313 - چرا به حضرت عیسی (کلمه) گفته شد
10 بازدید
موضوع: اخلاق و عرفان

چرا در قرآن عیسی کلمه نامیده شد؟

جواب سوال فوق را از جلد اول کتاب ( اسلام دین صلح و گفتگو با ادیان، ) ج 1، ص: 236 تالیف خود اینجانب دست نخورده می آورم تا مورد استفاده قرار گیرد انشاء الله.

در هیچ موردی از آیات قرآنی به طور خاص، به کسی یا چیزی جز حضرت عیسی علیه السلام کلمه گفته نشده، گواینکه به طور عام، به همه مخلوقات الهی کلمات گفته شده است.

قرآن مجید، تنها درباره اوست که می فرماید:

إِنَّمَا الْمَسِیحُ عِیسَی ابْنُ مَرْیمَ رَسُولُ اللَّهِ وَ کلِمَتُهُ أَلْقاها إِلی مَرْیمَ (النساء/ 171(

جز این نیست که مسیح، عیسی بن مریم، فرستاده خدا و کلمه اوست که به مریم القاء کرده است.

در ضمن بشارتهایی که به حضرت مریم داده شد، فرشتگان گفتند:

یا مَرْیمُ إِنَّ اللَّهَ یبَشِّرُک بِکلِمَةٍ مِنْهُ اسْمُهُ الْمَسِیحُ عِیسَی ابْنُ مَرْیمَ وَجِیهاً فِی الدُّنْیا وَ الْآخِرَةِ وَ مِنَ الْمُقَرَّبِینَ (آل عمران/ 45(

» ای مریم، خداوند تو را به کلمه ای ازخویش که نامش مسیح، عیسی بن مریم است و در دنیا و آخرت وجاهت دارد و از مقربان است، بشارت می دهد. چرا تنها وی کلمه خدا نامیده شده است؟

نکته ای که در آیه فوق باید مورد عنایت قرار گیرد، این است که عیسی (ع) کلمه ای است که نامش مسیح، عیسی بن مریم است. پس مسیح یا عیسی- نام کلمه خاص الهی- آن انسانی است که از مریم، بدون پدر متولد می شود. پس مسیح یا عیسی از مقوله لفظ است. ولی کلمه در آیه فوق، از مقوله لفظ نیست، بلکه از مقوله اعیان خارجی و جوهر است.

البته مانعی نیست که برای کلمه ای که ازمقوله لفظ است نیز نامگذاری کنند مثلًا نام یک دسته از کلمات رااسم و نام دسته ای دیگر را حرف بگذارند. اما روشن است که در آیه فوق، نام کلمه ای است که از مقوله اعیان خارجی و جواهر

بررسی اقوال

درباره اینکه چرا عیسی کلمة خدا است، اقوال و نظراتی است. راغب اصفهانی اقوالی ذکر می کند که به شرح زیر است:

1- عیسی را از این جهت کلمه نامیده اند که با کلمه الهی (کن ) که در آیه شریفه: إِنَّ مَثَلَ عِیسی عِنْدَ اللَّهِ کمَثَلِ آدَمَ خَلَقَهُ مِنْ تُرابٍ ثُمَّ قالَ لَهُ کنْ فَیکونُ) آل عمران/ 59) آمده، آفریده

 اسلام دین صلح و گفتگو با ادیان، ج 1، ص: 237

2- همان طوری که مردم با کلام نورانی خداوند هدایت می شوند و راه را از بیراهه تشخیص می دهند، با وجود مقدس عیسی نیز هدایت می شوند. بنابراین، عیسی با کلام خدا در هدایت و روشنگری راه تکامل بشر مشترک است.

3- عیسی هنوز در گهواره بود که خداوند او را به نور وحی، شرافت بخشید چنانکه خودش فرموده:

إِنِّی عَبْدُ اللَّهِ آتانِی الْکتابَ وَ جَعَلَنِی نَبِیا (مریم/ 30) منم بنده خداوند که به من کتاب داده و مرا پیامبر گردانیده است.

این ویژگی عیسی که دراوایل تولد، شایستگی دریافت وحی الهی را پیدا می کند، موجب شده که او را کلمه بنامند.

4- علت اینکه حضرت عیسی علیه السلام کلمة نامیده شده، این است که او به مقام پیامبری رسید. همچنانکه پیامبر گرامی اسلام نیز به خاطر همین مقام ذکر نامیده شده است.

در آیه زیر می فرماید: قَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ إِلَیکمْ ذِکراً رَسُولًا یتْلُوا عَلَیکمْ آیاتِ اللَّهِ مُبَیناتٍ (الطلاق/ 10 و 11)

خداوند به سوی شما، ذکر) یعنی رسولی (را فرستاد که آیات روشنگر خدا را برشما تلاوت می کند.

در این آیه کریمه، منظور از ذکر، رسول است و منظور از رسول، به قرینه (یتلوا علیکم آیات الله )، پیامبر گرامی اسلام است.

ذکر و کلمه هر دو از یک مقوله اند. خداوند، ذکر وکلمه را در مورد الفاظ به کار نبرده، بلکه یکی را در مورد پیامبر اسلام و دیگری را درباره حضرت مسیح به کار برده است. معلوم می شود که رسالت آسمانی است که موجب شده که یکی از آنها ذکر و دیگری کلمه نامیده شود.

مرحوم علامه طباطبائی، نیز در مورد کلمه بودن عیسی علیه السلام اقوالی نقل کرده و خود به نقد آنها پرداخته. این اقوال به شرح زیر است:

1- اینکه به عیسی کلمه گفته شده، به خاطر این است که انبیاء پیشین یا پیامبران اسرائیلی، او را به عنوان رهبر نجات بنی اسرائیل برای قوم مطرح کردند و چندان در سخنان خود درباره او سخن گفتند و به بعثت و قیامش مژده دادند که مردم گرفتار ظلم و اسیر بردگی و بدبختی همواره چشم به راه او بودند. بنابراین، وقتی که عیسی ظهور می کند، خداوند می گوید: این است کلمه ای که من توسط پیامبرانم به شما ابلاغ کرده ام.

نظیر مطلب فوق درباره حضرت موسی علیه السلام هم در قرآن آمده. چنانکه می فرماید: وَ تَمَّتْ کلِمَتُ رَبِّک الْحُسْنی عَلی بَنِی إِسْرائِیلَ بِما صَبَرُوا (الاعراف/ 137)

2- عیسی کلمه است، به خاطر اینکه مقاصد تورات را تبیین می کند و تحریفهای یهودیان را برملا می سازد و اختلافات دینی مردم را رفع می کند. چنانکه قرآن از زبان عیسی می فرماید: وَ لِأُبَینَ لَکمْ بَعْضَ الَّذِی تَخْتَلِفُونَ فِیهِ (الزخرف/ 63)

» برای اینکه برخی از چیزهایی را که در آنها اختلاف می کنید، برای شما بیان کنم».

3- اگر چه همه مخلوقات به کلمه ایجادی (کن) آفریده شده اند و از این لحاظ، اختلافی میان آنها نیست، اما در میان مخلوقات عالم طبیعت و مخصوصاً در میان انسانها، عیسی خصوصیتی دارد که هیچیک ندارند. حتی انبیاء و ائمه نیز آن خصوصیت را ندارند. آفرینش سایر موجودات عالم طبیعت) اعم ازانسان و غیر انسان (ازمجاری عمومی بروز می کند.

روییدن گیاه و پدید آمدن حیوان و آفرینش انسان، هر کدام از مجرایی صورت می گیرد که مخصوصاً برای دانشمندان طبیعی و زیست شناسی شناخته شده و زمینه مطالعاتی گسترده و تحقیقاتی عمیق است. در این میان، خدواند متعال، قدرت نمایی کرد و فصلی جدید و استثنایی در نظام خلقت گشود و انسانی آفرید که از آمیزش زن و مرد پدید نیامد، بلکه اکثر اسباب عادی و تدریجی از صحنه آفرینش عیسی حذف شدند. از این جهت است که عیسی خود کلمه نامیده شده. .

13- سخنان برگزیده و کلماتی از حضرت عیسی علیه السلام

1- حضرت عیسی علیه السلام: فرمود: خادِمی یدای و دابَّتی رِجلای و فِراشِی الأرضُ و وِسادِی الحَجَرُ و دِفئی فِی الشِّتاءِ مَشارِقُ الأرضِ. . . . أبیتُ و لَیسَ لی شَی ءٌ و أصبِحُ و لَیس لی شَی ءٌ و لَیسَ عَلی وَجهِ الأرضِ أحَدٌ أغنی

 اسلام دین صلح و گفتگو با ادیان، ج 1، ص: 239

خدمت کار من دو دست من است و مرکبم دو پای من و بسترم زمین و بالشم سنگ و گرمابخشم در زمستان مکان های آفتابگیر. . . . شب و روز خود را با ناداری سپری می کنم و با این حال روی زمین، هیچ کس توانگرتر و بی نیازتر از من نیست. (بحار الأنوار، ج 14، ص 239-

امام علی علیه السلام درباره حضرت عیسی علیه السلام فرمودند: . . . وَلامالٌ یلفِتُهُ و لا طَمَعٌ یذِلُّهُ، دابَّتُهُ رِجلاهُ و خادِمُهُ یداهُ نه مال و ثروتی داشت که او را به خود مشغول گرداند و نه طمعی که به خواری اش اندازد، مرکب او دو پایش بود و خدمت کارش دو دستش. نهج البلاغه، خطبه 160.

2- حضرت عیسی علیه السلام: الدُّنیا قَنطَرَةٌ فاعبُروها و لا تَعمُرُوها دنیا پل است؛ از آن بگذرید و آبادش مسازید. ( الأمالی، مفید، ص 43-

3- حضرت عیسی علیه السلام: بِحَقٍّ أقولُ لَکم: إنَّ الأجرَ مَحرُوصٌ عَلَیهِ و لایدرِکهُ إلّا مَن عَمِلَ لَهُ. راست می گویمتان: همه خواهان مزدند، و تنها کسی به آن می رسد که برای آن کار کند. میزان الحکمه، ح 22083-

4- حضرت عیسی علیه السلام: طُوبی لِلَّذینَ یتهَجَّدونَ مِن اللَّیلِ، اولئک الّذینَ یرِثونَ النُّورَ الدّائِمَ. خوشا آنان که پاسی از شب را به عبادت می گذرانند؛ آنان کسانی اند که نوری ماندگار به ارث می برند. تحف العقول، ص 510-

5- حضرت عیسی علیه السلام: إنَّ الشَّجَرَةَ لاتَکمُلُ إلّابِثَمَرَةٍ طَیبَةٍ کذلِک لایکمُلُ الدِّینُ إلّا بِالتَّحَرُّجِ عَنِ المَحارِمِ. درخت کامل نمی شود مگر با میوه ای گوارا. همچنین دین داری کامل نمی شود مگر با دوری از حرام ها. تحف العقول، ص 511-

6- حضرت عیسی علیه السلام: إیاکم وَالنَّظرَةَ فَإنَّها تَزرَعُ فِی القُلُوبِ الشَّهوَةَ و کفی بِها لِصاحِبِها فِتنةً. زنهار از نگاه (بد) که بذر خواهش را در دل می افشاند، و نگاه کننده را همین فتنه بس است. تحف العقول، ص 502-

7- حضرت عیسی علیه السلام: طُوبی لِلمُصلِحینَ بَینَ النّاسِ، اولئک هُمُ المُقَرَّبونَ یومَ القِیامَةِ. خوشا به حال اصلاح کنندگان میان مردم؛ اینان در روز قیامت مقرّبان اند. تحف العقول، ص 501

 منابع

جلد اول کتاب ( اسلام دین صلح و گفتگو با ادیان، ) ج 1، ص: 236 تالیف محمد امینی گلستانی