312 - آیا مقام نبوت و رسالت بالا تر است یا مقام امامت
37 بازدید
موضوع: اخلاق و عرفان

                                                                جواب سوال بالا را خیلی مختصر و فشرده به عرض می رسانم.

یکی از مباحث مهم عقیدتی،  مسئله ارتباط پیامبر و امام است و اینکه آیا میان آنان شباهت و تفاوتی وجود دارد یا نه؟ اهمیت و ضرورت مسئله از این بابت است که هرگاه اثبات شود امام همانند پیامبر است و امام باید صفات پیامبر را داشته باشد،  پس افراد خاصی که دارای این صفات باشند، می توانند امام شوند نه هر کسی از راه رسیده -

       . در روایات نقل شده از امام رضا علیه السلام نیز مقایسه میان پیامبر و امام، و بیان بیشتر صفات پیامبر برای امام دیده می شود. از این رو، با کمک این روایات، ویژگی ها و معیارهای جانشینان پیامبر صلی الله علیه و آله روشن می شود و صلاحیت افرادی که دارای این ویژگی ها نبوده و پس از رسول خدا صلی الله علیه و آله عهده دار حکومت اسلامی شدند و به نام جانشینی ایشان حکومت را در دست گرفتند، زیرسؤال می رود. 

ظاهرا امام رضا عليه السلام در زمان خويش كه زمينه را براى طرح مباحث دينى فراهم ديدند، براى نشان دادن جايگاه امامت و به نوعى اظهار شايسته نبودن ديگران براى تصدى رهبرى در زمان حضور امام، بر بيان ويژگى هاى امام و ذكر بيشتر ويژگى هاى پيامبر براى امام تأكيد داشتند.                                                                                  به مطالب زیر دقت نمائئد.

            سوال -    آیا مقام نبوت و رسالت بالا تر است یا مقام امامت اگر مقام امامت برتر باشد پس مقام پیغمبر اکرم صلی اللله علیه وآله چه میشود؟

 در این مورد بحث های زیاد و مطالب گوناگون گفته شده است از جمله در تفکر شیعی مقام امامت دو معنا دارد 1 - عام ( پیشوائئ ). 2 - خاص که به مراتب بالاتر از مقام نبوت است.

در حدیث داریم که در زمان ظهور امام زمان علیه السلام  حضرت مسیح پشت سر ایشان می ایستند و نماز را به مهدی موعود  سلام  الله علیه ، اقتدا می کنند.

از پیشوای هشتم شیعیان، حضرت رضا علیه السلام روایت است که فرمودند:

اذا خَرجَ المهدِیُّ مِن وُلدِی نَزَلَ عِیسَی ابنُ مَریمَ علیه السلام فَصَلَّی خَلفَهُ

وقتی مهدی از فرزندان من به پا خیزد، عیسی بن مریم علیه السلام فرود می آید و در نماز به او اقتدا می کند.( عیون اخبار الرضا،ج 2، ص 200-202،حدیث1)

طبق این فرموده حضرت، مقام مهدی موعود شیعیان از عیسی مسیح که سلام و درود خدا بر ایشان باد، بالاتر است که ایشان به او اقتدا می کند.

بیان دیگر، رسول به علت اجرای ماموریت الهی خویش، ناگزیر از رفتن به سوی مردم است، وی به میان مردمان می رود و ابلاغش را انجام می دهد، به شهر های اطراف سفر می کند و کلام خدا را به گوش مردم می رساند، همانطور که پیامبر بزرگ اسلام به طائف و قبیله هایی که در نزدیکی مکه بودند ،سفر کرد، و  آنها را به پرستش خدای یکتا دعوت کرد .

اما امام، به جهت امامتش مرجعی است که مردم باید به وی مراجعه کنند و از او هدایت بخوانند، امام موظف نیست که به سراغ مردم برود و آنها را راهنمایی کند،

البته این به معنای این نیست که امام حق و اجازه ی انجام این کار را ندارد، بلکه وظیفه ندارد و اگر هم خود به سراغ مردم برود، فقط لطف و محبت است.

از حضرت فاطمه علیها السلام روایت شده که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند: مَثَلُ الإمام مَثل الکعبة إذ تُؤتی وَ لا تَأتی؛

  امام همچون کعبه است که باید به سویش روند، نه آن که (منتظر باشند تا) او به سوی آنها بیاید. (بحار الانوار ، ج 36 ، ص 353 )

  پس  از تحقیق و بر رسی آیات و روایات چنین به دست می آید، کسانی که از طرف خدا مأموریت داشتند، دارای مقام های ذیل  بودند:

                                                                      1- مقام نبوّت:

یعنی دریافت وحی از خداوند. نبی کسی است که وحی بر او نازل می شود. چنانچه کسی از او بخواهد وحی را در اختیار او بگذارد، این کار را می کند.

                                                                          2- مقام رسالت:

یعنی مقام ابلاغ وحی و تبلیغ و نشر احکام خداوند و تربیت نفوس از طریق تعلیم و آگاهی بخشیدن.

رسول کسی است که موظف است در حوزه مأموریت خود به تلاش و کوشش برخیزد. از هر وسیله ای برای دعوت مردم به سوی خدا و ابلاغ فرمان او استفاده کند. برای انقلاب فرهنگی و فکری و عقیدتی تلاش نماید.

                                                                            3 - مقام امامت:

یعنی رهبری و پیشوایی خلق. امام کسی است که با تشکیل حکومت الهی و به دست آوردن قدرت های لازم سعی می کند احکام خدا را به مردم تعلیم داده و آن ها را اجرا و پیاده نماید. اگر نتواند رسمأً تشکیل حکومت دهد، تا آن جا که در توان دارد، در اجرای احکام می کوشد. وظیفه امام اجرای دستور الهی است، در حالی که وظیفه رسول ابلاغ این دستورها می باشد.

عده بسیاری از مفسران و دانشمندان اسلامی به خصوص عالمان شیعه بر اساس آیه 124 سوره بقره و داستان حضرت ابراهیم: إِنِّی جاعِلُک لِلنَّاسِ إِماماً، به برتر بودن مقام امامت (بمعنای خاص) از مقام نبوت حکم کرده اند. از آن جمله: علامه طباطبایی، شیخ طوسی، طبرسی و دیگران. زیرا از نظر این ها به لحاظ تاریخی، مقام امامت آن وقت به حضرت ابراهیم اعطا گردید که ایشان در آن زمان مقام نبوت را داشتند.


                                امامت در مكتب شيعه يك مقام و منصب الهى است كه بايد متصدى و مسئول آن را، خدا مشخص سازد.

به عبارت ديگر: همان طور كه مقام نبوّت، يك مقام و منصب الهى است و بايد نبىّ  و پيامبر را خداوند تعيين نمايد و هرگز امكان ندارد فردى از طريق گزينش مردم به مقام نبوّت برسد، همچنين مقام امامت، يك مقام الهى است كه هرگز فردى از طريق انتخاب مردم و يا انتخاب اهل حل و عقد وجلسه شورى به مقام امامت نمى رسد.

امامت، ادامه وظايف رسالت مى باشد و امام نسخه دوم پيامبر ـ منهاى نبوّت و نزول  وحى آسمانى ـ است، بايد امام علاوه بر شرايط گذشته دو شرط ديگر را نيز دارا باشد:

1. اعلم امت و آگاه ترين فرد نسبت به اصول و فروع اسلام بوده و علم او از افرادعادى مكتسب نباشد، تا بتواند مبيّن اصول و فروع اسلام و برطرف كننده كليه نيازهاى علمى و معنوى امت، گردد و امت با وجود او به كسى و مقامى نيازمند نشود.

به عبارت ديگر: داشتن آگاهى و اطلاعاتى وسيع تر نسبت به معارف واصول و كليه فروع و احكام اسلام; زيرا بدون چنين علم وسيعى نمى تواند خلايى راكه از رفتن پيامبر در جامعه اسلامى پديد مى آيد، پر كند.

2. مصونيت از گناه و پيراستگى از خطا. ( منشور جاويد، ج5، ص 110 ـ 114.
[4] اندیشه های جاوید، ج 1، ص 386.). 

این مطلب به ویژه با توجه به لحن آیه که امامت را مبتنی بر امتحانات و آزمایش سخت در دوران نبوت حضرت ابراهیم مبتنی کرده است، فهمیده می شود.

آیه در مقام اعطای نشان و درجه عالی تری است که با درجات پیشین تفاوت ماهوی و حقیقی را داراست. .   منشور جاويد، ج5، ص 110 ـ 114. - اندیشه های جاوید، ج 1، ص 386.

بنابراین مقام امامت ( بمعنای خاص ) مقامی است که در رتبه بالاتری از مقام نبوت قرار گرفته است.

با در نظر داشتن مطالب فوق- تعدادی از پیامبران مانند پیامبر اسلام (ص) هر سه مقام را دارا بودند.

در نظر برخی، از جمله علامه طباطبایی، نبی تنها دارای هدایت تشریعی و به اصطلاح ارائه کننده راه هدایت است. اما امام افزون بر آن، دارای هدایت تکوینی است. یعنی امام از نظر تأثیر باطنی و نفوذ روحانی که اثر وجودیش در قلب انسان می تابد، او را هدایت می کند. مقام امامت یک نوع ولایت بر اعمال مردم است از نظر باطن، که توأم با هدایت می باشد.

برخی هم چون استاد مطهری (ره) گفته اند: فرق نبوت و امامت در این است که نبوت راهنمایی، ابلاغ و اخبار است. ولی امامت، رهبری است و علاوه بر رهبری اجتماعی، رهبری معنوی به سوی خدا هم هست. (. علامه مرتضی مطهری، مجموعه آثار، انتشارات صدرا، تهران 1374، ج 3، ص 318- )

4- برخی دیگر مانند استاد سبحانی معتقدند: نبی تنها مأمور به ابلاغ رسالت و دادن نویدها و بیم ها به مردم است، اما امام علاوه بر آن پیشوایی است که دارای سمَت امر و نهی و تکلیف و دستور است و جامعه بشری را با مدیریت صحیح به حد کمال رساند. (. آیه الله جعفر سبحانی، منشور جاوید، انتشارات توحید، بی تا، ج 5، ص 252- )

بنابراین امامت، مقام رهبری همه جانبه مادی و معنوی، جسمی و روحانی و ظاهری و باطنی است. امام رئیس حکومت و پیشوای اجتماع و رهبر مذهبی و مربّی اخلاق و رهبر باطنی و درونی است. امام از یک سو با نیروی معنوی خود افراد شایسته را در مسیر تکامل باطنی رهبری می کند. با قدرت علمی، افراد نادان را تعلیم می دهد. با نیروی حکومت یا قدرت های اجرایی دیگر، اصول عدالت را اجرا می نماید.

چون با دقت به کلمات آیه، مقام امامت را برای ابراهیم  علیه السلام  پس از آزمایشها و امتحانهای سنگین، و سربلندی آن حضرت از همه آنها، اثبات می کند.

این آزمایشها عبارت بودند از:

(1) دستور قربانی کردن فرزند؛

(2) قرار دادن زن و فرزند در سرزمینی خشک و بی گیاه؛

(3) مهاجرت از سرزمین بت پرستان؛

(4) شکستن بتها؛

(5) قرار گرفتن در دل آتش و. . . هر یک از آنها، آزمایشی سنگین و مشکل بود و آن حضرت با نیروی ایمان خود از عهده همه آنها برآمد. طبق روایتی از امام صادق  علیه السلام  حضرت ابراهیم، پس از این مقامات، به مقام امامت نائل آمد:

از امام صادق  علیه السلام  نقل شده که فرمود: خدای تبارک و تعالی ابراهیم را بنده خود برگزید پیش از آن که پیامبر شود، و او را پیامبر نمود پیش از آن که رسول شود. و او را رسول خود ساخت پیش از آن که خلیل شود، و او را دوست گرفت پیش از آن که او را امام قرار دهد،

چون همه این مقامات و مراتب را فراهم آورد فرمود: «انی جاعلک للناس اماما» من تو را امام و رهبر مردم قرار دادم، این مقام برای ابراهیم بزرگ جلوه کرد عرض نمود: از فرزندام هم به امامت می رسند؟ خدا فرمود: پیمان من به ستمکاران نمی رسد. شخص غیر خردمند نمی تواند پیشوای افراد پرهیزکار و عاقل قرار گیرد و ظالم از نظر خدا، کم خرد است و او نمی تواند در رأس امتی باشد که در بین آنان افراد متّقی و وارسته وجود دارند. ( V}اصول کافی، ج 1، ص 175 و ج 2، ص 178- ) -  (. آیه الله مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، دار الکتب الإسلامیه، تهران، چاپ اول، 1374 ش، ج 1، ص 440. )

امامت، عهد و پیمان الهی است. چنین مقامی از همه کس بر نمی آید، حتی بعضی پیامبران به این مقام نرسیدند. امامت باطن نبوت و رسالت و مقامی بس ارجمند است که والاتر از پیامبری و نبوت است. با این بیان روشن می شود که جایگاه ائمه معصومین علیهم السلام به دلیل دارا بودن مقام امامت ( بمعنای خاص ) برتر از جایگاه انبیاء است، اما پیامبراسلام (ص) برترین خلق خدا و برتر از همه ائمه است، زیرا هم دارای مقام رسالت بود و هم امامت.

راجع به مطلب بالا سوا لاتی شده یک از آنها را ذیلا می آوریم.

سوال -  امامت حضرت ابراهیم پس از قبولی در امتحانات متعدد پیش آمد  در حالی ائمه معصومین چه امتحانی دادند؟ خصوصا حضرت مهدی(عج)، کسی که چهار سال از عمرش گذشته چگونه امتحان داده است؟

پاسخ:  اولا -  امامت عهد خداوند است، او بهتر می داند چگونه این امامت را در اختیار افراد قرار دهد، پیامبری را در گهواره نبوت بخشد(حضرت عیسی علیه السلام در گهواره فرمود؛ إِنِّی عَبْدُ اللَّهِ آتانِی الْکتابَ وَ جَعَلَنی نَبِیا (مریم/ 30) منم بنده خدا. او مرا کتاب آسمانی و مقام نبوت بخشید. ( شوری/38- )،

نبوت در نوزادی که به مراتب عجیبت تر است تا امامت در کودکی.

به هر حال فضل، فضلِ خداست به هرکه بخواهد طبق حکمتش  تفضل  می کند.

و   ثانیا  -   در کجای قرآن آمده که هر امامتی که به هر کسی دادیم اول باید در دنیا امتحان شود بعد امام گردد؟!!  - امتحانش نیز باید به این شکل باشد؟

ائمه معصومین و فاطمه زهرا  علیهم السلام همه آنها  قبل از آمدنشان به این دنیا،  امتحان شدند  در زیارت حضرت فاطمه می خوانیم: یا ممتحنة امتحنک الذی قبل أن یخلقک، روایات فراوان دیگری نیز مشابه همین مطلب درباره سائر ائمه داریم. .

شخص پیامبر اسلام که اشرف بر همه انبیاء و ائمه است، بدون امتحاناتی که حضرت ابراهیم آنها را پیروزمندانه پشت سر گذاشت به مقامی بالاتر از ایشان دست یافت، چرا؟ به خدا مربوط است، به ما چه ؟!  علمش نزد خداست، علم و دانش ما در این مورد بسیار کم است.

                                                                              منابع

. موسوی همدانی، ترجمه تفسیر المیزان ، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم ، قم 1374 ش، ج 1، ص 372 تا ص 382-

 علامه مرتضی مطهری، مجموعه آثار، انتشارات صدرا، تهران 1374، ج 3، ص 318-

 آیه الله جعفر سبحانی، منشور جاوید، انتشارات توحید، بی تا، ج 5، ص 252-

  آیه الله مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، دار الکتب الإسلامیه، تهران، چاپ اول، 1374 ش، ج 1، ص 440. - رهروان ولایت - مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی - پاسخگویان - پرسشکده - سامانه نشریات موسسه آموزشی وپزوهمشی امام خمین (ره )  - موپپ--سسه فرهنگی یاس -  دفتر آیت الله جعفر سبحانی - منشور جاويد، - اندیشه های جاوید، . و مدارک غیر از اینها.