404 - خدای بخشنده گناهکاران
17 بازدید
موضوع: اخلاق و عرفان

 آیا خداوند همه |گناهان را می بخشد؟!

پاسخ اجمالی - اگر گناهکاری - واقعا توبه کند و از گناهانش بر گردد و تکرار نکند. خدای مهربان اورا می بخشد و بجای گناهانش. ثواب می نویسد.

پاسخ تفصیلی

چرا بعضی از آیات قرآن می گوید گناه شرک بخشیده نمی شود ولی در آیات دیگر می گوید خدا همه گناهان را می بخشد؟!

 منظور سوال کننده آیات ذیل در قرآن کریم است که می فرماید:

الف: «إِنَّ اللَّهَ لَا یغْفِرُ أَنْ یشْرَک بِهِ وَیغْفِرُ مَا دُونَ ذَلِک لِمَنْ یشَاءُ وَمَنْ یشْرِک بِاللَّهِ فَقَدِ افْتَرَی إِثْمًا عَظِیمًا» (النساء/۴۸) یعنی: خداوند نمی بخشاید اینکه به او شرک ورزیده شود، اما غیر از شرک را بر کسانی که مشیّتش اقتضاء کند، می بخشاید و کسی که به الله شرک بورزد گناه بزرگی را بافته ]و ساخته[ است.

ب: «إِنَّ اللَّهَ لَا یغْفِرُ أَنْ یشْرَک بِهِ وَیغْفِرُ مَا دُونَ ذَلِک لِمَنْ یشَاءُ وَمَنْ یشْرِک بِاللَّهِ فَقَدْ ضَلَّ ضَلَالًا بَعِیدًا» (النساء/۱۱۶) یعنی: خداوند نمی بخشاید اینکه به او شرک ورزیده شود، اما غیر از شرک را بر کسانی که مشیّتش اقتضاء کند می بخشاید، و کسی که به الله شرک بورزد مبتلا به گمراهی عمیقی شده است.

ج: «قُلْ یا عِبَادِی الَّذِینَ أَسْرَفُوا عَلَی أَنْفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ یغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِیعًا إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ» (الزمر/۵۳) یعنی: بگو ای بندگان من که در ظلم نسبت به خود زیاده روی کرده اید از رحمت خدا نا امید نشوید، چون خدا همه گناهان را می بخشاید، همانا او غفور و رحیم است. کلمه غفران را ناچار در این آیات به بخشایش ترجمه کردیم – در مورد موضوع مورد بحث عرض می کنیم که: خداوند هم «عَفُوّ» و هم «غفور» است، بطوریکه فرمود:

«إِنَّ اللَّهَ کانَ عَفُوًّا غَفُورًا» (النساء/۴۳) «عفو» معنائی متفاوت با «غفران» دارد، لذا اگر عفو را در زبان فارسی به معنای بخشیدن در نظر بگیریم، طبعاً باید برای غفران کلمه مانند بخشایش را به کار ببریم. در هر صورت بر حسب ظاهر و در توجه سطحی اولیه به آیات فوق الذکر بنظر می رسد بین آیه اول و دوم تعارضی با آیه سوم وجود دارد. چون در آن دو آیه گفته شده که خداوند شرک را از بندگانش مورد غفران قرار نمی دهد، اما در آیه سوم گفته شده که خداوند همه گناهان را مورد غفران قرار می دهد و هیچ گناهی را در آن مستثناء نکرده است. اما این تعارض ظاهری و توهّمی با توضیحی که ذیلاً می آید، برطرف خواهد شد و آن اینکه:

غفران خداوند در مورد گناهان یک وقت مشروط و مقیّد به توبه بنده شده و یک وقت هم این قید در آیه ای در کنار موضوع گناه به کار نرفته است. بطوریکه در دو آیه اولی یعنی آیات ۴۸ و ۱۱۶ سوره نساء موضوع گناهان و غفران آن ها بدون ذکر موضوع توبه به کار رفته است!

اما در مورد آیه سوم یعنی آیه ۵۳ سوره زمر، بلافاصله بعد از ذکر موضوع گناهان و غفران آن ها، موضوع توبه و انابه بسوی پروردگار ذکر شده و دستور داده شده که انسان ها تسلیم او شوند.

بطور قطع خداوند در صورت توبه بنده و اسلام آوردن او و احراز شرایط لازم، همه گناهان و شرک را هم مورد بخشش و غفران قرار می دهد. چون اکثر کسانی که در زمان شروع دعوت پیامبر اکرم – صلّی الله علیه و آله و سلّم – به او ایمان آوردند و عمل به شریعت او را ملتزم شدند، مشرکان بودند و عده ای هم از اهل کتاب یعنی یهودیان و مسیحیان.

پس شرک هم در صورت توبه بنده و اسلام آوردن او مورد غفران قرار می گیرد. و با این توضیح روشن می شود که در حقیقت بین این آیات تعارضی وجود ندارد.

قرآن کریم از قول لقمان حکیم در سفارش به فرزندش می فرماید: پسرم هیچ چیز را شریک خدا قرار مده که شرک ظلم عظیمی است. «وَ إِذْ قالَ لُقْمانُ لِابْنِهِ وَ هُوَ یَعِظُهُ یا بُنَیَّ لا تُشْرِکْ بِاللَّهِ إِنَّ الشِّرْکَ لَظُلْمٌ عَظِیمٌ». [نساء، 48-

و یا در آیه ای دیگر می خوانیم: خداوند (هرگز) شرک را نمی بخشد! و پایین تر از آن را برای هر کس (بخواهد و شایسته بداند) می بخشد. و آن کسی که برای خدا، شریکی قرار دهد، گناه بزرگی مرتکب شده است مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج 17، ص 38- 39، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، 1374ش.

با در کنار هم گذاشتن آیات دیگر که مفسر همدیگر هستند؛ و با نگاهی همه جانبه، مفهوم آیه را استخراج کرد. لذا آیات سوره زمر، دو آیه فوق را تبیین نموده است. و سه دستور را برای بخشش گناهان ذکرکرده است:

 1- بازگشت: به سوی پروردگارتان بازگردید؛

 2- تسلیم: در برابر فرمان او تسلیم شوید؛

 3- پیروی از دستورات: پیروی کنید از بهترین دستوراتی که از سوی پروردگارتان بر شما نازل شده است.

 این دستورات سه گانه می گوید: درهای غفران و رحمت به روی بندگان گشوده است؛ مشروط به اینکه بعد از ارتکاب گناه به خود آیند و تغییر مسیر دهند و رو به سوی درگاه خدا آورند، و در برابر فرمانش تسلیم باشند، و با عمل، صداقت خود را با توبه نشان دهند. به این ترتیب نه شرک از آن مستثناست و نه غیر از آن(یعنی از شرک توبه کند و برگردد خداوند متعال نیز او را می بخشد. ) این رحمت عمومی مشروط به موارد فوق درآیات 55- 54 سوره زمراست.

 در این رابطه به داستان گوسالة سامری و احتجاج حضرت ابراهیم علیه السلام با مشرکان، استناد کرده است. حضرت موسی علیه السلام پس از آنکه بنی اسرائیل را از دریا گذراند به کوه طور رفت و چهل روز آنجا بود، بنی اسرائیل در غیاب او گوساله پرست شدند و این شرک به خدا بود و گناهی غیرقابل بخشش، در حالی که در آیه 153 سورة نساء خدا آن ها را بخشیده است: (. . . ثُمَّ اتَّخَذُوا الْعِجْلَ مِن بَعْدِ مَاجَاءَتْهُمُ الْبَینَاتُ فَعَفَوْنَا عَن ذلِک وَآتَینَا مُوسَی سُلْطَاناً مُبِیناً)[ نساء / 153-

 «. . . سپس، بعد از دلیل های روشن (معجزه آسا) که برایشان آمد، گوساله(پرستی) را انتخاب کردند، و[لی ما] آن را بخشیدیم و به موسی دلیلی روشن دادیم». همچنین شبهه کننده معتقد است، حضرت ابراهیم علیه السلام نیز در جریان احتجاج با مشرکان، از آنها تبعیت کرد (البته برای الزام و تفهیم آنها بود.

(فَلَمَّا جَنَّ عَلَیهِ اللَّیلُ رَأی کوْکباً قَالَ هذَا رَبِّی فَلَمَّا أَفَلَ قَالَ لاَأُحِبُّ الآفِلِینَ فَلَمَّا رَأی الْقَمَرَ بَازِغاً قَالَ هذَا رَبِّی فَلَمَّا أَفَلَ قَالَ لَئِن لَمْ یهْدِنِی رَبِّی لَأَکونَنَّ مِنَ الْقَوْمِ الضَّالِّینَ فَلَمَّا رَأی الشَّمْسَ بَازِغَةً قَالَ هذَا رَبِّی هذَا أَکبَرُ فَلَمَّا أَفَلَتْ قَالَ یا قَوْمِ إِنِّی بَرِی ءٌ مِمَّا تُشْرِکونَ)[ انعام / 76 78- «و هنگامی که شب بر او پرده افکند، سیاره ای مشاهده کرد؛ گفت: «این پروردگار من است؟» و هنگامی که غروب کرد، گفت: «غروب کنندگان را دوست ندارم»، و هنگامی که ماه را در حال طلوع دید، گفت: «این پروردگار من است؟» و هنگامی که غروب کرد، گفت: «اگر پروردگارم مرا راه نمایی نکرده بود، قطعاً از گروه گمراهان بودم»، و هنگامی که خورشید را در حال طلوع دید، گفت: «این پروردگار من است؟ این (از همه) بزرگ تر است!» و هنگامی که غروب کرد، گفت: «ای قوم! به راستی که من نسبت به آنچه شریک (خدا) قرار می دهید، بی تعهدم و دور».

 بخشش همه گناهان:

سرتاسر قرآن کریم، سخن از رحمت و بخشش الهی است و در سه آیه نیز با قاطعیت تمام تصریح نموده است که به غیر از شرک و یأس از رحمت الهی، همه گناهان هر کس را که بخواهد، یک جا می بخشد.

بخشش لایزال الهی بدین معنا نیست که انسان گناهکار تا آخر بی مهابا سرکشی و عصیان نماید و هیچ گاه از کردۀخود پشیمان نشده و توبه ننماید. چنین شخصی، نه تنها عاصی، بلکه مشرک می شود (دست کم بندگی هوای نفس خویش را می نماید) و هرگز به خدا و معاد ایمانی ندارد و یا از رحمت خدا ناامید است که این خود افترای بزرگی به ارحم الراحمین می باشد. پس مشمول عفو و بخشش نیز نمی گردد. ( بلکه توبه کننده و بر گردنده و اصرار نکننده. مشمول می گردد ).

موضوع شِرک از نظر الهی بسیار جدّی و غیر از اینهاست. لغت شرک و مشتقاتش 168 مرتبه در قرآن آمده خداوند صراحتاً می فرماید مُشرک را نمی بخشد و بهشت را برایش حرام کرده است.

 در آیات فوق که خدا بدان هشدار می دهد، اینکه شِرک بلائی است خزنده، مراقب باشید. همان اقلیت مؤمن شده هم نمی تواننداز شرّش درامان باشند. چون اکثرشان در معرض خطر مُشرک شدن هستند. حتی پیامبران هم نمی توانند خود را در امان بدانند و باید آنها نیز همیشه هوشیار باشند. ( چون درست است معصومند اما عصمتشان اجباری نیست ).

بسیار امکان دارد شخص بدون اینکه خودش بداند، در دام شِرک می افتد. خیال می کند موحّد است، در حالی که به تعریف قرآن مُشرک است.

بنا به تعریف قرآن، مُشرکین معتقد به وجود خدا به عنوان خالق همه آسمانها و زمین و صاحب هستی تمام کائنات بودند، ولی در عین حال بُتها، یعنی چیزهای دیگری غیراز خدا را برای تقرّب به ذات احدیت و واسطه وشفیع قرار دادن آنها به درگاه خدا نیز قبول داشتند و آنها را تعظیم و تکریم می کردند و از آنها طلب کمک می نمودند. و حوائج خود را از آنها می خواستند.

در باره بخشیدن خدا گناهکاران را روایات فوق العاده زیاد است برای شاهد به یک روایت ذیل دقت نمائید.

جابر بن عبدالله انصاری نقل می کند: زنی نزد پیامبر (صلی الله علیه و آله) آمد و عرض کرد: یا رسول اللَّه زنی که فرزند خود را کشته، آیا فرصت توبه دارد؟ پیامبر فرمود: قسم به خداوندی که جان محمد به دست اوست، اگر او هفتاد پیغمبر را کشته باشد؛ بعد از آن، توبه کند و پشیمان شود و خدا بداند که دیگر آن گناه را انجام نمی دهد، خدا حتماً توبه او را قبول می کند و از او در می گذرد. به درستی که درِ توبه به اندازه فاصله میان مشرق و مغرب باز است و یقیناً توبه کننده از گناه، مانند کسی است که هیچ گناهی مرتکب نشده است. » (مستدرک الوسائل ج 12 ص 131 باب 87)

خود پیامبر صلی الله علیه وآله قاتل عمویش را مهدور الدم نمود ولی بعد از توبه (طاهری) او درگذشت.

مولای متقیان به فرزندانش فرمود: اگر زنده ماندم او ( ابن ملجم) را می بخشم اگر مردم می توانید او را ببخشید واگر نتواستید فقط یک ضزبه بزنید و امثال اینها در تاریخ زیاد است.

حدیث قدسی: اگر بندگان گناهکار من می دانستند که چقدر مشتاق بازگشت آنها هستم، در پوست خود نمی گنجیدند. (به تعبیر دیگر: از این شوق می مُردند)

 (به حضرت آدم علیه السلام قول داد ( می بخشم و از کسی ترس ندارم ).

پس خداوند با شرایطش بخشنده است و در آن شکی نیست - خدایا به احترام مقربین درگاهت ما را هم ببخش و ازگناهانمان درگذر آمین یارب العالمین.

منابع

قرآن کریم - وسائل الشیعه - تفسیر نمونه، - اسلام کوءست نت - حکمت طریف - بیتوته - مرکز پزوهشی قرآن کریم المهدی - تبیان - اهل القرآن - پاسخ به شبهات -