504 -چرا دعاها مستجاب نمی‌شود؟
32 بازدید
موضوع: اخلاق و عرفان

 

  چرا هر چقدر دعا می کنیم اجابت نمی شود؟

. سوره 2, آیه 216

کتِبَ عَلَیکمُ الْقِتَالُ وَهُوَ کرْهٌ لَکمْ وَعَسَی أَنْ تَکرَهُوا شَیئًا وَهُوَ خَیرٌ لَکمْ وَعَسَی أَنْ تُحِبُّوا شَیئًا وَهُوَ شَرٌّ لَکمْ وَاللَّهُ یعْلَمُ وَأَنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ وهو کره لکم -- برای شما جنگ نوشته شده درحالی دوست ندارید ای بسا چیزی را نمی خواهید برای شما خیر است و ای بسا چیزی را دوست دارید درحالی که ضرر شما در آن است -با اینکه خدا می داند ( واز همه چیز آگاه است ) و شما نمی دانید.

(البته این آیه مبارکه را به یاد داشته باشید که جواب خیلی سوالها و گلایه ها در آنست خیر و صلاح ما را آن خدای مهربان می داند).

انسان به خاطر محدودیت هایی که دارد از درک مصلحت و دور اندیشی خدا بی خبر است اما گاهی با به وجود آمدن برخی اتفاقات متوجه می شود درخواستی که از خدا داشته، یا الان به صلاح نبوده یا نکتۀ دیگری در میان بوده است.

وَ إِذا سَأَلَک عِبادِی عَنِّی فَإِنِّی قَرِیبٌ أُجِیبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذا دَعانِ فَلْیَسْتَجِیبُوا لِی وَ لْیُۆْمِنُوا بِی لَعَلَّهُمْ یَرْشُدُونَ (بقره ـ 186)

و هر گاه بندگانم از تو درباره من پرسند (بگو:) همانا من نزدیکم دعای نیایشگر را آنگاه که مرا می خواند پاسخ می گویم. پس باید دعوت مرا بپذیرند و به من ایمان آورند، باشد که به رشد رسند.

مؤمن، 60؛ "وَ قالَ رَبُّکُمُ ادْعُونی أَسْتَجِبْ لَکُمْ إِنَّ الَّذینَ یَسْتَکْبِرُونَ عَنْ عِبادَتی سَیَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ داخِرین" پروردگار شما گفته است: «مرا بخوانید تا (دعای) شما را بپذیرم! کسانی که از عبادت من تکبّر می ورزند به زودی با ذلّت وارد دوزخ می شوند!».

انسانها به خاطر محدودیت هایی که دارند از درک مسألۀ مصلحت و دور اندیشی خدا بی خبرند؛ أما گاهی با بوجود آمدن برخی از اتفاقات متوجه می شوند که درخواست و اصراری که از خدا داشتند، یا ألان به صلاح نبوده یا نکتۀ دیگری در میان بوده است.

خداوند نسبت به بندگانش مهربان است و خیر و خوشبختی مؤمنان را می خواهد، از این رو اگر خواسته آنان به ضررشان است، اما آنان به جهت عدم اطلاع از باطن امور از خداوند آن را می خواهند، اجابت نمی کند.

اینکه با وجود مشکلات بوجود آمده، دنبال راه حل هستید و ناامیدی را در خود راه نداده اید و هنوز ارتباط تان را با خدا قطع نکرده و مشکلات تان را به او بازگو می کنید، جای تحسین دارد؛ مطمئن باشید که او شما را دوست دارد. قدر همین لحظات مناجات و گفتن درد دل با خدا را بدانید. خیلی ها بوده اند که به خاطر مشکلاتی که داشته اند با خدا صحبت می کردند، أما وقتی مشکلشان حل شد، دیگر ارتباطشان با خدا قطع شده است! آنها نمی دانند که بزرگترین مشکل، قطع ارتباط با خدای به این مهربانی است که جز خیر و مصلحت چیز دیگری برای بنده اش نمی خواهد.

امام صادق(علیه السلام) فرمود: «خدا دعایی را که از دل غافل و بی خبر برخیزد، مستجاب نمی کند پس وقتی دعا کنی، از عمق دل به او روی آور (و دلت را با زبانت همراه گردان) و سپس به اجابت دعایت مطمئن باش».

امام صادق(علیه السلام) فرمود: «هرگاه یکی از شما بخواهد که هر چه از خدا درخواست می کند، خدا به او عطا فرماید، باید از همه مردم ناامید و مأیوس گردد و هیچ امیدی جز به درگاه خدا نداشته باشد». او به نقطه ای از ایمان و توکل باید برسد که بداند همه قدرت ها و علل جهان تحت اراده و قدرت الهی قرار دارند.

امام صادق(علیه السلام) فرمود: «هرگاه دلتان شکست، دعا کنید، زیرا دل تا پاک و خالص نشود، شکسته نمی شود».

از آقاب بهجت سوال شد که چرا این همه دعا می کنیم و مستجاب نمی شود؟ بهجت عارفان و سالکان در پاسخ فرمودند: "زیرا استجابت دعا شرط اساسی اش توبه است، لذا ملائکه می گویند: این مشروط (دعا) را با شرطش (توبه) چرا به جا نمی آورید تا مستجاب شود؟ و چرا دعای تائب و دعای با توبه نمی کنید؟!" (به نقل از کتاب پرسش های شما و پاسخ های آیةالله بهجت، جلد اول

امام سجاد (علیه السلام) فرمود: «گناهانی که مانع استجابت دعا می شوند، عبارتند از: بددلی و سوءظن به مؤمنان و کارهای آنان؛ طینت و درونی ناپاک داشتن؛ نفاق و دورویی با برادران و خواهران ایمانی؛ عدم اطمینان به اجابت دعا؛ تأخیر نمازهای واجب (و نخواندن آن در اول وقت فضیلت) آن که وقت آن بگذرد؛ بدزبانی و فحاشی و اهانت کردن؛ نزدیک نشدن به خدا به وسیله صدقه و کارهای نیک». نیز فرمود: «از جمله گناهانی که مانع استجابت دعا می گردد، نافرمانی و رنجاندن خاطر پدر و مادر است» در برخی از روایات، بداخلاقی.

در روایات اسلامی شرایطی بر استجابت دعا می خوانیم از جمله:

1- برای اجابت دعا باید قبل از هر چیز در پاکی قلب و روح کوشید و از گناه توبه کرد، خودسازی نموده و از زندگی رهبران الهی الهام گرفت.

از امام صادق علیه السلام نقل شده که فرمود: " مبادا هیچ یک از شما از خدا تقاضایی کند مگر اینکه نخست حمد و ثنای او را بجا آورد و درود بر پیامبر و آل او بفرستد بعد به گناه خود نزد او اعتراف (و توبه) کند، سپس دعا نماید. (سفینة البحار، جلد اول، صفحه 448 و 449)

2- در پاکی زندگی از اموال غصب و ظلم و ستم بکوشد، و تغذیه او از حرام نباشد. از پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله نقل شده: " کسی که دوست دارد دعایش مستجاب گردد باید غذا و کسب خود را پاک کند." (سفینة البحار جلد اول صفحه 448 و 449)

3- از مبارزه با فساد و دعوت بسوی حق خود داری نکند، زیرا آنها که امر بمعروف و نهی از منکر را ترک می گویند دعای مستجابی ندارند، چنان که از پیامبر اسلام صلی الله علیه و اله نقل شده: " باید امر به معروف و نهی از منکر کنید و الا خداوند بدان را بر نیکان شما مسلط می کند و هرچه دعا کنند مستجاب نخواهد شد"! (سفینة البحار جلد اول صفحه 448 و 449)

4- عمل به پیمان های الهی- ایمان و عمل صالح و امانت و درستکاری یکی دیگر از شرائط استجابت دعا است. زیرا آن کس که به عهد خویش در برابر پروردگارش وفا نکند نباید انتظار داشته باشد که مشمول وعده اجابت دعا از ناحیه پروردگار باشد.

 رسول اکرم - صلی الله علیه و آله- نیز فرمود: خدا را در حالی بخوانید که به اجابت دعا یقین دارید و از حضرت امام صادق (علیه السلام ) نیز روایت شده است: هرگاه دعا نمودی، چنین گمان کن که اجابت در خانه ات است. در روایتی دیگر آمده است که: با قلبت به خدا روی بیاور و اجابتت را درِ خانه ات حساب کن!

و همچنین روایت شده است: که فرعون به هنگام غرق شدن، به موسی استغاثه نمود و به خداوند استغاثه نکرد، پس خدا به موسی وحی کرد: یا موسی! به درستی که تو نمی توانی به داد او برسی، چرا که تو خلقش ننموده ای و اگر او از من یاری می خواست، پناهش می دادم. و همچنین داستان قارون و عتابش به موسی (علیه السلام ) در جواب ندادنش به او معروف است.

 امام علی(علیه السلام ) در پاسخ به این سوال که خداوند فرموده:«ادعونی استجب لکم؛ بخوانید مرا تا اجابت کنم شما را» پس چرا دعا می کنیم ولی دعایمان اجابت نمی شود؟ فرمود: زیرا دل های شما هشت خیانت کرده است:

1. شما خدا را شناختید اما حق او را چنان که بر شما واجب است ادا نکردید. بنابراین، شناخت شما به کارتان نیامد.

2. ایمان به رسول خدا(صلی الله علیه وآله) آوردید، اما با سنت او مخالفت کردید، پس فایده ایمان شما چیست؟

3. قرآن را خواندید ولی عمل نکردید.

4. گفتید از آتش جهنم می ترسید اما در هر وقت با گناهان خود بدن های خود را آماده عذاب ساختید.

5. اظهار تمایل به بهشت کردید اما کاری که شما را از بهشت دور می کند انجام دادید.

6. از نعمت های خدا استفاده کرده ولی سپاسگزاری نکردید.

7. خداوند شما را به دشمنی شیطان امر کرده، شما با زبان با او دشمنی کردید ولی در عمل با او مخالفت نکردید.

8. عیب های مردم را جلوی چشم خود قرار دادید اما عیوب خود را پشت سر انداختید.

با توجه به این امور چگونه انتظار اجابت دعا دارید. پس خودتان را اصلاح و تقوا پیشه کنید تا دعاهای شما مستجاب شود.(- أعلام الدین: 269 منتخب میزان الحکمة: 196

امام صادق(علیه السلام ) نیز در پاسخ به گروهی که از آن حضرت پرسیدند: چرا ما دعا می کنیم، امّا مستجاب نمی شود؟ فرمودند: " چون کسی را می خوانید که نمی شناسیدش(- بحار الأنوار: 93 / 368 / 4 منتخب میزان الحکمة: 196

همچنین پیامبر خدا(صلی الله علیه وآله) در این باره می فرمایند: "همانا بنده دستش را (برای دعا) به درگاه خدا بالا می برد در حالی که خوراکش حرام است؛ با چنین حالی، چگونه دعایش مستجاب شود؟(.- بحار الأنوار: 93 / 368 / 4 منتخب میزان الحکمة: 196

امام علی(علیه السلام ) درباره این که چه حکمت هایی در تأخیر استجابت دعاست؟ می فرمایند:" تأخیر در اجابت دعا تو را نومید نگرداند؛ زیرا که بخشش (خداوند) بسته به نیّت تو است؛ چه بسا که در برآوردن خواهشت تأخیر شود، تا بدین وسیله خواهنده را پاداش بزرگتر و امیدوار (به بخشش الهی) را بخشش بیشتر دهد؛ بسا باشد که چیزی بخواهی و به تو داده نشود امّا دیر یا زود بهتر از آن به تو داده شود، یا برای خیر و مصلحت تو از تو دریغ شده است. و بسا خواسته ای که اگر برآورده شود موجب نابودی و تباهی دین تو گردد (4- کشف المحجّه: 228 منتخب میزان الحکمة: 200

آن حضرت همچنین فرمودند: "خداوند عز و جل به عیسی بن مریم علیه السلام وحی فرمود: به اشراف بنی اسرائیل بگو که. .. من دعای هیچ یک از شما و هیچ یک از کسانی را که حقّی از مخلوقات مرا به گردن دارند، اجابت نمی کند ( الخصال: 337 / 40 منتخب میزان الحکمة: 196

امام باقر(علیه السلام ) نیز در بیان موانع استجابت دعا می فرمایند: "(گاه) بنده از خداوند حاجتی را می خواهد و از شأن خداست که آن را در آینده ای نزدیک، یا با تأخیر برآورده سازد؛ امّا بنده بعدا مرتکب گناهی می شود. پس، خداوند تبارک و تعالی به فرشته می گوید: حاجت او را برآورده مساز و او را از آن محروم گردان؛ زیرا که او خود را در معرض خشم من نهاد و مستوجب محرومیت از سوی من شد 06- بحارالأنوار: 73 / 329 / 11 منتخب میزان الحکمة: 196

رسول مکرم اسلام صلی الله علیه وآله همچنین فرمودند: "بدانید که خداوند، دعایی را که از دلی غافل و بی خبر باشد، نمی پذیرد(- بحارالأنوار: 93 / 321 / 31 منتخب میزان الحکمة: 196

 از حضرت امیرالمؤمنین(علیه السلام ) روایت شده است که فرمود: ای صاحب دعا! از خداوند امر محال و حرام نخواه!

و زمانی که دعاکننده خود را از این اوصاف خالی کرد، پس باید که اسباب اجابت دعایش را آماده کند؛ مثل طهارت و وقت های خاص و احوال خاص و نماز و روزه و گریه و غیر آن.

روایت شده که مابین بهشت و جهنم عقبه ای وجود دارد که از آن نمی گذرند، مگر گریه کنندگان از خوف خداوند.

از پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) روایت شده که فرمود: خداوند به من خبر داد و فرمود:

وَ عِزَّتی و جلالی! مَا اَدرَکَ العَامِلُونَ دَرکَ البُکّاءِ عِندِی شَیئَاً، و انّی لاَبنی لَهُم فی الّرفیعِ الاِعلَی قَصرَاً، لایُشارِکُهُم فیه غَیرِهِم.

به عزّتم و جلالم سوگند یاد می کنم مرا آن اندازه که صاحبان گریه های زیاد درک کرده اند، هیچ یک از دسته ای عمل کننده، آن اندازه درک نکرده اند و به درستی که من برای بیش گیرندگان، قصر رفیع اعلا بنا خواهم کرد که غیر آنها، کسی در آن شریکشان نباشد.