432- چرا خداوند متعال حتى یکى از زنان را به مقام نبوت و امامت نرساند؟ آیا این، نشانه برترى مردان است؟
12 بازدید
موضوع: اخلاق و عرفان

 

 چرا حتی یکی از زنان را به مقام نبوت و امامت نرسیده است؟

 

از دیدگاه قرآن، افراد انسان (چه مرد و چه زن) از نظر حقیقت انسانیت و مسائل ارزشی یک سانند و هیچ یک بر دیگری جز به تقوا و عمل صالح بیشتر، برتری ندارد: (إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَیکُمْ) [ حجرات، آیه 13- (مَنْ عَمِلَ صَلِحًا مِّن ذَکَر أَوْ أُنثَی وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْیِیَنَّهُ حَیَوهً طَیِّبَهً وَ لَنَجْزِیَنَّهُمْ أَجْرَهُم بِأَحْسَنِ مَا کَانُواْ یَعْمَلُونَ)؛ [ نحل، آیه 97- هر کس، مرد یا زن، کار شایسته کند و مؤمن باشد، قطعاً او را با زندگی پاکیزه [و نیکو]یی و حیات [واقعی] می بخشیم و به یقین بهتر از آن چه انجام داده اند به آنان پاداش می دهیم.

قرآن، اگر در جایی از مردان شایسته ای هم چون لقمان حکیم سخن می گوید، در جای دیگر نیز از زنان شایسته نام می برد؛ مانند: حضرت مریم(سلام الله علیها) ( آل عمران، 42، همسرفرعون [ تحریم، آیه 11- ]و….

همان گونه که مردان، دارای اندیشه، اراده و اختیارند و برای رسیدن به تکامل و قرب الهی، وظایف و تکالیفی بر عهده آنهاست، زنان نیز همین گونه اند و در این جهت، هیچ امتیازی بین زن و مرد وجود ندارد، ولی در بعضی احکام و وظایف با یک دیگر متفاوتند. وظایفی، به عهده مردان است و بر عهده زنان نیست و بر عکس و این تفاوت برای این است که طبیعت و آفرینش زن و مرد متفاوت است.

خدای متعال، به مقتضای حکمت بالغه خود و مصالح و مفاسدی که پشتوانه احکام اوست، وظایفی برای مرد و وظایفی برای زن معین کرده است؛ همان طور که مرد نمی تواند فرزندی به دنیا بیاورد، زن هم نمی تواند برخی از کارهای طاقت فرسا، چون: امامت، رهبری، سیاست و کشورداری را به عهده بگیرد. (هر کسی را بهر کاری ساختند. ) در زندگی زنان، «احساس» و در حیات مردان تعقّل غلبه دارد (البته متوسط زنان و مردان این گونه هستند) و برای همین تفاوتی که در آفرینش زن و مرد وجود دارد، قوانین اسلام هم با آفرینش انسان سازگار است. اسلام، وظایف و تکالیفی را که به صلابت بیشتری نیاز دارد و احساسات بیش از اندازه در انجام آنها مانع است؛ مانند: حکومت، امامت، قضاوت، جهاد ابتدایی و … به عهده مردان قرار داده است و وظایفی را که ارتباطش با احساس، بیشتر از تعقّل است و زن، بهتر از مرد می تواند از عهده آن برآید؛ مانند: پرورش و تربیت اولاد و آشنا کردن آنها به وظایف اجتماعی، تدبیر منزل و … مخصوص زنان قرار داده است.

از جهت دیگر، برای این که عفت و عصمت زن اهمیت ویژه ای دارد، خداوند متعال، بعضی از کارهای اجرائی، مانند: امامت، قضاوت و … را  که سرکار انسان با نامحرمان است  به عهده مردان گذاشته. به هر حال، این طور مسائل و تفاوت در وظایف، دلیل برتری مرد بر زن نیست، زیرا از نظر اسلام کمال هر انسان در چهره وظایف محوّله به او ظهور می کند و خوبی و برتری هر یک از زن و مرد، در گرو این است که در قبال مسئولیتی که دارد، متعهد و پرهیزگارتر باشد و خلاصه، معیار برتری، ایمان، عمل صالح، اخلاص و … کوشا بودن در عمل و تقوا و پرهیزگاری است و فضیلت و مقامی که زن با گرم نگه داشتن محیط خانواده و تربیت فرزندان و خوب شوهرداری می تواند به دست آورد، کم تر از فضیلت جهاد در راه خدا نیست.

نکته ای که این جا شایان تذکر است این که یک مقام معنوی داریم و یک سمت اجرایی. در رسیدن به مقامات معنوی میان مرد و زن تفاوتی نیست. یک زن می تواند به مقامات والای معنوی برسد و از بسیاری از مقامات معنوی پیامبران بالاتر باشد؛ همان گونه حضرت فاطمه(س)این چنین بود. ولی سمت اجرائی نبوت و امامت به جهت تفاوت ساختار جسمانی زن و مرد، به مردان سپرده شده است و داشتن چنین سمتی دلیل بر عدم امکان رسیدن زنان به مقام معنوی پیامبران نیست. [ ر. ک: جعفر سبحانی، مبانی حکومت اسلامی، ص 239  244؛ المیزان، ج 2، ص 271  276 و عبدالله جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال.

تا این جا روشن شد که در اسلام هیچ یک از کمالات معنوی، مشروط به مرد بودن یا ممنوع بودن زن نیست؛ نه مذکر بودن شرط کمال است و نه مؤنث بودن مانعی برای آن است. راه کمال برای هر دو گروه باز است و هر کسی به اندازه استعداد خاص خود این راه را طی می کند و آن چه مورد تمایز است، کارهای اجرائی است که مربوط به ساختمان بدن انسان است و بر اساس ویژگی های جسمی طرفین توزیع شده است.

در آن چه مایه کمال است، تفاوتی بین زن و مرد نیست و آن چه موجب تفاوت است، نقشی در کمال ندارد.

منبع

معاد در قرآن - پرسش و پاسخ - از آیات و آخبار مربوطه - تهیه و تنظیم از محمد امینی گلستانی.