352 - ارتداد یعنی چه ؟!
12 بازدید
موضوع: اخلاق و عرفان

  ارتداد یعنی چه؟!

ارتداد - در اسلام ناظر به معانی و اهداف خاصی است و بیشتر جنبه سیاسی دارد تا اعتقادی. مقصود آن است که در صدر اسلام، گروهی از مشرکین و احیاناً اهل کتاب، توطئه ای چیده بودند که صبحها اسلام آورده و شامگاهان از اسلام برگردند، تا موجبات ضعف ایمان و سستی اعتقاد را در مسلمین فراهم آورند. اسلام برای مقابله با این توطئه که همیشه وجود دارد، احکام ارتداد را وضع نمود، که باید با چنان توطئه ها و دسیسه هایی متناسب باشد.

 مرتد به کسی می گویند که قبلا مسلمان بوده و بعد از دین اسلام برگشته باشد. به این صورت که یا خدا را انکار کرده، یا نبوت و قرآن را مُنکر شده ویا یکی از ضروریات دین را منکر شده، یا حلالی را حرام و یا حرامی را حلال کرده باشد. چنین شخصی از نظر اسلام، مُرتَد محسوب می شود.

 مرتد بر دو قسم است:

مرتد فطری و مرتد ملّی

 مرتد فطری: کسی است که فطرتاً مسلمان بوده، یعنی از پدر و مادری مسلمان، به دنیا آمده و خود هم مسلمان بوده بعداً مرتد شده است.

مرتد ملی: کسی است که از پدر و مادر غیر مسلمان به دنیا آمده و بعد از رشد و بلوغ مسلمان شده و بعد از مدتی از اسلام بر گشته است. این شخص را مرتد ملی می گویند. حکم مرتد فطری، قتل است چه توبه کند یا در ارتدادش باقی باشد.

 امّاحکم مرتد ملّی این است که تا سه روز به او مهلت می دهند، اگر توبه کرد و دوباره اسلام را پذیرفت، رهایش می کنند. در غیر این صورت او را به قتل می رسانند.

 دلیل قتل مرتد فرموده پیغمبر اکرم(ص) است که فرمود:(  عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص قَالَ مَنْ بَدَّلَ دِینَهُ فَاقْتُلُوهُ، ( مستدرک وسایل الشیعه جلد 8 صفحه163باب45حدیث1- ) از دَعَائِمُ الْإِسْلَامِ، )

کسی که دینش را به دین دیگر تبدیل کند پس او را بکشید.

[عَمَّارٍ السَّابَاطِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ کُلُّ مُسْلِمٍ بَیْنَ مُسْلِمَیْنِ ارْتَدَّ عَنِ الْإِسْلَامِ وَ جَحَدَ رَسُولَ اللَّهِ ص نُبُوَّتَهُ وَ کَذَّبَهُ فَإِنَّ دَمَهُ مُبَاحٌ لِمَنْ سَمِعَ ذَلِکَ مِنْهُ وَ امْرَأَتَهُ بَائِنَةٌ مِنْهُ یَوْمَ ارْتَدَّ وَ یُقْسَمُ مَالُهُ عَلَی وَرَثَتِهِ وَ تَعْتَدُّ امْرَأَتُهُ عِدَّةَ الْمُتَوَفَّی عَنْهَا زَوْجُهَا وَ عَلَی الْإِمَامِ أَنْ یَقْتُلَهُ إِنْ أَتَوْهُ بِهِ وَ لَا یَسْتَتِیبَهُ ؛ کافی جلد6 صفحه 174-     عمّار از امام صادق(ع) روایت کرده که آن جناب فرمودند: (شخص مسلمان از اسلام ارتداد اختیار کرده و نبوت پیامبر اکرم(ص) را انکار نموده و بر هر کسی که این امر را بشنود خونش مباح بوده و بر امام مسلمین است که او را کشته و توبه اش را نپذیرد. )      این است حکم کسی که شریعت را زیر پا بگذارد مثل سلمان رشدی مرتد که امام (ره ) حکم قتل او را صادر فرموده و این حکم قطعی است و قابل عفو و بخشش نیست و هرگز نسخ نمی شود، زیرا بر اساس ادله معتبر شرعی از روایات پیامبر اکرم (ص) و ائمه طاهرین (ع) است که ما فقط دو مورد از آنها را نقل کردیم.

                                                                                        تمسخر و دشنام به مقدسات

 دشنام دادن و تمسخر کردن خدا، کتاب های آسمانی، ملائکه، یا هر یک از ضروریات دین، اگر چه مستلزم انکار هم نباشد. (دایرة المعارف قرآن کریم، ج۲، ص۴۶۱-۴۶۲. - جواهر الکلام، ج۴۱، ص۶۰۰.

  احکام و آثار ارتداد

1 - زنش به خودش اگر مرد  باشد حرام است 2 - اموالش میان ورثه ها تقسیم می شود  3 - با حکم اسلام غسل و کفن و دفن و نماز خوانده نخواهد شد 4 - در قبرستان مسلمین دفن نمی شود و  5 - ملاقاتش نجس می شود و. و. و.

 نکاح موجود

اگر زن و شوهر یا یکی از آن دو مرتدّ شوند، در صورتی که ارتداد پیش از دخول باشد، عقد نکاح باطل می شود، و اگر پس از دخول باشد، در مرتدّ فطری حکم پیش از دخول جاری است، ولی بطلان عقد در مرتدّ ملّی و نیز زن مرتدّ اعم از فطری و ملّی، منوط به اتمام عدّه است. در صورت توبه پیش از تمام شدن زمان عدّه، عقد باطل نمی شود. (العروة الوثقی، ج۱، ص۱۴۱.

ازدواج جدید

ازدواج مرد مرتدّ با زن مسلمان و عکس آن پیش از توبه جایز نیست. در جواز ازدواج مرتدّ با غیر مسلمان (اهل کتاب)، اختلاف است. ازدواج برای مرتدّ ملّی و نیز فطری- بنا بر قول به قبول توبۀ او- پس از توبه جایز است. (جواهر الکلام، ج۹، ص۱۲۰.

اگر زن قبل از دخول مرتدّ شود، استحقاق مهر ندارد، و اگر شوهر پیش از آن مرتدّ گردد، در این که زن مستحق همۀ مهر یا نصف آن است، اختلاف می باشد. در ارتداد پس از دخول، مهر ثابت است. جواهر الکلام، ج۱۶، ص۳۲۷.

ولایت مرتدّ       مرد مرتدّ بر فرزندانش که مسلمان یا در حکم مسلمان هستند، ولایت ندارد. ( جواهر الکلام، ج۴۱، ص۶۲۹.

 فرزند مرتدّ     فرزندی که پیش از ارتداد پدر و مادر یا یکی از آنان به دنیا آمده یا نطفه اش منعقد شده باشد، در حکم مسلمان است.

 بلوغ فرزند و نپذیرفتن اسلام

اگر بالغ شود و اسلام را نپذیرد، در این که مرتدّ فطری است یا ملّی، اختلاف است. چنانچه نطفه اش از پدر و مادر مرتدّ منعقد شده باشد، در حکم مرتدّ است؛ (جواهر الکلام، ج۴۱، ص۶۱۶. گرچه برخی هر دو احتمال یعنی در حکم کافر یا در حکم مسلمان بودن وی را داده اند. الدروس، ج۲، ص۵۴.

  علل سخت گیری اسلام در ارتداد

شاید این سئوال مطرح باشد که علت این همه سخت گیری اسلام در مورد شخص مرتد چیست؟ و اگر اسلام معتقد به آزادی عقیده هست که هست، آیا احکام اسلام در مورد مرتد با مسئله آزادی عقیده در تعارض نیست؟ !.

برای پاسخ به این پرسش ها که عمدتا هم به عنوان شبهه در مورد احکام اسلامی از سوی دشمنان اسلام و روشن فکران متاثر از جهان غرب در اذهان جوانان ما القاء می شود باید به موارد زیر توجه کرد:

 شرایط ویژه اسلام مبنی بر حکم به ارتداد

در وهله اول باید به این نکته توجه داشت که شخص مرتد به صرف شک و تردید اعدام نمی شود بلکه در صورتی این حکم در مورد او اجرا می شود که شخص با قول یا عملکرد کفرآمیز ارتداد خود را اظهار کند و راه عناد و کج روی پیش گرفته و در صدد تضعیف آئین اسلام برآید و الا کسی که در ظاهر شهادتین بر زبان جاری کرده تا زمانی که اظهار اسلام می کند کسی حق تعرض به او را ندارد. [دایرة المعارف قرآن کریم، ج۲، ص۴۶۸. - کلام فلسفی، محمدحسن قدردان قراملکی، ص۵۱۲

 عدم اجرای حکم ارتداد در صورت علنی نشدن

لذا مرتد در اصطلاح به کسی گفته می شود که بعد از قبول اسلام، با بلوغ و سلامت عقل و از روی عمد و اختیار به گفتار و کرداری در جامعه دست بزند که نشان دهنده تکذیب، استهزاء و تبلیغ علیه دین اسلام و ضروریات دینی باشد. بنابراین احکام ارتداد در مورد کسانی که رد و انکار خود را آشکار و علنی نمی کنند، اجراء نمی شود و از سوی دیگر از نظر اسلام تجسس در حریم خصوصی افراد و تفتیش عقاید حرام است. [دین وآزادی، (محمدتقی مصباح یزدی، ص۱۰۵-۱۰۶.

 قبول دین از روی تحقیق و انکار بعد از آن

بنابراین هرکس درانتخاب هر عقیده ای آزاد است ولی نمی تواند با بیان عقائد انحرافی و گمراه کننده هنجارهای اعتقادی جامعه اسلامی را بشکند. برخی معتقدند برای تحقق ارتداد شخص باید دین را به صورت تحقیقی پذیرفته باشد، نه این که انتخاب دین ازسوی او تقلیدی و ایمانش به دین غیر تحقیقی باشد.

استاد جوادی آملی می فرماید: «ارتداد آن است که کسی محققانه دین را بپذیرد سپس دین را کنار گذارد. در ارتداد یک نکته مهم این است که شخص پیش از این دین را با برهان منطقی پذیرفته باشد. . . . بنابراین ارتداد یعنی، کسی که یقین معرفت شناختی دارد با این حال دین را به بازی بگیرد و از آن اعلام بیزاری کند. » [روزنامه جمهوری اسلامی، ( ویژه نامه صحیفه حوزه، ش۴۸، ۳۰اردیبهشت ماه ۱۳۸۱، ص۱۴.

  سرچشمه گرفتن دین از منبع کمال مطلق

نکته قابل توجه دیگر این است که چون همه احکام اسلام از منبع علم و کمال مطلق الهی سرچشمه می گیرد لذا همه آنها تابع مصالح و مفاسد واقعی بندگان است. ازطرف دیگر عقل انسان به دلیل محدودیت خود امکان دسترسی به علت واقعی احکام را ندارد، بنابراین اگر در مواردی انسان به علت تشریع حکمی از سوی خداوند پی نبرد نباید در مقابل آن حکم موضع گیری کند و مثلا آن را غیرعقلانی یا خشن و غیرانسانی قلمداد کند، بلکه باید به حکم عقل در چنین مواردی تابع و تسلیم شرع باشد. 

علاوه برمطالب ذکر شده، درمورد تشریع حکم مرتد و علت سخت گیری دین اسلام نسبت به این مسئله دلایلی ذکر شده است که به برخی از آنها اشاره می شود:

  بازداری از انتخاب کورکورانه

اسلام دینی است که از هرگونه تحمیل و اجبار در عقیده منع می کند و دعوت خود را مبتنی بر بینش و تعقل ساخته و از دین گرایی کورکورانه و تقلیدی محض نهی و نکوهش می کند. لذا بندگانی را که سخنان مختلف را می شنوند و بهترین آنها را انتخاب می کنند بشارت می دهد. [ سوره زمر، آیه۱۸.

به همین دلیل اسلام فرصت تحقیق و بررسی به اشخاص می دهد تا بتوانند دین حق را انتخاب کنند. در روایت است که شخصی خدمت پیامبر آمد و از ایشان دو ماه فرصت تحقیق در مورد اسلام خواست و پیامبر به ایشان به جای دوماه، چهار ماه فرصت و امان برای تحقیق درمورد حقانیت دین اسلام دادند. (اسدالغابة، ج۳، ص۲۲.

در کنار این دعوت آگاهانه و انتخاب گرانه، اسلام با بیان احکام ارتداد هشدار می دهد که هرگاه حقانیت اسلام را به خوبی شناخته و مسلمان شدید، دیگر نمی توانید از آن بازگردید. این سخت گیری سبب می شود تا مردم دین را امری ساده و تشریفاتی ندانند و در پذیرش و انتخاب آن نهایت دقت را بکنند. [ پرسش ها وپاسخ های دانشجویی، ص۳۱۷.

  جلوگیری از تحقیر و تضعیف عقاید دینی در جامعه

طبق بیان قرآن گروهی از اهل کتاب برای ایجاد تزلزل در عقاید مسلمانان و در نتیجه تضعیف پایه های نظام اسلامی، به هم کیشان خود سفارش می کردند که مسلمان شوند و پس از مدتی از اسلام دست بردارند تا به این وسیله مسلمانان را از دینشان بازگردانند. [سوره آل عمران، آیه۷۲. - مجمع البیان، ج۲، ص۳۲۲.

مسلما وضع و جعل احکام مرتد دشمنان اسلام را در تحقق این هدف شوم ناکام می گذاشت. و در جامعه جهانی امروز نیز دشمن از چنین ترفند هایی استفاده می کند. [پرسش ها وپاسخ های دانشجویی، ص۳۱۴-۳۱۵. - دایرة المعارف قرآن کریم، ج۲، ص۴۷۹.

  پاسداری از نظام اسلامی

برخی از بزرگان در این مورد می فرمایند: «اگر در اسلام در امور مربوط به مرتد سخت گیری شدید کرده است، فلسفه مهمی داشته است و این موضوع جنبه سیاسی و عمیقی دارد. » [ مجله مکتب اسلام، تیرماه سال ۱۳۶۳، ص۱۱.

در واقع اگر قرار باشد ورود و خروج به اسلام، آزاد و بدون قانون باشد و خروج از آن هیچ سختی به دنبال نداشته باشد، دشمنان اسلام به آسانی وارد اردوگاه مسلمین شده پس از آگاهی بر اسرار مسلمانان و دست یابی به مقاصد شوم خود از آن خارج شوند و این مسئله جامعه اسلامی را در معرض فروپاشی قرار می دهد. اندیشمندانی مانند

مارسل بوازار-استاد حقوق دانشگاه ژنو- می گوید: «علت سخت گیری اسلام درباره مرتد شاید بدان جهت باشد که درنظام حکومتی و سیستم اداری جوامع اسلامی، ایمان به خدا صرفا جنبه اعتقادی و درون قلبی ندارد، بلکه جزء بندهای پیوستگی امت و پایه های حکومت است، به طوری که با فقدان آن قوام و دوام جامعه اسلامی متلاشی می شود و مانند قتل یا فتنه و فساد است که نمی تواند قابل تحمل باشد. » [ارتداد دراسلام، عیسی ولایتی، ص۲۵۰.

 مصلحت شخصی مرتد و جامعه

اسلام زندگی انسان را محدود به زندگی دنیوی نمی داند بلکه زندگی واقعی انسان را زندگی اخروی می داند لذا درصدد نشان دادن راه سعادت ابدی به اوست و به همین دلیل با هرچیزی که مانع وصول انسان ها به این مقصود متعالی است به مبارزه برخاسته، به دنبال حذف و نابودی عوامل انحطاط و گمراهی انسان ها است. انسان مرتدی که از راه خدا و پیامبرش گریخته و با دین خدا به عناد می پردازد، چه بسا باعث گمراهی دیگر افراد جامعه شود.

این شخص هر لحظه از عمر خود را درجهت شقاوت و نگون بختی بیشتر سپری کرده، رنج و عذاب بیشتری را برای خود ذخیره می کند. بنابراین دوام زندگی چنین شخصی هم برای خودش زیان بار است و هم برای جامعه اسلامی و وضع مجازات اسلامی برای چنین شخصی از طرفی نقش بازدارنده برای برخی افراد جامعه دارد تا دنبال چنین سرنوشت شومی نباشند و از طرف دیگر اگر کسی به چنین راهی روی آورد، با اجرای حکم مرتد در موردش، هم خود او از شقاوت بیشتر رهایی می یابد و هم جامعه از گزند او مصون می ماند. [ پرسش ها وپاسخ های دانشجویی، ص۳۱۳. - کلام فلسفی، ص۵۱۳-۵۱۴.

 ارث مرتدّ

مرتدّ از مسلمان ارث نمی برد، امّا مسلمان از او ارث می برد.   -  اگر مرتد بمیرد و وارث مسلمان یا کسی که در حکم مسلمان است مانند کودک نداشته باشد، امام علیه السّلام وارث او است. - جواهر الکلام، ج۳۹، ص۱۵-۱۷.

 کیفر مرتدّ

کیفر مرتدّ ملّی- در صورتی که توبه نکند- و نیز مرتدّ فطری حتی در صورت توبه- به قول مشهور- قتل است، لیکن کیفر زن مرتد اعم از فطری و ملّی زندان است تا توبه کند یا بمیرد. در این که تنها امام یا نایب او حق اجرای حدّ را دارد یا برای دیگران نیز جایز می باشد، اختلاف است. - المبسوط، ج۷، ص۲۸۲. - الدروس، ج۲، ص۵۲. - الجامع للشرائع، ص۵۶۷.

منابع در آخر هر مطلب نوشته شده و از سایت های - ویکی فقه - وسایت حوزه - اسلام کوئیست نت - ویکی شیعه - و سایر. استفاده شده.