را بر زبان می راند نشان از اهمیت و حساسیت مسئله دارد.

این بدان معناست که انسان باید همواره سعی کند خود را به خداوند و پروردگار عالم نزدیک کند، و این تنها با کسب شناخت علم به خداوندگاری و بزرگی و عظمت اوست که ممکن می شود. راهی که در آن بشر با علومی خود را مجهز می سازد که او را به پروردگارش می رساند و این تجهیز و آمادگی نه تنها او را به جلو سوق می دهد بلکه وی را از انحرافات و وسوسه ها نیز در امان می دارد.

از سوی دیگر علم و آموختن را حد و مرز و نهایتی نیست و انسان باید «ز گهواره تا گور» به دنبال آموختن و یادگیری باشد.

در حدیثی از پیامبر(ص) آمده: «اگر روزی بر من بگذرد و در آن دانشی نیاموزم که مرا به خداوند نزدیک کند، طلوع آفتاب آن روز بر من مبارک مباد!»

در سخنان امیرمؤمنان حضرت علی علیه السلام نیز بر اهمیت کسب علم و دانش بسیار تأکید شده است و وی در سخنی می فرمایند: «اگر کسی به من یک حرف بیاموزد مرا بنده و غلام خود ساخته است».

بنابراین، پیامبر و امامان معصوم خوب می دانستند که عامل گمراهی و دوری از خداوند و گرفتاری در ظلمت، جهل و نادانی است، زیرا علم و دانایی چون نوری است که بشر را با واقعیت و حقیقت آشنا می سازد و او را به دامان خداوند می افکند و باعث تعالی و حرکت او به سوی پروردگار می گردد.

- در روایات فراوانی که از اهل بیت علیهم السلام  نقل شده اجر و پاداش و آثار و برکات بسیاری برای کسب علم و تحصیل دانش بیان شده است. به چند روایت در این باره توجه کنید:

َ۱- مَنْ تَعَلَّمَ وَ عَمِلَ وَ عَلَّمَ لِلَّهِ دُعِیَ فِی مَلَکُوتِ السَّمَاوَاتِ عَظِیماً فَقِیلَ تَعَلَّمَ لِلَّهِ وَ عَمِلَ لِلَّهِ وَ عَلَّمَ لِلَّه

هر کس چیزی یاد بگیرد و به آن عمل کند و آن را به دیگران بیاموزد در ملکوت آسمان ها از او به بزرگی یاد می شود و گفته می شود: این فرد برای خدا یاد گرفت و عمل کرد و یاد داد.

بحار الأنوار ج ۲ ص ۲۷ باب ۹

۲- طَالِبُ الْعِلْمِ تَسْتَغْفِرُ لَهُ الْمَلَائِکَةُ وَ تَدْعُو لَهُ فِی السَّمَاءِ وَ الْأَرْض

فرشتگان برای جویای دانش طلب مغفرت می کنند و در اسمان و زمین برایش دعا می کنند.

۳- مَنْ أَحَبَّ أَنْ یَنْظُرَ إِلَی عُتَقَاءِ اللَّهِ مِنَ النَّارِ فَلْیَنْظُرْ إِلَی طَالِبِ الْعِلْم

هر کس می خواهد به آزاد شده خدا از اتش بنگرد به جویای علم و دانش نگاه کند.

إرشاد القلوب إلی الصواب ج ۱ ص ۱۶۴

۳- عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ إِنَّ جَمِیعَ دَوَابِّ الْأَرْضِ لَتُصَلِّی عَلَی طَالِبِ الْعِلْمِ حَتَّی الْحِیتَانُ فِی الْبَحْر

امام باقر علیه السلام  فرمود: همه جنبندگان زمین و حتی ماهیان دریا بر طالب علم و دانش درود و صلوات می فرستند.  بحار الأنوار ج ۱ ص ۱۷۳ باب ۱

۲- همان طوری که از روایات فوق استفاده می شود علم ارزشمند آن است که در راه رضای الهی و خواست او باشد و با انگیزه پاک خدایی و بی شائبه تحصیل گردد.

۳- باید توجه داشت که خدمت به میهن اسلامی و پیشرفت کشور و کمک به مردم و خدمت رسانی به انها و نیز کسب خشنودی والدین از جمله انگیزه های مثبت و خدایی به شمار می روند.

در نگاه کلی قرآن، هر علمی که انسان را به دنیاپرستی سوق دهد و به چنگال مادیات بسپرد و فهم و شعور او را به طرف خواب و عیش و نوش بکشاند هدف نهایی او را تنها وصول به مادیات قرار دهد، چیزی جز ضلالت و گمراهی نیست. در قرآن کریم آمده است: «ذلک مبلغهم من العلم ان ربک هو اعلم بمن ضل عن سبیله؛ این آخرین حد آگاهی آنها است و خداوند به حال آن که از راه حق گمراه شده آگاه است».(نجم، آیه ۳۰)

پس علوم غیردینی نیز می تواند نقش آفرین بوده و موجبات سعادت آدمی را فراهم کند. این در صورتی است که هدف تلقی نشود، بلکه وسیله پیشرفت و رسیدن به کمال باشد. از طرف دیگر علوم دینی نیز اگر طالب آن قصد رسیدن به دنیا را داشته باشد، موجب بدبختی انسان می شود. خلاصه این که علمی که در روایات و آیات بر آن تأکید شده و از آن تمجید گشته و به عنوان اشرف علوم محسوب می گردد علم خداشناسی است زیرا معلوم این علم از معلوم سایر علوم برتر و اشرف است و هر علمی به اندازه معلوم خود ارزش دارد و روشن است که کسب معرفت و جهان بینی و خداشناسی منحصر به یک رشته نیست.  به یاد داشت شماره توجه نمایید موفق باشید .