397 - نماز - عملی که شرایطش دربر گیرنده بخش زیادی از اوامر و نواهی الهی است
13 بازدید
موضوع: اخلاق و عرفان

 نماز- عملی که دربر گیرنده بخش زیادی از اوامر و نواهی الهی است

بمناسبت فرا رسیدن هفته نماز مطالبی به عرض عزیزان می رسد .

درباره فلسفه نماز و مطالب مربوط به ان سخنها ی فراوان گفته شده . و کتابها تالیف گردیده است که نیازی به تکرار آنها نیست فقط از اینجهت که تشریع این عمل و دستور بجا آوردن آن. بگونه ایست که بیشترین اوامر را جلب و آکثر نواهی را طرد می کند عملیست جامع کمالات و و دور سازنده نواقص و منهیات از عاملان آن است چنانکه خدای توانا درآیه 45 سوره عنکبوت به فلسفه بزرگ نماز پرداخته می گوید: (ان الصلوة تنهی عن الفحشاء والمنکر). «نماز انسان را از زشتیها و منکرات بازمی دارد»

طبیعت نماز از آنجا که انسان را به یاد نیرومندترین عامل بازدارنده یعنی اعتقاد به مبدء و معاد می اندازد دارای اثر باز دارندگی از فحشاء و منکر است.

انسانی که به نماز می ایستد، تکبیر می گوید، معبودش خدا را از همه چیز برتر و بالاتر می شمرد، به یاد نعمتهای او می افتد، حمد و سپاس او می گوید، او را به رحمانیت و رحیمیت می ستاید، به یاد روز جزای او می افتد، اعتراف به بندگی او می کند، از او یاری می جوید صراط مستقیم از او می طلبد، و از راه کسانی که غضب بر آنها شده و گمراهان به خدا پناه می برد.

بدون شک در قلب و روح چنین انسانی جنبشی به سوی حق و حرکتی به سوی پاکی و جهشی به سوی تقوا پیدا می شود.

برای خدا «رکوع» می کند، و در پیشگاه او پیشانی بر خاک می نهد، غرق در عظمت او می شود و خودخواهی ها و خود برتربینی ها را فراموش می کند.

شهادت به یگانگی او می دهد گواهی به رسالت پیامبر(صلی الله علیه وآله) می دهد.

بر پیامبرش درود می فرستد و دست به درگاه خدای برمی دارد که در زمره بندگان صالح او قرار گیرد.

همه این امور موجی از معنویت در وجود او ایجاد می کند، موجی که سد نیرومندی در برابر گناه محسوب می شود.

این عمل چند بار در شبانه روز تکرار می گردد، هنگامی که صبح از خواب برمی خیزد در یاد او غرق می شود.

در وسط روز هنگامی که غرق زندگی مادی شده ناگهان صدای تکبیر مؤذن را می شنود، برنامه خود را قطع کرده، به در گاه او می شتابد، و حتی در پایان روز و آغاز شب پیش از آنکه به بستر استراحت رود با او راز و نیاز می کند و دل را مرکز انوار او می سازد.

نماز، نخستین عبادتی است که بر پیامبر(صلی الله علیه و آله ) و پیروانش در مکه واجب شد و یکی از عبادات اصلی مسلمانان قرار گرفت که در قرآن و متون دینی درباره آن بسیار تأکید شده و از آن با تعبیراتی مانند «ستون دین» و «شرط قبولی سایر اعمال» یاد شده است. ( ان قبلت قبل ما سواها و ان ردت رد ما سواها) اگر نماز قبول شد اعمال دیگر هم پپزیرفته می شود و اگر آن رد شود اعمال جز آن هم رد می شود.

در قرآن ۹۸ بار به نماز پرداخته شده است[ مقدمه ای بر فلسفه نماز، انتشارات بین المللی یادآوران، دکتر محمد مسعود نوروزی، ص۱۱۶ ).

و چنان جایگاه ممتازی دارد که در بسیاری از آیات به عنوان مهمترین و اولین عمل فردی و اجتماعی مؤمنین در کنار ایمان ذکر شده است

وَ أَقِمِ الصَّلَاةَ إِنَّ الصَّلَاةَ تَنْهَی عَنِ الْفَحْشَاء وَ الْمُنکرِ. . . » (عنکبوت/۴۵) «. . . ونماز را بر پادار، که نماز (انسان) را از زشتیها و گناه باز میدارد. . . »

قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَزَکی وَ ذَکرَ اسْمَ رَبِّهِ فَصَلَّی اعلی/ ۱۵-۱۴

وَ جَعَلَنی مُبارَکاً أَینَ ما کنْتُ وَ أَوْصانی بِالصَّلاةِ وَ الزَّکاةِ ما دُمْتُ حَیا مریم/۳۱

وَ کانَ یأْمُرُ أَهْلَهُ بِالصَّلاةِ وَ الزَّکاة مریم/۵۵

در گفتار و عملکرد پیامبر(صلی الله علیه وآله) و امامان نیز نماز جایگاه رفیعی دارد. در دو کتاب وسایل الشیعه و مستدرک الوسائل بیش از ۱۱۶۰۰ حدیث در این موضوع نقل شده است.

در روایات، از نماز با تعابیر مختلفی یاد شده است از جمله:

 ستون دین پیامبر(صلی الله علیه وآله): فرمود الصلوة عماد دینکم نماز پایه و ستون دین شماست. میزان الحکمه ج۵ ص۳۷۰

 معراج مؤمن پیامبر(صلی الله علیه وآله)): الصلوة معراج المؤمن نماز معراج مؤمن است. کشف الاسرار ج۲ ص. ۶۷۶ سرالصلوة ص۷ اعتقادات مجلسی ص۲۹

 نور مؤمن[ پیامبر(صلی الله علیه وآله): فرمود الصلوة نور المؤمن نماز نور مؤمن است. شهاب الاخبار ص. ۵۰ نهج الفصاحه ص۳۹۶

 پرچم و نشانه ایمان[پیامبر(صلی الله علیه وآله): علم الایمان الصلوة علامت و نشانه ایمان نمازاست. شهاب الاخبار ص۵۹

 بهترین وسیله تقرب به خدا[امام کاظم(علیه السلام ): افضل ما یتقرب به العبد الی الله بعد المعرفة به الصلوة بهترین چیزی که بنده بعد از شناخت خدا به وسیله آن به درگاه الهی تقرب پیدا می کند نماز است. تحت العقول ص۴۵۵

 کلید بهشت[پیامبر( صلی الله علیه وآله) ): الصلوة مفتاج الجنة نماز کلید بهشت است. نهج الفصاحه حدیث ۱۵۸۸

 روشنایی چشم پیامبر(ص)[پیامبر(صلی الله علیه وآله)): قره عینی فی الصلاة روشنی چشم من در نماز است. نهج الفصاحه ص،۲۸۳ حدیث. ۱۳۴۳ بحار الانوار ج،۸۲ ص۱۹۳

 بهترین اعمال[ امام صادق(علیه السلام ): ان افضل الاعمال عند الله یوم القیامة الصلوة همانا بهترین عمل در روز قیامت نزد خداوند نماز است. مستدرک الوسائل ج۳ ص۷

 اولین سؤال قیامت[پیامبر(صلی الله علیه وآله): اول ما یسالون عنه الصلوات الخمس اولین چیزی که از انسانها سؤال می شود نمازهای پنج گانه است. کنز العمال ج۷ حدیث ۱۸۸۵۹

 همنشین انسان در تاریکی قبر[ پیامبر(صلی الله علیه وآله): الصلاة انس فی قبره و فراش تحت جنبه و جواب لمنکر و نکیر نماز مونس (نمازگزار) در قبر فراش نیکو در زیرش و پاسخ نمازگزار برای نکیر و منکر می باشد. بحار الانوار ج،۸۲ ص۲۳۲

توشۀ آخرت[ پیامبر(صلی الله علیه وآله)): الصلاة زاد للمؤمن من الدنیا الی الاخرة نماز زاد و توشه مؤمن در دنیا برای آخرت می باشد. بحار الانوار ج،۸۲ ص۲۳۲

 وسیلۀ استجابت دعا[یامبر(صلی الله علیه وآله): الصلاة اجابة للدعاء و قبول للاعمال نمازموجب اجابت دعا و قبولی اعمال است. بحار الانوار ج،۸۲ ص۱

 وسیلۀ طهارت روح[ پیامبر(صلی الله علیه وآله): مثل الصوات الخمس کمثل نهرجار عذب علی باب احدکم یغتسل فیه کل یوم خمس مرات فما یبقی ذالک من الدنس نمازهای پنج گانه به نهر جاری گوارایی می مانند که بر در خانه هایتان روان است وهر روز پنج بار خود را در زلال آن شست و شو می دهید دیگر هیچ پلیدی باقی نمی ماند. کنز العمال ج۷ ص،۲۹۱ حدیث ۱۸۹۳۱

 دژی در مقابل شیطان[امام علی(علیه السلام ): الصلوة حصن من سطوات الشیطان نماز قلعه و دژ محکمی است که نمازگزار را از حملات شیطان نگاه می دارد. غررالحکم ص. ۵۶ میزان الحکمة ج۵ ص۳۶۷

 امام سایر اعمال[ امام علی(علیه السلام ): و اعلم ان کل شی ء من عملک تبع لصلاتک بدان که تمام اعمالت تابع نمازت خواهند بود. نهج البلاغه نامه ۲۷

 دور کننده از کبرحضرت فاطمه زهرا(سلام الله علیها): (جعل الله) الصلاة تنزیها لکم عن الکبر خداوند نماز را جهت دوری شما از کبر و خود پسندی مقرر فرمود. اعیان الشیعه ج۱ ص۳۱۶

 کفارۀ گناهان[پیامبر(صلی الله علیه وآله): الصلوة کفارة الخطایا ثم قرأ: "ان الحسنات یذهبن السیئات " نماز کفاره گناهان می باشد. سپس آن حضرت این آیه را خواند که: "حسنات سیئات را از بین می برد". تفسیر ابوالفتوح رازی ج۱ ص۲۴۸

 وسیله راندن شیطان[ امام علی(علیه السلام ): الصلوة حصن الرحمن و مدحرة الشیطان نماز قلعه خدای بسیار مهربان و وسیله ای برای دور کردن شیطان است. غرر الحکم ج۲ ص،۱۶۶ چاپ دانشگاه

 عامل نورانیت منزل(پیامبر(صلی الله علیه وآله): نوروا منازلکم بالصلاة و قرائة القران به خانه هایتان با خواندن نماز و قرائت قرآن نورانیت ببخشید. کنز العمال ج،۱۵ ص،۳۹۲ حدیث ۴۱۵۱۸

 رفع بلا[ امام صادق(علیه السلام ): ان الله یدفع بمن یصلی من شیعتنا عمن لایصلی من شیعتنا و لو اجمعوا علی ترک الصلوة لهلکوا همانا خداوندبه وسیله شیعیانی که نماز به جا می آورند از شیعیان بی نماز (بلا) را دفع می کند ولی اگر همه تارک نماز بودند هر آینه همه هلاک می شدند. مستدرک الوسائل ج۱ ص۱۸۴

 برطرف کردن اندوه[ امام صادق(علیه السلام ): ما یمنع احدکم اذا دخل علیه غم من غموم الدنیا ان یتوضأ ثم یدخل المسجد فیرکع رکعتین یدعو الله فیهما اما سمعت الله تعالی یقول: "واستعینوا بالصبر و الصلاة " چه مانعی دارد که چون یکی از شماغم و اندوهی از غمهای دنیا بر او درآمد وضو بگیرد و به مسجد برود و دو رکعت نماز بخواند و برای رفع اندوه خود خدا را بخواند. مگر نشنیده ای که خدا می فرماید: "واستعینوا بالصبر و الصلاة ". مجمع البیان ج۱ ص. ۱۰۰ وسائل الشیعه ج۵ ص۲۶۳

 جواز عبور بر صراط[ پیامبر(ص): الصلاة جواز علی الصراط نماز جواز عبور ازصراط است. بحار الانوار ج،۹۸ ص۱۶۸

 اولین واجب الهی[ پیامبر(صلی الله علیه وآله): اول ما افترض الله علی أمتی الصلوات الخمس اولین چیزی که خداوند بر امت من واجب کرد نمازهای پنج گانه است. کنز العمال ج۷ حدیث ۱۸۸۵۱

 وسیلۀ شناخت شیعیان واقعی[ امام صادق(علیه السلام ): امتحنوا شیعتنا عند ثلاث: عندمواقیت الصلاة کیف محافظتهم علیها و عند سرارهم کیف حفظهم لها عند عدونا والی اموالهم کیف مواساتهم لاخوانهم فیها شیعیان ما و پیروان ما را به سه مسأله امتحان کنید:

۱- اهمیت به اوقات نماز که آیا اول وقت نماز را برپا می دارند یا خیر؟

۲ - حفظ اسرار یعنی در حفظ اسرار و مسائل محرمانه کوشا هستند یا خیر؟۳

- و از حیث توانمندیهای مالی یعنی آیا در مال خودبرای برادران دینی سهمی قائلند و دست آنها را می گیرند یا خیر؟ خصال صدوق ج۱ ص۱۰۳

 برای سستی یا ترک نماز نیز عواقب سنگینی بیان شده است از جمله:

 عامل دوزخی شدن[ امام علی(علیه السلام ): ألاتسمعون الی جواب اهل النار حین سئلوا: "ما سلککم فی سقر؟ قالوا: لم نک من المصلین " آیا به پاسخ اهل دوزخ گوش فرانمی دهید که وقتی از آنها می پرسند: "چه چیز شما را گرفتار دوزخ ساخت؟ می گویند: ما از نمازگزاران نبودیم ". بحار الانوار ج،۸۲ ص. ۲۲۴ نهج البلاغه خطبه ۱۹۰

 نشانه کفر و نفاق[ پیامبر(ص): الجفاء کل الجفاء و الکفر من سمع منادی الله تعالی ینادی بالصلاة و یدعوه الی الفلاح فلایجیبه نشانه ستمکاری و کفر (نفاق) آن است که کسی منادی خدا را بشنود که به نماز ندا می دهد و وی را به رستگاری می خواند و دعوت او را اجابت نکند. نهج الفصاحه ص۲۷۹

 باعث حسرت بی حاصل در برزخ[ پیامبر(صلی الله علیه وآله)): تارک الصلاة یسأل الرجعة الی الدنیا و ذلک قول الله تعالی: حتی اذا جاء احدهم الموت قال: "رب ارجعون لعلی أعمل صالحا فیما ترکت کلا انها کلمة هو قائلها و من ورائهم برزخ الی یوم یبعثون " بی نماز درخواست می کند به دنیا برگردد و این است سخن خداوند متعال تا گاهی که به یکی از آنان مرگ آمد گوید: "پروردگارا مرا برگردانید تا شایدعمل شایسته انجام دهم در آنچه بازگزاردم نه چنین است آن سخنی است که او گوینده اش هست واز پشت آنهاتا روزی که برانگیخته شوند برزخ است. بحار الانوار ج،۷۷ ص. ۵۸ اصول کافی ج۲ ص۶۵

 محروم ماندن از شفاعت[ از امام صادق(علیه السلام) روایت شده: «إنَّ شَفاعَتَنا لاتَنالُ مُستَخِفَّاً بِالصّلاة» شیخ صدوق من لایحضره الفقیه ج۱ ص۲۰۶. «همانا شفاعت ما به سبک شمارندۀ نماز نمی رسد. »

 عمر بی برکت (مستدرک الوسائل: ج۳ ص۲۳ ح ۱

 مال بی برکت. مفردات، ص۴۹۱

 چهرۀ بی نور - رَبِّ اجْعَلْنِی مُقیمَ الصَّلاَةِ وَ مِن ذُرِّیتِی (ابراهیم/۴۰) پروردگارا! مرا به پادارندۀ نماز قرار ده و از فرزندانم (نیز مریم/۵۵ انبیا/۷۳

 پاداش نداشتن اعمال فنادته الملائکة و هو قائم یصلی فی المحراب سوره آل عمران-آیه۳۹ در حالیکه او در محراب به نماز ایستاده بود، فرشتگان او را صدا زدند «و أَوْصَانِی بِالصَّلَاةِ وَالزَّکاةِ مَا دُمْتُ حَیا» (مریم/۳۱) «و تا زمانی که زنده ام مرا به نماز و زکات توصیه کرده است». . طباطبایی، سید محمد حسین؛ المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۴ ص۴۷

 مرگ با خواری طه/۱۴

 عدم استجابت دعا هود/۸۷

 دعای دیگران هم در حقش مستجاب نمی شود سوره لقمان-آیه ۱۷

 ظلمت و فشار قبر وسایل الشیعه / ۳ / ۹ و ۱۰

 حساب سخت و عذاب دردناک قیامت بحارالانوار، ج۱۹ ص۱۳۰

 خدا به او نظر لطف نمی کند[مستدرک الوسائل: ج۳ ص۲۳ ح ۱

شرایط بجا آوردن این عمل طوری تنظیم شده است باید به اوامر زیادی عمل نماید و از نواهی فراوان بپرهیزد که ذیلا بصورت کوتاه به آن می پردازیم.

شرایط صحت و قبولی و کمال نماز

نماز سه گونه شرط دارد، 1 - شرایط صحت، 2 - شرایط قبولی، 3 - شرایط کمال است. بعضی شرایط صحت است یعنی اگر نباشد نماز صحیح نیست. مثل قبله، رو به قبله نباشد، نماز باطل است. وضو نباشد، نماز باطل است. لباس دزدی باشد، مکان دزدی باشد، فضا دزدی باشد، اینها شرایط صحت است. و شرط قبولی در عقیده شیعه ( ولایت علی واولاد او علیهم السلام است وکمال نماز هم اعمالیست که در روایات آمده است از قبیل توجه کامل عبد به معبود و نیت و اخلاص و حضور قلب که روح نماز است،

اهتمام به اول وقت - رعایت آداب نماز - اهتمام به حضور در مساجد - اهتمام به نماز جماعت،

1- هرچه معرفت به پروردگار، زیادتر، کمال نماز بیشتر است

پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: رکعه من عالم بالله خیر من الف رکعه من متجاهل بالله؛ یک رکعت نماز از کسی که معرفتش به خداوند زیاد است برتر از هزار رکعت نماز کسی است که چندان معرفتی به خداوند ندارد.

2- هرچه معرفت به دین خداوند، زیادتر، کمال نماز افزون تر است

پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: رکعتان من عالم افضل من سبعین رکعه من غیر عالم؛ دو رکعت نماز عالم دین از هفتاد رکعت نماز غیر عالم برتر است.

3- هرچه تقوا و ورع شخص بیشتر باشد کمال نمازش افزون تر است

پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: رکعتان من رجل ورع أفضل من ألف رکعه من مخلط دو رکعت نماز شخص باورع از هزار رکعت نماز لاابالی برتر است.

نماز چراغ و روشنی دل مؤمن، و زینت اسلام است. (جامع الاخبار، ص 72  زبده العلوم، ج 2، ص 231)

نماز، پشتوانه ای عظیم برای حل مشکلات است. (بقره/ 153  غرر الحکم، ص 99)

 نماز، جلسه عاشق با معشوق است. (غرر الحکم، ص 404 و 15)

نماز وسیله شستشوی از گناه و آمرزش و مغفرت الهی است. (وسائل الشیعه، ج3، ص 7)

نماز، روح انضباط را در انسان تقویت می کند، چرا که هر روزه، و آن هم در اوقات معینی باید اقامه گردد.

دانشمندان و روانشناسان به این نتیجه رسیده اند که بسیاری از امراض و بیماریهای جسمی انسانها بر اثر اضطراب روحی و نداشتن آرامش و اطمینان روحی و فکری است، و همچنین افراد متدین و با ایمان به خاطر اینکه خود را متصل به قدرتی مافوق طبیعت، و مرتبط با نیروی عظیم الهی کرده اند، نسبت به افراد دیگر عمر طولانی تری داشته و زودتر بر بیماریهای جسمی خود غلبه می کنند.

۴۶ قسمت حقوقی در نماز ذکر شده است. مثلا شما نماز میخوانید باید حق حیوان را رعا یت کنید اگر سگی تشنه است حق وضو نداری. باید آب را به سگ بدهی و تیمم کنی. حتی حق بچه و فرزند نیز در نماز است.

روزی حضرت سریع نماز را خواندند و پرسیدند: چرا تند خواندی؟ فرمود: سر نماز بودم یک بچه جیغ زد، فهمیدم مادر این بچه سر نماز است، نماز را زود خواندم که مادر برود بچه را بردارد. حق همسر در نماز است. اگر همسری به همسرش گفت: نه! بگذار من نماز شبم را بخوانم. حق خواندن نماز شب ندارد. نماز واجب را می تواند بخواند. اما مستحب را انجام نباید بدهد. حالا من می خواهم روزه بگیرم. من می خواهم ختم انعام برم. کارهای که بعضی از این حاج خانم ها می کنند، یا حاج آقا ها می کنند. حق همسر در نماز است. حق پدر و مادر در نماز است. اگر پدر و مادر به بچه اش گفت: مسجد نرو، حق ندارد مسجد برود. پس یکی از شرایط، شرایط صحت است.

مؤلف تفسیر نور با اشاره به شرایط قبولی نماز گفت: ممکن است نماز صحیح باشد، حمد و سوره اش هم غلط نیست. رو به قبله و با وضو است. اما می گوید: اگر می خواهی قبول شود،

یکبار حضرت در مسجد آمد و به یک نفر نگاه کرد و گفت: «قُم» یعنی بلند شو. «قُم» تو هم بلند شو بیرون برو. به افرادی گفت: بلند شوید و بیرون بروید. گفتند: یا رسول الله چرا اینها را بیرون می کنید؟ فرمود: اینها نماز می خوانند و زکات نمی دهند. قرآن می گوید: «إِنَّما یَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقین » (مائده/۲۷) اگر کسی تقوا نداشته باشد کارهایش هم قبول نیست. نقل شده کسی دو انار دزدید. دو تا نان هم دزدید. رفت عقب تر به یک فقیر داد. یک بنده خدا صدایش کرد گفت: چه کردی؟ گفت: مؤمن باید زرنگ باشد. دو انار دزدیدم دو گناه کردم. دو تا نان دزدیدم دو گناه کردم. چهار گناه کردم. قرآن می گوید: هرکس کار خیری بکند ضرب در ده می شود. چهار ضرب در ده می شود چهل. چهل ثواب کردم، چهار گناه از آن کم می شود، سی و شش تا می نویسد. گفت: ریاضی ات خوب است اما «إِنَّما یَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقین ». در کتابهای فقهی و رساله ها زیاد آمده است عزیزان می توانند به آن مدارک مراجعه نمایند برای نمونه.

اوامر

1 - در وضو رو و دستها بایدشسنه شود 2 - با لباس پاکیزه باشد 3 - رو بقبله بایستد 4 - و در غسل تمام بدن شسته شود 5 - قرائت صحیح باشد و. و.

نواهی

1 - لباس غصبی نباشد 2 - دزدی نباشد 3 - جای نماز غصبی نباشد4 - در جای نجس نباشد 5 - جنب نباشد 6 - بی اجازه طلبکار در صورت امکان پرداخت. نماز نخواند 7 - والدین از خواندن نماز اول وقت نهی نکنند. و. و.

می بینیم این اوامر و نواهی . شامل دستورهای زیادی از شریعت اسلام می باشد که نماز گزار واقعی از اینها برخوردار است ک علاوه بر آنها از نظر معنوی هم مسا ئل زیادی وجود دارد از قبیل شستن دلها از کدورت و کینه برادران دینی. توجه به معبود. و. و. و. ومطالب دیگر که عزیزان مطلع هستند.

 ازتمامی نماز گزاران و متوجهان به ایزد منان النماس دعا داریم.

منابع بعد از هر مطلبی نوشته شده. از سایت های ویکی شیعه و پایگاه اطلاع رسانی آیت الله ناصر مکارم و خبر گزاری بین المللی قرآن ومرکز اطلاع رسانی غدیر هم استفاد شده است.