349 - کسی که چهارده عالم را چرخید و از جایش تکان نخو.رد
44 بازدید
موضوع: اخلاق و عرفان

 کسی که چهارده عالم را چرخید و از جایش تکان نخورد

 بمناسبت فرا رسیدن روز شهادت امام سجاد علیه السلام. مطالبی بصورت فشرده می آورم.

 فضائل و مناقب

 عبادت

مالک بن انس می گوید: علی بن حسین در شبانه روز هزار رکعت نماز می خواند تا اینکه از دنیا رحلت کرد. لذا به ایشان «زین العابدین» می گویند. [ ذهبی، العِبَر، ج۱، ص۸۳.

ابن عبد ربّه می نویسد: هنگامی که علی بن حسین آماده نماز می شد، لرزه عجیبی وجودش را فرا می گرفت. از ایشان در این باره سؤال شد، فرمود: «وای بر شما! آیا می دانید که من در برابر چه کسی می خواهم بایستم و در برابر چه کسی می خواهم مناجات کنم؟!»[ابن عبد ربه، عقدالفرید، ج۳، ص۱۶۹؛ ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۴، ص۳۹۲.

مالک بن انس می گوید: هنگامی که علی بن حسین احرام بست، لبیک اللّهمّ لبیک را قرائت کرد و در همان لحظه، بیهوش شده و از مرکب خود به زمین افتاد. [ ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ۱۴۱۴ق، ج۴، ص۳۹۲.

 ولادت

علی بن حسین بن علی بن ابی طالب، مشهور به امام سجاد(ع) و امام زین العابدین(ع)، چهارمین امام شیعیان و فرزند امام حسین(ع) است و بنا بر قول مشهور، در سال ۳۸ق متولد شده است. بر این اساس، وی بخشی از حیات امام علی(ع) و نیز دوران امامت امام حسن مجتبی(ع) و امام حسین(ع) را درک کرده است. اما بنابر روایات دیگر، تولد امام چهارم شیعیان، حدود سال ۴۸ق دانسته شده است.

 مادر

نام و نسب مادر علی بن الحسین، از مسائل اختلافی است؛ ما قول مشهور را می آوریم شیخ مفید. نام مادر وی را شاه زنان، دختر یزدگرد - می نویسد[ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۳۷.

و شیخ صدوق، او را دختر یزدگرد، پسر شهریار پادشاه ایران می داند که هنگام وضع حمل او از دنیا رفته است. [ شیخ صدوق، عیون اخبار الرضا، ۱۳۸۷ش، ج۲، ص۱۲۸.

 کنیه امام چهارم شیعیان،

ابوالحسن، ابوالحسین، ابومحمّد و ابوعبداللّه گزارش شده[ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ۱۴۱۴ق، ج۴، ص۳۸۶؛ - کسروی، در موسوعة رجال الکتب التسعة، ج۳، ص۶۴؛ ابوحاتم رازی، الجرح و التعدیل، ج۶، ص۱۷۸؛ دولابی، الکنی و الاسماء، ج۱، ص۱۴۷؛ سیوطی، طبقات الحفّاظ، ص۳۷؛ ذهبی المقتنی فی سرد الکنی، ج۱، ص۱۹۹؛ مزّی، تهذیب الکمال، ج۱۳، ص۲۳۶. القاب

وی، زین العابدین، سیدالساجدین، سجاد، هاشمی، علوی، مدنی، قرشی، علی اکبر است.

[ ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ۱۴۱۴ق، ج۴، ص۳۸۶؛ ذهبی، العِبَر، ج۱، ص۸۳؛ مزّی، تهذیب الکمال، ج۱۳، ص۲۳۶؛ ابن تغری، النجوم الزاهرة، ج۱، ص۲۲۹؛ ابن خَلَّکان، وفیات الاعیان، ج۳، ص۲۶۶؛ ابن حجر عسقلانی، تهذیب التهذیب، ج۷، ص۲۳۱؛ کسروی، موسوعة رجال الکتب التسعة، ج۳، ص۶۴.

امام سجاد(ع) در زمان خویش به نام های «علی الخیر»، «علی الاصغر» و«علی العابد» شهرت داشته است. [ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۵، ص۲۲۲؛ ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ۱۹۶۲م، ج۱۵، ص۲۷۳.

 علم لا یتناهی حضرت امام سجاد علیه السلام

امام سجاد (ع) بمانند سایر معصومین (ع) دارای علوم لا یتناهی میباشند و به جمیع «ما کان» و «ما یکون» و «ما هو کائن» یعنی «گذشته» و «حال» و «آینده» آگاه بوده و بر همه عوالم هستی نیز احاطه وجودی و علمی دارند.

در این ارتباط نقل شده است فردی بر حضرت زین العابدین علی بن الحسین (ع) وارد شد، حضرت از او پرسیدند: تو کیستی؟

عرض کرد: من «منجم» هستم. حضرت فرمودند: «پس تو پیشگو، طالع بین و فالگیر هم هستی!! آنگاه نگاهی معنی دار به او انداخته و فرمودند: آیا تو را به مردی راهنمایی کنم که از زمانی که تو وارد بر ما شدی در چهارده عالم (و در نقلی دیگر «چهارده هزار عالم») سیر نمود که هر عالمی سه بار بزرگتر از دنیاست و این در حالی میباشد که ابدا از مکانش حرکتی نکرده است؟ آن شخص گفت: او کیست؟ حضرت فرمود: من. و اگر بخواهی تو را به آنچه خورده ای و به آنچه برای خود در خانه ذخیره نموده ای آگاه مینمایم. - سپس به او فرمودند: امروز پنیر خورده ای و در منزلت بیست دینار ذخیره نموده ای که سه دینار آن دارای وزن صحیح میباشد. آن مرد با شنیدن این مطالب، خدمت حضرت عرض کرد: من شهادت میدهم شما «حجت» عظمای حق و مثل اعلی و اساس و ریشۀتقوی میباشید … )

در زمینه وسعت علم حضرت سجاد (ع) میتوان به «اطلاع آن حضرت از «غیب»، «اطلاع بر سایر زبانها و لهجه ها در بین انسانها» و «اطلاع از لغت حیوانات و احوال آنها» به عنوان نمونه اشاره نمود.

به هنگام بررسی بعد فرهنگی وجود اقدس حضرت سجاد (ع) همچنین به «جایگاه رفیع علمی آن حضرت» به صورت مفصل اشاره شده است.

برگرفته از کتاب اسوه کامل زندگی نامه امام سجاد (ع) نوشته آقای محمد محسن دعایی

در زمان امام سجاد علیه السلام وقایع زیاد پیش آمداز قبیل - واقعه حره - قیام توابین - قیام مختار- جریا ن هائی مانند - اسارت - کوفه - شام و در شام امام سجاد(ع) در مسجد شام خطبه ای خواند و خود و پدر و جد خویش را به مردم شناساند و به شامیان گفت که آنچه یزید و کارگزاران او بر زبان ها انداخته اند درست نیست. بلکه ما خاندان نبوت و رسالتیم پدرم به دعوت مسلمانان برای حق به پاخاست تا دین را از بدعت هایی که در آن پدید شده بزداید و به سادگی و نزاهت عصر جدّ خود برساند.

حضرت با این خطبه یزید را رسوا ساخت بطوری که دیگر نتوناست اسرا را در شام نگهدارد و هرچه سریعتر به مدینه اعزام نمود

متن خطبه با شرح مختصزی دریاد داشت مستقل شماره 346 در پی می آید. . آثار

قرآن با دست خط منسوب به امام سجاد (ع) که در موزه آستان قدس ر- ضوی نگهداری می شود. شیخ مفید می نویسد: علمایاهل سنت علوم بسیاری را از امام سجاد(ع) نقل کرده اند و پندها، دعاها، احادیثی در فضل قرآن، حلال و حرام، جنگ ها و روزها (تاریخ) از وی بجا مانده است که نزد علما مشهور است. [مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۵۳. گفتنی است از امام سجاد حدود سیصد حدیث در کتب اربعه شیعه آمده است. [منتظر القائم، تاریخ امامت، ۱۳۹۰ش، ص۱۷۲.

همچنین مجمع جهانی اهل بیت کتابی با عنوان کتاب شناسی امام سجاد، صحیفه سجادیه و رساله حقوق را به چاپ رسانده که کتب مرتبط با امام سجاد (ع) را معرفی نموده است.

 صحیفه سجادیه

صحیفه سجادیه، مجموعه دعاهای امام سجاد(ع) و آینه ای است که تصویر اجتماع آن روز -به ویژه مدینه- را در آن می توان دید: بیزاری از کردار و گفتار زشت مردم آن روز و پناه بردن به خدا از آنچه می بیند و می شنود، و روشن نمودن راه درست در پرتو تربیت دین و قرآن و پاکیزه ساختن جان ها از آلایش؛ گویی امام می خواهد تا آنجا که ممکن است، به زبان دعا مردم را از شیطان ببرد و به خدا پیوند دهد. [ شهیدی، زندگانی علی بن الحسین(ع)، ص۱۰۵. افراد مختلفی صحیفه سجادیه را به فارسی ترجمه و منتشر کرده اند.

 رسالة الحقوق

رساله حقوق، یکی از چند اثر منسوب به امام سجاد(ع) است. در این رساله ۵۱ حق (یا ۵۰ حق طبق برخی نسخه ها) شمارش شده است. [ شهیدی، زندگانی علی بن الحسین(ع)، ص۱۶۹-۱۷۰. - این اثر را افراد مختلفی به فارسی برگردانیده اند و بارها به چاپ رسیده است.

 دعای ابوحمزه ثمالی

این دعا را امام زین العابدین در سحرهای ماه رمضان می خواند و ابوحمزه ثمالی از آن حضرت نقل کرده است. این دعا دربردارنده مفاهیمی متعالی و تعابیری شیوا و فصیح است.

 : زیارت امین الله

زیارتنامه ای است که امام سجاد (ع) هنگام زیارت مزار حضرت علی (ع) خوانده است. [ابن مشهدی، المزار الکبیر، ص۲۸۵؛ ابن قولویه، کامل الزیارات، ۱۳۵۶ق، ص۳۹.

 کمک به فقرا

ابو حمزه ثمالی می گوید: علی بن حسین شبانه مقداری غذا بر دوش خود می گذاشت و در تاریکی شب به صورت مخفیانه به فقرا می رساند و می فرمود: «صدقه ای که در تاریکی شب داده شود، غضب خداوند را خاموش می کند. »[ذهبی، سیراعلام النبلاء، ج۴، ص۳۹۳.

محمد بن اسحاق می گوید: مردمی در مدینه زندگی می کردند و نمی دانستند معاش آنها از کجا تأمین می شود؛ با درگذشت علی بن الحسین غذای شبانه آنان قطع شد. [ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ۱۴۱۴ق، ج۴، ص۳۹۳.

 امام سجادعلیه السلام

«حق خواهنده، دادن بدو بمقدار نیاز است. حق کسی که چیزی از او خواسته شده اینست که اگر داد، از او با سپاس و قدردانی از فضل او، پذیری. و اگر نداد عذر او را قبول کنی. » شهیدی، زندگانی علی بن الحسین(ع)، ص۱۸۷.

شب هنگام انبان های نان را بر پشت خود برمی داشت و به خانه مستمندان می رفت و می گفت: صدقه پنهانی، آتش غضب پروردگار را خاموش می کند. برداشتن این انبان ها بر پشت او اثر نهاده بود و چون به جوار پروردگار رفت به هنگام شست و شوی آن حضرت آن نشانه ها را بر پشت او دیدند (حلیة الاولیاء ج ۳ ص ۱۳۶؛ اربلی، کشف الغمه، ج۲، ص۷۷؛ حلیة الاولیاء ج ۳ ص ۱۳۶؛ اربلی، کشف الغمه، ج۲، ص۷۷؛ ابن شهر آشوب، مناقب، ج۴، ص۱۵۴؛ صفة الصفوة ج ۲ ص ۱۵۴؛ خصال ص ۶۱۶؛ علل الشرایع ص ۲۳۱؛ بحار ص ۹۰؛ به نقل شهیدی، زندگانی علی بن الحسین(ع)، ۱۳۸۵ش، ص ۱۴۷-۱۴۸.

ابن شهر آشوب، مناقب، ابن سعد نویسد: چون مستمندی نزد او می آمد، برمی خواست و حاجت او را روا می کرد و می گفت: صدقه پیش از آنکه به دست خواهنده برسد، به دست خدا می رسد. [طبقات ج ۵ ص ۱۶۰؛ به نقل شهیدی، زندگانی علی بن الحسین(ع)، ص۱۴۸.

سالی، قصد حج کرد. خواهرش سکینه توشه ای به ارزش هزار درهم برای وی آماده ساخت. چون به حره رسید، آن توشه را نزد او بردند. امام همه آن را میان مستمندان پخش فرمود. [اربلی، کشف الغمه، ج۲، ص۷۸؛ صفة الصفوة ج ۲ ص ۵۴؛ به نقل شهیدی، زندگانی علی بن الحسین(ع)، ص۱۴۸.

علی بن الحسین(ع) پسر عموئی مستمند داشت. شب هنگام چنانکه وی او را نشناسد، نزدش می رفت و چند دینار بدو می بخشید. آن مرد می گفت: علی بن الحسین رعایت خویشاوندی را نمی کند، خدا او را سزا دهد. امام این سخنان را می شنید و شکیبائی و

بردباری می کرد و خود را بدان خویشاوند نمی شناساند. چون به دیدار خدا رفت آن احسان از آن مرد بریده شد و دانست که آن مرد نیکوکار علی بن الحسین بوده است پس بر سر مزار او رفت و گریه کرد. [اربلی، کشف الغمه، ج، ۲ ص۱۰۷؛ حلیة الاولیاء ج ۳ ص ۱۴۰؛ به نقل شهیدی، زندگانی علی بن الحسین(ع)، ص۱۴۸.

ابونعیم نویسد: دو بار مال خود را با مستمندان قسمت کرد و گفت: خداوند بنده مؤمن گناهکار توبه کننده را دوست دارد[ همان کتاب ص ۱۳۶ طبری بخش ۳ ص. ۲۴۸۲ طبقات ج ۵ ص ۱۶۲؛ به نقل شهیدی، زندگانی علی بن الحسین(ع)، ص۱۴۸.

ومی نویسد: مردم او را بخیل می دانستند و چون به جوار حق رفت دانستند که هزینه صد خانوار را عهده دار بوده است. [ صفة الصفوة ج ۲ ص ۵۴؛ حلیة الاولیاء ج ۳ ص ۱۳۶؛ طبقات ج ۵ ص ۱۶۴؛ به نقل شهیدی، زندگانی علی بن الحسین(ع)، ص۱۴۸.

چون گدائی نزد او می آمد، می گفت مرحبا به کسی که توشه مرا به آخرت می برد. [ کشف الغمه ج ۲ ص ۷۷؛ مناقب ج ۴ ص ۱۵۴؛ حلیة الاولیاء ج ۳ ص ۱۳۶؛ بحار ص ۱۳۷؛ به نقل شهیدی، زندگانی علی بن الحسین(ع)، ص۱۴۸.

 رفتار با بردگان

از تلاش های امام، که هم جنبه دینی داشت و هم جنبه سیاسی، توجه به بردگان بود؛ قشری که بخصوص از زمان خلیفه دوم(عمر بن خطاب) به بعد و مخصوصا در عصر امویان، مورد شدیدترین فشارهای اجتماعی بودند و از محروم ترین طبقات جامعه اسلامی در قرون اولیه به شمار می رفتند.

امام سجاد(ع)، مانند امیرالمؤمنین علی(ع) که با برخورد اسلامی خویش بخشی از موالی عراق را به سمت خویش جذب کرد، کوشید تا حیثیت اجتماعی این قشر را بالا برد.

سید الاهل نوشته است: امام سجاد(ع)در حالی که نیازی به بردگان نداشت، آنها را می خرید. این خریدن تنها برای آزاد کردن آنها بود. بردگان که چنین نیتی از امام می دیدند، خود را در معرض او می نهادند تا امام آنها را بخرد. امام سجاد(ع) در هر زمان و موقعیتی به آزادی آنها می پرداخت، به طوری که در شهر مدینه عده زیادی، همچون یک لشکر از موالی آزاد شده، از زن و مرد، به چشم می خورد که همگی از موالی امام بودند. [سید الاهل، زین العابدین، صص ۷، (سید الاهل، زین العابدین، صص ۷، ۴۷. .

 کلمات شریفه

امام سجاد علیه السلا م

زیاد است برای تبرک یک جمله می آورم - بارالها، چنان کن که از هیبت پدر و مادرم همانسان که از هیبت پادشاه خودکامه، بیمناک باشم و به آنان چون مادری مهربان نیکی کنم. و طاعت مرا نسبت به آنان و نیکویی مرا درباره ایشان در نظرم از خواب در چشم خسته شیرینتر کن و از آب خنک در کام تشنه گواراتر. چندان که خرسندی شان را بر خرسندی خود برتری دهم، و آرزوشان را بر آرزوی خود مقدم بدارم، و نیکویی آنان را، هرچند اندک، درباره خود بسیار شمارم، و نیکویی خود را در مورد آنان، هر چند بسیار، اندک انگارم. (صحیفه سجادیه، دعای ۲۴، ص۱۵۲.

 یاران و شاگردان آن حضرت

ابوحمزه ثُمالی: راوی، محدّث و مفسّر امامی قرن دوم که از اصحاب امام سجاد(ع)، امام باقر(ع)، امام صادق(ع) و امام کاظم(ع) بود.

ابوخالد کابلی: ملقب به کنکر، از رجال شیعی سده اول قمری و از اصحاب امام سجاد(ع) و امام باقر (ع).

اَبان بن تَغلِب: ادیب، قاری، فقیه، مفسّر و از محدّثان بنام امامیه که محضر امام سجاد (ع)، امام محمد باقر (ع) و امام جعفر صادق (ع) را درک کرد.

جابر بن عبدالله انصاری: صحابی پیامبر اسلام(ص) است که در بسیاری از غزوه ها و سرایا شرکت کرد. جابر، راوی حدیث لوح است - که دربردارنده نام امامان شیعه از زبان پیامبر(ص) است. جابر را از اصحاب امام علی (ع) و ائمه تا امام باقر (ع) دانسته اند.

سُلَیم بن قیس هلالی: از اصحاب خاصّ چهار امام نخست شیعه(ع) که محضر امام باقر(ع) را هم درک کرده است. او از قدیمی ترین علمای شیعه و بزرگان اصحاب ائمه(ع) و مورد وثوق آنان بوده و نزد ایشان از محبوبیت خاصّی برخوردار بوده است.

حسن بن محمد بن حنفیه: از محدّثان قرن اول، فرزند محمد بن حنفیه و نواده علی بن ابیطالب (ع) است.

سعید بن مسیب بن حزن قرشی مخزومی: از تابعین که او را از فقهای هفتگانه مدینه در زمان امام سجاد(ع) به شمار آورده اند.

یحیی بن اُمّ طُوَیل - سعید بن جُبَیر: مفسر و از تابعین و اصحاب امام سجاد(ع) است.

محمد بن جُبَیر بن مُطعِم

 شهادت

تاریخ دقییق شهادت امام سجاد(ع) روشن نیست؛ برخی آن را ۹۴[ الإتحاف بحب الأشراف، الشبراوی، ص: ۲۷۶. - و برخی دیگر سال ۹۵ دانسته اند. [ شیخ مفید، الإرشاد، ج ۲، ص۱۳۷؛ - کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۴۶۶؛ - مسعودی، مروج الذهب، ج۳، ص۱۶۰. -

درباره روز درگذشت امام سجاد هم اختلافاتی وجود دارد؛ از جمله شنبه [امین، أعیان الشیعة، ۱۴۰۳ق، ج ۱، ص: ۶۲۹. - ۱۲ محرم، [ الإتحاف بحب الأشراف، الشبراوی، ص: ۲۷۶. - و ۲۵ محرم. [ منتهی الآمال، شیخ عباس قمی، ج ۲، ص: ۱۱۶۷. گزارش های دیگری نیز از جمله ۱۸، ۱۹، و ۲۲ محرم در منابع دیده می شود. [ امین، أعیان الشیعة، ۱۴۰۳ق، ج ۱، ص۶۲۹.

شهادت امام سجاد(ع)، به دستور ولید بن عبد الملک و با سمّ گزارش شده است.

[ شبراوی، الاتحاف بحب الاشراف، ص۱۴۳.

مزار او در قبرستان بقیع کنار قبر امام حسن مجتبی(ع)، [- مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۳۸. امام محمد باقر(ع) و امام جعفر صادق(ع) است.

 سخنان بزرگان اهل سنت درباره امام سجاد علیه السلام

محمد بن مسلم زهری: نه هاشمی ای را برتر از او و نه کسی را فقیه تر از او دیدم. [ابن کثیر، البدایة و النهایة، ج۹، ص۱۲۴؛ الذهبی، تذکرة الحفاظ، ج۱، ص۷۵؛ الامینی، تکملة الغدیر، ج۲، ص۴۰۶.

شافعی: او فقیه ترین مردم مدینه بود. [ابن کثیر، البدایة و النهایة، ج۹، ص۱۲۴؛ الذهبی، تذکرة الحفاظ، ج۱، ص۷۵؛ الامینی، تکملة الغدیر، ج۲، ص۴۰۶.

جاحظ: کسی را ندیدم که در فضیلت او شک داشته باشد و یا در مقدم بودن او سخنی گوید. [ ابن عنبه، عمدة الطالب فی انساب آل ابی طالب، ص۱۹۴؛ شهیدی، زندگانی علی بن الحسین(ع)، ص۱۰۸.

 منابع

در آخر هر مطلب منبع نوشته شد نیاز به تکرار نیست و از بعضی سایتها استفاده شده از جمله ویکی شیعه - پایگاه اختصاصی آن حضرت. - وسایر.