265 - خلاصه جریانهای و مطالب مربوط به مولا (عج ) (قسمت 5 )
294 بازدید
موضوع: اخلاق و عرفان

خلاصه جریانها و مطالب مربوط به مولا (عج(

در ادامه مطالب فراوان مربوطه گلچینی هائی به عزیزان ارائه میدهم و از خدای متعال بخواهیم در ظهور آن حضرت تعجیل و به آمدنش اجازه دهد انشاء الله. آمین.  

  نام، کنیه ها و القاب

در احادیث شیعه، برای امام دوازدهم نام هایی همچون محمد، احمد و عبدالله ذکر شده است. با این همه او در میان شیعیان بیشتر با مهدی شناخته می شود که از لقب های اوست. بر اساس احادیث متعدد، او همنام پیامبر اسلام است. در برخی احادیث و منابع مکتوب شیعه مانند الکافی و کمال الدین، نام او با حروف جدا و به صورت «م ح م د» آمده است. این جدانویسی به سبب احادیث متعددی است که بردن نامِ او را ممنوع دانسته اند.[محمدی ری شهری، دانشنامه امام مهدی، ۱۳۹۳ش، ج۲، از ص 283 تا ص۲۹۷-۳۰۵.]      حرمت تسمیة المهدی

احادیث فراوانی در منابع شیعه، بردن نام اصلی امام دوازدهم را منع کرده و حرام دانسته اند.[ طبسی، تا ظهور، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۴۴.] دو نظریه مشهور درباره این روایات وجود دارد: نظریه نخست از آنِ کسانی مثل سید مرتضی، فاضل مقداد، محقق حلی، علامه حلی و چند عالم دیگر است که این حرمت را مخصوص زمان تقیه می دانند. در مقابل، میرداماد و محدث نوری این حرام بودن را در تمام دوران قبل از ظهور جاری دانسته اند.[محمدی ری شهری، دانشنامه امام مهدی، ۱۳۹۳ش، ج۲، ص۳۱۱.]

کنیه ها و القاب

امام دوازدهم شیعیان، در منابع مختلف و ادعیه و زیارات با القاب و کنیه های بسیاری وصف شده است که مشهورترین آنها عبارت اند از مهدی، صاحب الزمان، منتَظَر، حجت الله، بقیة الله، منتقم، موعود، خاتم الاوصیا، غائب، مأمول، مضطر و قائم

برای امام زمان(ع)، اسامی و القاب و کنیه های دیگری هم ذکر شده است؛ برای نمونه محدث نوری در کتاب نجم الثاقب به حدود ۱۸۲ نام و لقب اشاره کرده و در کتاب «نام نامه حضرت مهدی(ع)» حدود ۳۱۰ اسم و لقب برای امام آمده است. برخی از القابی که محدث نوری برشمرده چنین است: احمد، ابوالقاسم، ابوصالح، بقیة الله، بلد الامین، برهان الله، بقیة الانبیاء، حجة، حق، خاتم الاوصیاء، خاتم الائمه، خلف یا خلف صالح، خلیفة الله، صاحب الزمان، صالح، صاحب الامر، قائم، منتقم، مهدی، موعود، منتظر، مضطر، وارث.[طبرسی نوری، النجم الثاقب، ۱۴۱۰ق، ج۱، ص۲۶۵-۱۶۵.].

نام و القاب امام دوازدهم شیعیان در منابع اهل سنت نیز آمده است؛ هرچند در این منابع، بیشتر از عنوان «مهدی» استفاده شده و القاب و ویژگی های دیگر، کمتر ذکر شده است. لقب «قائم» در منابع اهل سنت به ندرت یافت می شود.[طبسی، تا ظهور، ج۲، ص۴۹۲.]

 خانواده

پدر امام زمان (عج) امام حسن عسکری(ع)

به باور شیعیان، پدر امام زمان (عج)، امام حسن عسکری(ع)، امام یازدهم است. اهل سنت، بر اساس احادیثی که عالمان شیعه آن را ضعیف دانسته اند، نام پدر امام زمان را عبدالله ذکر کرده اند.[خدامراد سلیمیان، فرهنگ نامه مهدویت، ص۱۳۱.]

مادر امام زمان (عج)

عزیزان اطلاع دارند که مادران تمام 14 معصوم علیهم السلام از اولاد بزرگان و شخصیتهای ممتاز جامعه جهانی می باشند که تعدادی از آنها با اسارت جنگ آمده و به امامان ما که همسران آنها هستند قسمت شده اندیعنی این جریانها از مقدرات الهی قبل از آفرینش جهان در لوح محفوظ ثبت گردیده است ( حقیر در کتاب مادران 14 معصوم هیچکدام هنگام ازدواج بیوه نبودند) شرح داده ام مخصوصا دونفراز این بانوان از فرزندان پادشاهان بزرگ دنیا بودند 1 - شهربانو دختریزدگرد. 2 - ملیکه نوه قیصر روم ولی در این مورد نامها و بحثهائی هست که خلاصه آنها را بعرض می رسانم. .

مادر امام زمان(ع) به نام های متعددی خوانده شده است: نرجس، سوسن، صقیل یا صیقل، حدیثه، حکیمه، ملیکه، ریحانه و خمط (خدامراد سلیمیان، فرهنگ نامه مهدویت، ص۳۷۱.] در مجموع چهار گونه روایت درباره سرگذشت و ویژگی های مادر امام زمان نقل شده است؛ بر اساس روایتی که ابتدا شیخ صدوق در کمال الدین و تمام النعمة آن را نقل کرده،[صدوق، کمال الدین و تمام النعمة، ۱۳۵۹ش، ج۲، ص ۴۱۷.] مادر امام زمان (عج) شاهزاده ای رومی دانسته شده و در روایت هایی دیگر، بدون اشاره به سرگذشت او، تنها به تربیت مادر امام زمان در خانه حکیمه، دختر امام جواد(ع) اشاره شده است.[صدوق، کمال الدین و تمام النعمة، ۱۳۵۹ش، ج۲، ص ۴۲۴.] بنابر دسته سوم ـ روایاتی که مسعودی در اثبات الوصیة آنها را نقل کرده ـ[مسعودی، اثبات الوصیة، ۱۴۲۶ق، ص۲۷۲.] مادر امام زمان علاوه بر تربیت در خانه عمه امام یازدهم، در همان خانه هم به دنیا آمده است. روایات دسته چهارم تفاوت اساسی با سه دسته اخیر دارند. در این روایات مادر امام زمان (عج)، کنیزی سیاه پوست دانسته شده است(نعمانی، الغیبه، ۱۳۹۷ق، ص۱۶۳.] سه دسته اول روایات را می توان به نوعی تکمیل کننده یکدیگر دانست، اما دسته چهارم روایات درباره مادر امام زمان، قابل جمع با دیگر نقل ها نیست. با این حال برخی برای هماهنگ کردن این چهار دسته، گفته اند که می توان این روایت را درباره مادر با واسطه یا مربی مادر امام زمان تلقی کرد.[محمد باقر مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۱، ص۲۱۹.]

عمه پدر امام زمان (عج) حکیمه دختر امام جواد

حکیمه، دختر امام جواد(ع) و عمه امام حسن عسکری(ع)، همزمان با چهار امام زندگی کرده و بر اساس منابع شیعی، شاهد و راوی ولادت امام زمان(ع) بوده است، مادر امام زمان در خانه او تربیت شده و بسیاری از روایات درباره ولادت امام زمان، از او نقل شده است.[ خدامراد سلیمیان، فرهنگ نامه مهدویت، ص۱۹۱ و ۱۹۲.]

جده امام زمان(ع(

جدّه، مادر امام حسن عسکری(ع) و مادربزرگ امام زمان(ع) که در روایات به همین نام خوانده شده است. بر اساس منابع، پس از شهادت امام حسن عسکری(ع) امور شیعیان به طور عمده بر دوش او قرار گرفته و نقش مهمی در نگهداری شیعه ایفا کرده است.[ خدامراد سلیمیان، فرهنگ نامه مهدویت، ص۱۵۰.]

جعفر کذاب- جعفر بن علی الهادی

جعفر بن محمد، عموی امام زمان پس از درگذشت امام حسن عسکری، مدعی امامت شد و به همین دلیل جعفر کذاب خوانده می شود. منابع روایی، او را اهل فسق و فجور و گناهان بزرگ دانسته اند. او علاوه بر ادعای امامت و انکار وارث امام عسکری(ع)، دولتمردان وقت را بر ضد امام دوازدهم تحریک کرد[سید محمد صدر، پژوهشی در زندگی امام مهدی، ص۲۴۷.] بر اساس برخی منابع، او تا پایان زندگی بر ادعای خود باقی ماند و خود را امام می دانست. برخی دیگر از منابع نوشته اند که او از ادعای خود دست برداشت و توبه کرد و شیعیان به جای جعفر کذاب، او را جعفر تائب می خواندند. جعفر کذاب در ۴۵ سالگی در سامرا درگذشت.؛[سید مصطفی حسینی دشتی، معارف و معاریف، ج۴، ص۱۶۵.]

خواهر و برادر

در بیشتر منابع شیعه و سنی از امام زمان عج به عنوان تنها فرزند امام حسن عسگری(ع) یاد شده است ( ابن شهر آشوب، مناقب آل ابی طالب، ۱۳۷۹ق، ج۳، ص۵۲۳؛ ا بن طولون، الائمه الاثنا عشر، منشورات الرضی، ص۱۱۳؛ طبرسی، تاج الموالید، ص۵۹؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ۱۳۸۵ق، ج۷، ص۲۷۴؛ شبلنجی، نور الابصار، ص)۱۸۳

 هر چند اقوال دیگری هم آمده است که ایشان دو برادر و سه خواهر دارد.[زرندی، معارج الوصول الی معرفة فضل آل الرسول(ص)، ص ۱۷۶، به نقل از: پاکتچی، «حسن عسکری(ع)، امام»، صص ۶۱۸۶۱۹.]

همسر و فرزند)

این حقبیر در ج 1 کتاب سیمای جهان در عصر امام زمان (عج ) در مورد ازدواج امام زمان (عج ) بحث مفصلی دارم که عزیزان طالب تفصیل به آنجا مراجعه نمایند.

در سالهای اخیر بحثی جدید مطرح شده است که سابقه ایی در کتب شیعه ندارد که آیا در زمان غیبت و حتی زمان ظهور، امام زمان(عج) همسر و فرزند دارند یا خیر. سه نظر پیرامون این ماجرا وجود دارد. موافقانی مثل علامه مجلسی و سید محمد صدر ( واین حقیر) عمدتا به تعدادی از روایات و ادعیه استناد می کنند که در آنها به فرزندان و همسر امام زمان(عج) اشاره می شود.( و معقول هم نیست که امام معصوم قرنها از سنت جدش و با طبیعت نفس مخالفت نماید و بی زن زندگی نماید بخاطر اینکه اگر زن داشته باشد باید دیده شود بلی زن و بچه دارد و درمیان مردم بطور ناشناخته زندگی می کند و بقول امام صادق علیه السلام در بازارها و روی فرشها(مجالس) حضور دارد او همه را می بیند و می شناسد ولی مردم او را می بینند و نمی شناسند آنگونه که رسول خدا با ابوبکر جلوی حجر الاسود نشسته بود و ام جمیل زن ابولهب با اسلحه سرد پشت سر حضرت می گشت که او را بکشد (چون در سوره ابو لهب آمده بود ( وامراته حماله الحطب. ..) ابوبکر گفت: یا رسول الله ام جمیل می آید فرمود: مرا نمی بیند - آمد حتی در تفسیر آن سوره سنی ها نوشته اند که زانویش به پشت حضرت چسبید و از ابوبکر پرسید (این صاحبک ) رفیقت کجاست به او بگو تو که مرا هجو کرده ای هرجا پیدایت کنم می کشمت. ... یا امام باقر علیه السلام دم درب مسجد پیامبر ایستاد و به ابو محمد فرمو: از اینها که به مسجد می آیند بپرس مرا می بینند یانه یا جریان برادران حضرت یوسف چندین جلسه با یوسف سر یک سفره غذا خوردند و صحبت کردند چون اجازه ظهور نداشت اورا نشناختنند تا اجازه ظهور داده شد که شتاختند در این مورد درکتاب ( سیمای جهان در عصر امام زمان ) بحث مفصل و مدارک زیاد آورده ام عزیزان به آن کتاب رجوع نمایند.).

مخالفان ازدواج امام زمان(عج) می گویند کسی که ازدواج می کند نمی تواند ناشناخته باقی بماند در حالیکه غیبت امام برای ناشناخته بودن ایشان است. ( حقیر می گوید وجود دارد ولی ناشناخته است خضر پیغمر وجوددارد و در میان مردم است ولی شناخته نیست ) همچنین به روایاتی استناد می کنند که صراحتا می فرمایند امام عصر(عج) در زمان غیبت و ظهور فرزندی ندارند.

گروه دیگری مانند سید جعفر مرتضی عاملی این قضیه را محل شک و تردید می داند و ترجیح می دهند که در این مورد سکوت کنند.[ محمدی ری شهری، دانشنامه امام مهدی(عج) جلد سوم ص ۴۵ و سلیمیان، خدامراد، فرهنگ نامه مهدویت، نشر بنیاد فرهنگی مهدی موعودعج ص ۴۷۹.]

 ولادت: زمان و مکان، مخفی بودن و چگونگی آگاهی شیعیان

زمان ولادت

 در یاد داشتی قبلی راجع به ولادت حضرت مطالبی نوشتم باز به سخنانی در این مورد توجه نمائید.

درباره سال ولادت امام زمان اختلاف است. بخشی از منابع کهن به تاریخ تولد او نپرداخته اند و آن را مخفی دانسته اند(مقدسی، بازپژوهی تاریخ ولادت و شهادت معصومان(ع)، ص۵۵۵؛ اشعری، المقالات و الفرق، ۱۳۶۱ش، ص۱۰۳؛ نوبختی، فرق الشیعه، ص۱۰۸-۱۱۲؛ ابن خشاب، تاریخ موالید الائمه و وفیاتهم، ۱۴۰۶ق، ص۲۰۰-۲۰۱.]

اما روایات بسیاری از شیعه و برخی از اهل سنت، سال ولادت امام دوازدهم شیعیان را ۲۵۵ق[سلیمیان، درسنامه مهدویت، ص۱۹۲. رجوع کنید به: طوسی، کتاب الغیبه، ۱۴۱۱ق، ص۲۳۱. مفید، الارشاد، بصیرتی، ص۳۴۶.]

یا ۲۵۶ق دانسته اند.( مقدسی، بازپژوهی تاریخ ولادت و شهادت معصومان(ع)، ص۵۵۵-۵۶۹. رجوع کنید به: کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۳۲۹، ح۵ و ص۵۱۴، ح۱. صدوق، کمال الدین، ۱۳۹۰ق، ج۲، ص۴۳۰، ص۴۳۲.)

درباره ماه تولد امام نیز اختلافاتی وجود دارد؛ اما قول مشهور ماه شعبان است و بسیاری از منابع کهن شیعه نیز همین ماه را بیان کرده اند در عین حال برخی از منابع شیعه،(صدوق، کمال الدین، ۱۳۹۰ق، ج۲، ص۴۷۴؛ طوسی، کتاب الغیبه، ۱۴۱۱ق، ص۲۳۸.)

و سنی ها ماه رمضان [ابن طلحه شافعی، مطالب السؤول، باب ۱۲، به نقل از اربلی، کشف الغمه، ۱۳۸۱ق، ج۲، ص۴۳۷.] و برخی از منابع اهل سنت ماه ربیع الاول و ربیع الثانی را ذکر کرده اند.( ابن خلکان، وفیات الاعیان، الشریف الرضی، ج۴، ص۱۷۶.)

منابع تاریخی درباره روز تولد امام دوازدهم، گزارش های مختلفی دارند که در میان آنها، روز نیمه شعبان گزارش معروف و مشهور است.[مقدسی، بازپژوهی تاریخ ولادت و شهادت معصومان(ع)، ص۵۹۷.] در میان عالمان شیعی، کلینی، مسعودی، شیخ صدوق، شیخ مفید، شیخ طوسی، فتال نیشابوری، امین الاسلام طبرسی، ابن طاووس، ابن طقطقی، علامه حلی، شهید اول، کفعمی، شیخ بهایی و دیگران و در میان دانشمندان اهل سنت ابن خلکان، ابن صباغ مالکی، شعرانی حنفی، ابن طولون و دیگران این قول را گزارش کرده اند. همچنین شب جمعه اول ماه رمضان یا شب جمعه ای از ماه رمضان در کتاب کمال الدین شیخ صدوق گزارش شده است.

این دو گزارش به( عقید خادم) نسبت داده شده که هر یک در نسخه ای از کتاب کمال الدین شیخ صدوق به ثبت رسیده اند (مقدسی، بازپژوهی تاریخ ولادت و شهادت معصومان علیهم السلام، ص۶۰۱؛ صدوق، کمال الدین، ۱۳۹۰ق، ج۲، ص۴۷۴)

مکان ولادت

مورخانی که در این باره سخن گفته اند، بر این مطلب اتفاق نظر دارند که امام زمان(ع) در خانه پدرش امام عسکری(ع) در سامرا به دنیا آمد و این خانه در کوچه ای جای داشت که نامش را «راضه» یا «وصافه» می گفتند. این خانه هم اکنون بارگاه امام هادی و امام عسکری(ع) است. بنابر نقل های تاریخی امام هادی(ع) و امام عسکری(ع) سال ها پیش از تولد امام زمان(ع) به سامرا ـ مرکز خلافت عباسی ـ خوانده شدند و تا پایان عمر در همان جا سکونت داشتند.[جعفریان، حیات فکری و سیاسی امام شیعه(ع)، ص۵۳۷-۵۳۸؛ مفید، الارشاد، ص۳۳۴؛ ابن خلکان، وفیات الاعیان، ج۲، الشریف الرضی، ص۹۴-۹۵؛ یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۴، ص۱۳۴؛ ابن طولون، الائمه الاثنی عشر، الشریف الرضی، ص۱۱۳.]

شرح ماجرا

آنگونه که در قسمت 4 گفتیم - نقل مشهور از شرح ولادت امام زمان(ع)، بر اساس روایت حکیمه خاتون عمه امام عسکری(ع) است. در بخش هایی از گزارش شیخ صدوق از سخنان حکیمه آمده است:

·«امام حسن عسکری مرا به نزد خود فراخواند و فرمود: ای عمه! امشب نزد ما باش که شب

نیمه شعبان

است و خدای تعالی امشب حجت خود را ـ که حجت او در روی زمین است ـ ظاهر سازد. گفتم: مادر او کیست؟ فرمود: نرجس. گفتم: فدایت شوم! اثری از حمل در او نیست. فرمود: همین است که به تو می گویم.

·گوید: آمدم و چون

سلام

کردم و نشستم، نرجس آمد، کفش مرا برداشت و گفت: بانوی من و بانوی خاندانم حالتان چطور است؟ گفتم: تو بانوی من و بانوی خاندان من هستی. [نرجس] از کلام من ناخرسند شد و گفت: عمه جان! این چه فرمایشی است؟ بدو گفتم: دختر جان! خدای تعالی امشب به تو فرزندی عطا فرماید که در دنیا و آخرت آقاست. نرجس خجالت کشید و حیا کرد. چون از نماز فارغ شدم، افطار کردم و در بستر خود خوابیدم. نیمه های شب برای ادای نماز برخاستم و آن را به جای آوردم؛ در حالی که نرجس خوابیده بود. برای تعقیبات نشستم و پس از آن نیز دراز کشیدم و هراسان بیدار شدم. او همچنان خواب بود. پس برخاست و نماز گزارد و خوابید.

·حکیمه در ادامه گوید: بیرون آمدم و در جستجوی فجر به آسمان نگریستم. دیدم

فجر اول

دمیده است و او در خواب است. شک بر دلم عارض گردید. ناگاه ابومحمد از محل خود فریاد زد: ای عمه! شتاب مکن که اینجا کار نزدیک شده است. گوید: نشستم و به قرائت سوره های الم سجده و یس پرداختم. در این میان او هراسان بیدار شد و من به نزد او پریدم و بدو گفتم: نام خدا بر تو باد. آیا چیزی احساس می کنی؟ گفت: ای عمه! آری. گفتم: خودت را جمع کن و دلت را استوار دار که همان است که با تو گفتم. حکیمه گوید: من و نرجس را ضعفی فرا گرفت و به ندای سرورم به خود آمدم و جامه را از روی او برداشتم و ناگهان سرور خود (فرزند نرجس) را دیدم که در حال سجده بوده و مواضع سجودش بر زمین است. او را در آغوش گرفتم. دیدم پاک و نظیف است.

·ابومحمد فرمود: ای عمه جان! فرزندم را به نزد من آور! او را نزد وی بردم و او دو کف دستش را گشود و فرزند را در میان آن قرار داد و دو پای او را به سینه خود نهاد. پس زبانش را در دهان او گذاشت و دستش را بر چشمان و گوش و مفاصل وی کشید. سپس فرمود: ای فرزندم! سخن گوی. گفت: «اشهد ان لااله الا الله وحده لاشریک له و اشهد ان محمدا رسول الله». سپس بر

امیر مؤمنان

و سایر امامان(ع) درود فرستاد تا آنکه بر پدرش رسید و زبان درکشید».[سلیمیان، درسنامه مهدویت (۱)، ص۱۸۳. صدوق، کمال الدین، ۱۳۹۵ق، ج۲، باب ۴۲، ح۱. همچنین رجوع کنید به: طوسی، کتاب الغیبه، ۱۴۱۱ق، ص۲۳۸. اربلی، کشف الغمه، ۱۳۸۱ق، ج۲، ص۴۴۹.]

مخفی بودن ولادت

خلفای بنی عباس بنابر روایات پیامبر(ص) و ائمه(ع) می دانستند که دوازدهمین امام همان مهدی است؛ بنابراین مراقبانی بر امام حسن عسکری و منزل آن حضرت گماردند. مورخان گفته اند معتمد عباسی به قابله ها امر کرده بود تا وقت و بی وقت، سرزده وارد خانه سادات شوند - به ویژه خانه امام حسن عسکری(ع) - و درون خانه را بگردند و از حال همسر او باخبر شوند و گزارش دهند. کنیزی به نام ثقیل که گویا برای حفظ جان امام زمان(ع) ادعای بارداری کرده بود، بازداشت شد و مدت دو سال تحت نظر قرار گرفت تا اطمینان به عدم بارداری وی حاصل شد و سپس او را رها کردند.

ولادت امام زمان(ع) از عموم مردم پنهان نگه داشته شد. در روایات نیز به این موضوع و دلیل آن اشاره شده است. امام سجاد(ع) می فرماید: «در قائم ما سنت هایی از انبیا هست... و سنتی از ابراهیم... و اما از ابراهیم پنهان بودنِ ولادت و کناره گیری از مردم...».[سلیمیان، درسنامه مهدویت (۱)، ص۱۸۴. صدوق، کمال الدین، ۱۳۹۵ق، ح۲، ص۵۶۷.] همچنین امام صادق(ع) می فرماید: «ولادت صاحب الامر بر این خلق پوشیده است تا اینکه ظهور کند؛ برای این که بیعت کسی بر گردنش نباشد».[صدوق، کمال الدین، ۱۳۹۵ق، ج۲، ص۴۷۹.]

شیخ مفید نیز معتقد است: «به دلیل مشکلات آن دوران و جستجوی شدید سلطان وقت و کوشش بی امان برای یافتن آخرین حجت خدا، ولادت آن حضرت بر همگان مخفی ماند».[جعفریان، حیات سیاسی و فکری امامان شیعه(ع)، ص۵۶۷؛ مفید، الارشاد، بصیرتی، ۳۴۵.]

مخفی بودن ولادت، در تاریخ بی سابقه نیست، بلکه نقل شده است ولادت ابراهیم خلیل(ع) از ترس کشته شدن به دست پادشاه زمانش پنهانی بود یا قرآن کریم در سوره قصص آیه ۷ تا ۱۳، در شرح ولادت موسی بن عمران(ع) به پنهانی بودن آن اشاره می کند.

شاهدان ولادت

علاوه بر حکیمه خاتون، دو تن از کنیزان امام حسن عسکری به نام های ماریه و نسیم نیز از شاهدان ولادت او محسوب می شوند. شیخ طوسی و شیخ صدوق آورده اند: «نسیم و ماریه گویند: چون صاحب الزمان از رحم مادر به دنیا آمد، دو زانو بر زمین نهاد و دو انگشت سبابه را به جانب آسمان بلند کرد. آنگاه عطسه کرد و فرمود: "الحمدلله رب العالمین و صلی الله علی محمد و آله". ستمکاران پنداشته اند که حجت خدا از میان رفته است. اگر برای ما اذن در کلام بود، شک زایل می گردید».(طوسی، کتاب الغیبه، ۱۴۱۱ق، ص۲۴۴، ح۲۱۱. صدوق، کمال الدین، ۱۳۹۵ق، ج۲، باب ۴۲، ح۵. همچنین رجوع کنید به: راوندی، الخرائج و الجرائح، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۴۷۵، ح۲.]

گزارش های اهل سنت

در میان دانشمندان اهل سنت، برخی ولادت امام زمان را گزارش کرده؛ اما در مورد موعود بودن او سکوت کرده اند، مثل ابن اثیر (م ۶۳۰ق) در کتاب الکامل فی التاریخ، ابن خلکان (م ۶۸۱ق) در کتاب وفیات الاعیان و ذهبی (م ۷۴۸ق) در کتاب العبر. برخی دیگر علاوه بر گزارش کردن ولادت، به موعود بودن او نیز تصریح کرده اند، مثل ابن طلحه شافعی (م ۶۵۲ق) در مطالب السؤول و ابن صباغ مالکی (م ۸۵۵ق) در الفصول المهمه.

آگاهی شیعیان از ولادت

پس از تولد امام زمان(عج)، برخی از شیعیان خاص و مورد اعتماد امام حسن عسکری(ع)، امام زمان(ع) را دیدند. شیخ مفید از اشخاصی مانند محمد بن اسماعیل بن موسی بن جعفر(ع)، حکیمه دختر امام جواد(ع)، ابوعلی بن مطهر، عمرو اهوازی و ابونصر طریف، خادم خانه امام یازدهم(ع)، نام می برد که توانسته اند امام زمان(ع) را ببینند.[مفید، الارشاد، ص۳۵۰ – ۳۵۱؛ قندوزی، ینابیع الموده، ص۴۶۱.]

محمد بن عثمان عمری به همراه چهل نفر دیگر نزد امام حسن عسکری(ع) بودند. امام(ع) فرزند خود را به آنان نشان داد و فرمود: «این امام شما پس از من و جانشین من در میان شماست. از وی فرمان ببرید و در دین خود اختلاف نکنید که در این صورت هلاک می شوید و پس از این هرگز وی را نخواهید دید».هذا إمامکم من بعدی و خلیفتی علیکم، أطیعوه و لاتتفرقوا من بعدی فی أدیانکم لتهلکوا، أما انکم لاترونه بعد یومکم هذا» (صافی گلپایگانی، منتخب الاثر، ص۳۵۵، به نقل از: صدوق، کمال الدین؛ قندوزی، ینابیع الموده، ص۴۶۰؛ طوسی، الغیبة، ص۲۱۷).]

شبیه همین روایت را شیخ طوسی نقل کرده و از اشخاصی مانند علی بن بلال، احمد بن هلال، محمد بن معاویة بن حکیم و حسن بن ایوب بن نوح نیز نام برده است.

همچنین کلینی به نقل از ضوء بن علی عِجْلی روایت کرده که مردی از اهالی فارس گفته است: به منظور خدمت در منزل حضرت عسکری(ع) به سامرا رفتم و امام(ع) مرا مسئول خرید خانه کرد. روزی امام عسکری(ع) فرزند خود را (که در حدود دو سال داشت) به من نشان داد و فرمود: «هذا صاحبکم». ضوء بن علی عجلی اضافه می کند که آن مرد فارسی گفت پس از آن تا زمان رحلت امام حسن عسکری(ع)، آن کودک را دیگر ندیده است.[ صافی گلپایگانی، منتخب الاثر، ص۳۵۵.]

شیخ مفید نیز اشخاصی را از جمله أبوعمر، عثمان بن سعید السمان و پسرش أبوجعفر محمد بن عثمان را از کسانی می داند که امام زمان (عج) را در زمان حیات پدرش دیده اند. همچنین اشخاصی از خاندان های بنی الرحبا از نصیبین، و بنی سعید، و بنی مهزیار از اهواز، و بنی الرکولی از کوفه، و بنی نوبخت از بغداد و گروهی از اهالی قزوین و قم و منطقه جبال نیز امام زمان (عج) را در زمان حیات امام حسن عسکری(ع) دیده اند.[فید، الفصول العشرة، (کتابخانه اهل بیت، ص۸۰.]

واکنش بنی عباس

پس از رسیدن خبر بیماری امام حسن عسکری(ع) به خلیفه وقت، المعتمد عباسی، وی پنج نفر از افسران مورد اعتماد خود را برای زیر نظر گرفتن امام(ع) به منزل وی فرستاد. همچنین المعتمد به قاضی القضاة خود دستور داد تا ده نفر از افراد مورد اعتماد خویش را مأمور مراقبت از امام(ع) قرار دهد.[مفید، الفصول العشرة، ص۷۱؛ صدوق، کمال الدین و تمام النعمة، کتابخانه اهل بیت، ص۴۷۴.]

امام حسن عسکری(ع) در وصیتش، تمام دارایی اش را به مادرش حُدَیث واگذار کرد که البته عباسیان اجازه ندادند تمام اموال به مادر برسد و نصف اموال را جعفر عموی امام زمان(ع) تصاحب کرد.( مفید، الفصول العشرة، ص۶۹ - ۷۲.

پس از وفات امام حسن عسکری(ع)، خلیفه عباسی گروهی را به خانه امام(ع) فرستاد و این گروه علاوه بر مهر و موم کردن خانه و اموال امام(ع)، به جستجوی فرزند وی پرداختند و زنان و کنیزان او را نیز از جهت بارداری مورد بررسی قرار دادند و کنیزی به نام ثقیل را که مشکوک به بارداری بود، به همراه خود بردند و به مدت دو سال تحت نظر داشتند و پس از آن وی را رها ساختند.رها      عمر امام زمان

امام زمان در ۲۵۵ق به دنیا آمد. حدود دوازده قرن از آن تاریخ می گذرد. این طول عمر، همسان با طول عمر عادی انسان ها نیست. متکلمان شیعه در پاسخ به ناهمسانی عمر امام عصر با عمر عادی انسان ها پاسخ های گوناگونی داده اند.

پاسخ های تجربی

زیست شناسان، عمر زیاد را برای انسان ممکن می دانند. لطف الله صافی گلپایگانی کلمات فراوانی از دانشمندان غربی نقل می کند که ادعا کرده اند از نظر زیست شناسی، انسان می تواند تا ۸۰۰ یا ۱۰۰۰ سال عمر کند.[صافی، نوید امن و امان، ص۱۶۷-۲۰۵.]

پاسخ های عقلی امکان وقوعی:

·اعجاز: طول عمر امام زمان از باب اعجاز است و یکی از امور فوق طبیعی است.

·اراده الهی می تواند به طول عمر یا دوام عمر انسانی تعلق گیرد.

·نفس انسان، جسم را تدبیر می کند و بر آن تسلط دارد. اگر نفس چنان قدرت مند باشد که علاوه بر تدبیر، بر جسم نیز ولایت داشته باشد، می تواند به اذن الهی جسم خود را تا زمانی طولانی تر باقی نگه دارد.

·بقاء در انسان ذاتاً امکان دارد و عدم بقاء به جهت امر عارضی است. امر عارضی هم ممکن العدم است. پس اگر امر عارضی نباشد، بقاء حاصل است.

·طعام و شراب عزیر نبی بعد از صد سال سالم و تازه باقی ماند بدون اینکه دارای روح باشند، انسان دارای روح به طریق اولی می تواند عمری فراتر از عمر عادی داشته باشد.

·با توجه به گزارش های تاریخی و وقوع آن، برترین دلیل برای امکان یک شی، وقوع آن است.

نمونه های تاریخی

ابوحاتم سجستانی در کتابی به نام «المعمرون و الوصایا» از کسانی که عمری فراتر از عمر عادی داشته اند، سخن گفته است. متکلمان شیعه مانند شیخ صدوق در کمال الدین، کراجکی در البرهان علی صحة طول عمر الامام صاحب الزمان نیز در پاسخ به شبهه طول عمر، فصلی در باب معمرین نگاشته اند و ده ها تن از معمّرین را برشمرده اند.

کتاب های آسمانی

در تورات- انجیل و قرآن، از انسان هایی نام برده شده که عمری طولانی و غیرعادی داشته اند. قرآن سال های دعوت نوح را نهصد و پنجاه سال می شمرد،(سوره عنکبوت، آیه ۱۴.] و از عمرهای طولانی در امت های پیشین خبر می دهد.[انبیاء، ۴۴.]

روایات

در بخشی از روایات نیز به عمر دراز امام زمان اشاره شده است از جمله از امام سجاد(ع) نقل شده است: قائم ما سنت هایی از پیامبران دارد... سنت او از آدم و نوح، طول عمر است...[صدوق، کمال الدین (۱۳۹۵)، ج۱، ص۳۲۲.] امام صادق(ع) نیز امام زمان را به ابراهیم(ع) تشبیه کرده که صد و بیست سال عمر کرد ولی همچون جوانی سی ساله بود. از امام حسن(ع) نیز نقل شده است که خداوند عُمر نُهمین فرزند برادرم حسین را طولانی می کند سپس با قدرت خود او را در صورت جوانی با سنّ کمتر از چهل سال، ظاهر می گرداند.

صاحبان عمرهای طولانی در امتهای گذشته زیاد است

1 - نوح دعوتش 950 ولی عمرش 2750 در روایت امام صادق علیه السلام 2 -ذومغ یکی از پادشاهان مصر سه هزار سال 3 - فرزندش ریان مصری 1700 سال 4 - بخت النصر 1500 سال 5- - بنا بقولی لقمان 3500 یا 4000 سال و خیلی ها که ذکر نامشان بطول می انجامد یا از حیوانات و اشجار نیز عمرطولانی دارند - خلاصه خدائی که این زمین و آسمان را که میلیاردها سال عمر داده و پایانش بکجا می انجامد خودش می داند آیا این خدا نمی تواند یک فرد را میلیاردها سال عمر دهد تعجب نکنید برای خدا سهل و آسانست.      پایان عمر امام

امام زمان پس از قیام در آخرالزمان، حکومت خواهد کرد. مدت حکومت در روایات میان هفت تا ۳۰۳ سال ذکر شده است. در روایات اهل سنت، مدت هفت سال شهرت دارد و در روایت شیعه، بیش از ده سال. برخی روایات شیعه، طول حکومت را هفت سال دانسته اند، اما هر سال معادل ده یا بیست سال به طول می انجامد. در برخی روایات، طول حکومت، به مشیت الهی گره خورده و مبهم است. قول مشهور در نزد شیعیان، ۱۹ سال است. درباره چگونگی شهادت یا وفات امام زمان، روایتی نقل نشده است.[قزوینی، سیدمحمدکاظم، الامام المهدی من المهد الی اللحد، ص۶۳۸.

 برخی از علما با توجه به قول مشهور شهادت همه امامان بر اساس روایت «ما منّا الا مقتول او مسموم»[مجلسی، بحارالانوار، ج۲۷، ص۲۱۷.] قائل به شهادت امام در پایان حکومت هستند. تنها یک نقلِ غیرروایی از نحوه شهادت امام خبر می دهد. در این نقل، امام مهدی پس از هفتاد سال حکومت، به دست زنی ریش دار به نام سعیده به شهادت می رسد. اگرچه الزام الناصب، این نقل را در میان اتفاقات پس از ظهور ذکر می کند و آنگاه این مجموعه نقل را برداشت از روایات می داند، اما چنین روایتی در میان روایات یافت نشده است. ( درکتاب سیمای جهان در این موارد مطالب زیادی دارم مراجعه نمائید).

بنا به اعتقاد امامیه، پس از پایان عمر امام زمان، رجعت رخ خواهد داد. امام حسین(ع) اولین کسی است که رجعت خواهد کرد. امام حسین(ع) بر امام مهدی نماز خواهد گزارد و او را غسل و کفن خواهد کرد. ( این بعد از شهادت اما بعد از رجعت که آخرین امام خواهد بود دیگر از معصوم خبری نیست - آنوقت کدام معصوم متکفل این کار ها خواهد شد به کتاب ( سیمای جهان) بحثهای مفصلی دارم - مراجعه کنید.

محل تولد و زندگی پیش از غیبت

امام مهدی(ع) از هنگام تولد تا آغاز غیبت صغری در زادگاهش سامرا زندگی می کرد. در این دوران، سرداب، محل عبادت و زندگی وی بوده است. بنابر گزارش هایی، بارها در زمان حیات پدرش در این مکان دیده شده است. برخی محققان معتقدند او در سال های پایانی عمر پدرش به همراه او در مراسم حج شرکت کرد و سپس در مدینه مخفی شد. این نظریه با منابع تاریخی شیعه چندان سازگار نیست.[سلیمیان، درسنامه مهدویت، ص۱۴۵-۱۴۶.]

محل زندگی در دوران غیبت

برخی روایات به نامعلوم بودن محل زندگی امام زمان (عج) در دوران غیبت اشاره دارند. با این حال در روایات دیگر از مکان هایی مانند ذی طوی- کوه رضوی،- و طیبه(مدینه) به عنوان محل زندگی امام زمان(ع) در دوران غیبت یاد شده است. از آنجا که در دوران غیبت صغری نواب اربعه با او در ارتباط بوده اند، می توان گفت حداقل بخشی از این غیبت را در عراق گذرانده است. برخی منابع بر اساس داستانی، جزیره خضراء را محل زندگی امام زمان در دوران غیبت کبری معرفی کرده اند که از سوی برخی عالمان شیعی مورد تردید جدی قرار گرفته و آثاری در نقد آن نگاشته شده است..

.در این مورد هم به کتاب سیمای جهان در عصر امام زمان (عج) مراجعه نمائید که بحثهای مفصل دارم.

ابن قیم جوزی و ابن خلدون، به شیعه نسبت می دهند که شیعیان معتقدند که امام زمان(ع) در دوران غیبت در سرداب زندگی می کند و از همان جا ظهور خواهد کرد. ولی در کتاب های شیعه چنین اعتقادی دیده نمی شود و نزد آنان تقدّس این مکان به جهت محل زندگی و عبادت امام در دوران حیات پدرش است.

محل ظهور، قیام، حکومت و زندگی (پس از ظهور(

درباره محل ظهور امام زمان (عج) اطلاع دقیقی در دست نیست. او بر پایه روایتی، در منطقه ذی طوی ظهور می کند. سپس با ۳۱۳ نفر از یارانش به مکه می رود، به حجر الاسود تکیه می دهد و پرچم خود را به اهتزاز درمی آورد.[نعمانی، الغیبه، تهران، ۱۳۹۷ق، ص۳۱۵.] بر اساس این روایت و روایات دیگر[نعمانی، الغیبه، تهران، ۱۳۹۷ق، ص۳۱۳.آغاز قیام امام زمان(ع) از مسجدالحرام است و یاران او بین رکن و مقام با او بیعت می کنند.[صدر، تاریخ مابعد الظهور، ۱۴۱۲ق، ج۳، ص۲۱۲-۲۲۴.] در برخی روایات از تهامه به عنوان نقطه آغاز قیام امام زمان(ع) یاد شده است[صدوق، عیون اخبار عن الرضا، ج۱، ص۶۳.] به مکه که جزئی از این سرزمین است نیز تهامه گفته می شود.

در برخی روایات، کرعه، محل خروج امام زمان(ع) معرفی شده است که احتمالا حاصل خلط شدن با قیام یمانی از یمن است.، محمد قرطبی از نویسندگان اهل سنت، مغرب اقصی و قاضی نعمان مغربی، مغر را محل خروج ذکر کرده اند که با روایات شیعه مبنی بر آغاز قیام امام دوازدهم از مکه سازگار نیست و احتمال خلط آن با مکان خروج سفیانی وجود دارد.

کوفه پابتخت امام اول امیرمومنان و امام آخر امام زمان علیهماالسلام است. (سیمای جهان در عصر امام زمان)

برخی روایات، شهر کوفه را مرکز حکومت مسجد کوفه را محل قضاوت. و مسجد سهله را محل زندگی و تقسیم بیت المال توسط حضرت پس از قیام ذکر کرده اند.

مکان های منسوب به امام زمان

مکان هایی به امام مهدی(ع) منسوب شده و گفته شده است که شیعیان در دوران غیبت کبری برای ارتباط با وی در این مکان ها حاضر می شوند:

·سرداب غیبت: محل عبادت امام هادی، امام عسکری و امام زمان(ع).

·مسجد جمکران: در نزدیکی روستای جمکران در قم، که بنابر قول معروف، به دستور امام زمان (عج) توسط حسن بن مثله جمکرانی ساخته شده است.

·مسجد سهله: مقامی در این مسجد، منسوب به امام زمان(ع) است که در قسمت میانی مسجد و در بین مقام های امام سجاد(ع) و حضرت یونس قرار دارد. برخی روایات محل زندگی امام زمان(ع) را پس از ظهور، این مکان معرفی کرده اند.

·ذی طوی: نام منطقه ای در مکه است که در داخل حرم قرار دارد و طبق برخی روایات، حضرت مهدی(ع) در آنجا زندگی می کند. در برخی روایات، محل ظهور و مرکز تجمع یاران وی نیز همین منطقه یاد شده است. بر اساس روایتی، پیش از آنکه امام دوازدهم قیام خود را از کنار کعبه آغاز کند، در این مکان منتظر ۳۱۳ یار خود است.[ نعمانی، الغیبه، تهران، ۱۳۹۷ق، ص۱۸۲.]

·کوه رضوی: برخی روایات، محل زندگی امام زمان(ع) را در دوران غیبت، کوه رضوی ذکر می کند. رضوی از کوه های تهامه در میان مکه و مدینه است..

·

·وادی السلام: مقام امام زمان در این قبرستان، گنبد و بارگاهی دارد که در سال ۱۳۱۰ق توسط سید محمدخان پادشاه سند ساخته شده است. ساختمان قبلی توسط سید بحرالعلوم (متوفای ۱۲۱۲ق) تجدید بنا شده بود. در محراب مقام حضرت مهدی(ع)، سنگی موجود است که زیارت نامه ای بر آن حک شده است. تاریخ کنده کاری این سنگ، نهم شعبان ۱۲۰۰ق است.

·

·جزیره خضراء: مکانی منسوب به امام زمان (عج) که بنابر برخی روایات، فرزندان امام زمان(ع) در آنجا زندگی می کنند. داستان این جزیره در برخی منابع آمده است و دو دیدگاه درباره آن وجود دارد؛ برخی آن را پذیرفته و برخی دیگر افسانه دانسته اند و آثاری در نقد آن نگاشته اند.

·

·طیبه: از مکان هایی که بنابر برخی روایات، محل زندگی امام زمان در دوران غیبت است. گفته شده است مراد از آن مدینه است.

ویژگی های ظاهری و اخلاقی

در کتاب های حدیثی شیعه و اهل سنت، درباره ویژگی های اخلاقی و اوصاف ظاهری امام مهدی(ع) مطالبی آمده است.

اوصاف ظاهری

در برخی نقل ها پیامبر اسلام(ص)، امام مهدی (عج) را شبیه ترین فرد به خود توصیف کرده است امام حسن عسکری(ع)هم چهره و اخلاق او را شبیه ترین به پیامبر دانسته از امام علی(ع)نقل است: هنگامی که مهدی (عج) قیام می کند، سن او بین سی تا چهل سال خواهد بود.[شوشتری٬ احقاق الحق، ۱۳۷۷ق٬ ج ۱۹، ص۶۵۴.]

امام حسن مجتبی(ع)، وی را جوانی کم سن تر از چهل سال معرفی کرده که دارای قدرتی بی پایان است.[۱کمال الدین و تمام النعمه، ۱۴۰۵ق٬ ج ۱، ص۳۱۵.] امام صادق(ع) او را در چهره جوانی کامل و معتدل توصیف می کند.[ مجلسی٬ بحارالانوار، ج ۵۲، ص۲۸۷.] علامه مجلسی در توضیح این روایت می نویسد: مراد از معتدل بودن این است که در سنین متوسط و یا آخر سنین جوانی است. امام رضا(ع) در روایتی، در پاسخ اباصلت هروی که از او درباره نشانه های امام مهدی هنگام ظهور پرسید، فرمود: «نشانه اش این است که در سنّ پیری است، ولی منظرش جوان است، به گونه ای که بیننده گمان می کند چهل ساله یا کمتر از آن است

در کتاب مکیال المکارم، جمال و زیبایی امام مهدی (عج)، یکی از ویژگی های او بیان شده و تأکید شده که مثل ماه می درخشد. در نقل های مختلف جزییات صورت امام مهدی (عج) ذکر شده است. در روایتی پیامبر می فرماید: «مهدی از من است، پیشانی گشاده و بینی کشیده دارد.» در روایتی دیگر پیامبر، امام مهدی را دارای رنگ چهره ای عربی و اندامی اسرائیلی توصیف می کند که بر گونه راست او خالی است که همانند ستاره درخشان است.

امام باقر(ع) از پدر و جدش روایت می کند که روزی امام علی(ع) در حالی که بالای منبر بود، فرمود: «از فرزندان من در آخرالزمان، مردی ظهور می کند که رنگ صورتش سفید متمایل به سرخی و سینه اش فراخ... و شانه هایش قوی است و در پشتش دو خال است، یکی به رنگ پوستش و دیگری مشابه خال پیامبر(ص).»

اوصاف اخلاقی و دینی

اوصاف اخلاقی و دینی امام مهدی را به دو صورت می توان بررسی کرد:

۱- بر اساس روایاتی که وی را شبیه ترین به پیامبراسلام می داند و با توجه به خصوصیاتی که برای پیامبر در آیات و روایات ذکر شده، می توان خصوصیات اخلاقی و دینی امام مهدی را با آن توصیف کرد.

۲- شیوه دیگر، بررسی روایات مستقلی است که به بیان ویژگی های اخلاقی امام مهدی می پردازد. آنچه از مجموع اخبار و روایاتی که درباره ویژگی های اخلاقی و رفتاری امام مهدی(ع)، چه در روایات شیعه و چه اهل سنت آمده، این است که وی خاشع ترین فرد در برابر خدا و دانشمندترین و حکیم ترین مردم معرفی شده است.

امام حسین(ع) درباره وی می گوید: «مهدی را از روی آرامش و وقاری که دارد و همچنین دانش او به حلال و حرام و نیازمندی مردم به او و بی نیازی او از مردم می شناسید».

امام صادق(ع) وی را فردی در نهایت زهد معرفی کرده که پوشاک او سخت و خشن و خوراکش نان جو است.وی بر کارگزاران دولت خود سخت گیر، و با مردم بسیار بخشنده و با مستمندان، مهربان است.

امام باقر(ع) وی را فردی معرفی می کند که به کتاب خدا عمل کرده و هیچ منکری را نمی بیند مگر آن که با آن مخالفت می کند.

امام رضا(ع) در بیان ویژگی کلی امام مهدی(ع) می فرماید: «او به مردم از خودشان سزاوارتر و از پدران و مادران شان برای آنها دل سوزتر است. او از همه مردم در برابر خدا، متواضع تر و در عمل به آنچه خود بدان فرمان می دهد، سختکوش تر و در دوری گزیدن از آنچه خود از آن نهی می کند، خوددارتر است.» همچنین امام رضا(ع) وی را داناترین و حکیم ترین، پرهیزگارترین، بردبارترین، سخی ترین و عابدترین آنان توصیف می کند که فرشتگان با او سخن می گویند.

دلایل اثبات امامت

عالمان شیعه برای اثبات وجود امام در عصر حاضر از دلایل عقلی و نقلی مختلفی استفاده کرده اند.

دلایل عقلی

مهمترین برهان های عقلی ارائه شده عبارتند از: برهان فطرت، برهان لطف، برهان امکان اشرف،برهان مَظهر جامع، برهان واسطه فیض و برهان علت غایی. علاوه بر اینکه بر بیشتر این دلایل خدشه وارد شده است، از آنجایی که همه برهان های عقلی کلی هستند، تنها می توانند ضرورت وجود امام را ثابت می کنند و درباره شخصی که در زمان حاضر امام است کمکی نمی کنند.[دانشنامه امام مهدی(عج)، محمدی ری شهری، ج۱، ص۱۸۲-۱۹۳.]

دلایل نقلی

مهم ترین برهان هایی که عالمان شیعه برای اثبات امامت حضرت مهدی(عج) ارائه کرده اند برهان های نقلی و درون دینی هستند، یعنی پس از اثبات پیامبری حضرت محمد(ص) و آسمانی بودن قرآن کریم، از احادیث پیامبر و آیات قرآن برای اثبات امامت امامان از حضرت علی تا امام مهدی استفاده کرده اند. برخی از این دلایل عمومی و کلی بوده و ضرورت امام در هر زمانی را اثبات می کنند و برخی شخصی بوده و امامت ۱۲ فرد مشخص را اثبات می کنند. مهمترین دلایل عمومی عبارتند از

: احادیث استمرار امامت،حدیث ثقلین مورد قبول شیعه و اهل سنت؛ بر این اساس اگر اهل بیت پیامبر تا قیامت باقی نباشند توصیه به تمسک به آنها تا قیامت بی معنا خواهد بود.

·حدیث دوازده خلیفه مورد قبول شیعه و اهل سنت.

·حدیث مرگ جاهلیت مورد قبول شیعه و اهل سنت، و ۳۶ حدیث هم مضمون با آن

علامه مجلسی در جلد ۵۱ بحارالانوار، فصل «أبواب النصوص من الله تعالی و من آبائه علیه صلوات الله علیهم أجمعین» ۱۵۳ حدیث از پیامبر و امامان قبلی برای اثبات امامت حضرت مهدی گردآوری کرده است.

دلایل قرآنی

در قرآن به نام اهل بیت و از جمله امام زمان تصریح نشده است ولی برخی از آیات بشارت هایی دارند که آنها را مربوط به عصر ظهور و امام آخرین می کند. علامه مجلسی در جلد ۵۱ بحارالانوار، در فصل «باب الآیات المُأوَّلَةِ بِقیامِ القائم» ۷۷ آیه را در ضمن ۶۶ حدیث درباره حکومت امام مهدی گردآوری کرده است. این آیات را می توان در پنج دسته طبقه بندی کرد:

·آیات پیش گویی کننده از جهانی شدن دین حق: هُوَ الَّذی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدی وَ دینِ الْحَقِّ لِیظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کلِّه (ترجمه: او کسی است که پیامبرش را با هدایت و دین درست، فرستاد تا آن را بر هر چه دین است پیروز گرداند...)

·آیه حکومت صالحین بر زمین: وَلَقَدْ کتَبْنَا فِی الزَّبُورِ مِن بَعْدِ الذِّکرِ أَنَّ الْأَرْضَ یرِثُهَا عِبَادِی الصَّالِحُونَ (ترجمه: و در حقیقت، در زبور پس از تورات نوشتیم که زمین را بندگان شایسته ما به ارث خواهند برد.)

·آیه امامت و وراثت مستضعفان: وَنُرِیدُ أَن نَّمُنَّ عَلَی الَّذِینَ اسْتُضْعِفُوا فِی الْأَرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَنَجْعَلَهُمُ الْوَارِثِینَ (ترجمه: و خواستیم بر کسانی که در آن سرزمین فرو دست شده بودند منّت نهیم و آنان را پیشوایان [مردم ] گردانیم، و ایشان را وارث [زمین ] کنیم.)

·آیه خلافت اهل ایمان و عمل صالح

·

·پیروزی حق و نابودی باطل: وَ قُلْ جَاءَ الْحَقُّ وَزَهَقَ الْبَاطِلُ، إِنَّ الْبَاطِلَ کانَ زَهُوقًا (ترجمه: و بگو: «حق آمد و باطل نابود شد. آری، باطل همواره نابودشدنی است.»).

      منابع

·ابن اثیر الجزری، علی بن محمد، الکامل فی التاریخ، بیروت، - ·ابن خشاب، عبدالله بن احمد، تاریخ الموالید الائمه و وفیاتهم، تحقیق آیت الله مرعشی نجفی، قم، کتابخانه آیت الله مرعشی، -.

·ابن خلکان، احمد بن محمد، وفیات الاعیان، -·ابن شهرآشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی طالب علیهم السلام، قم_·ابن طولون، الائمه الاثنی عشر، تحقیق صلاح الدین منجد، قم، -·ابن قیم، محمد بن ابی بکر، المنار المنیف،--·اربلی، علی بن عیسی، کشف الغمه فی معرفة الائمه،-.

·اربلی، علی بن عیسی، کشف الغمة فی معرفة الائمة، چاپ هاشم رسولی محلاتی، بیروت-·اشعری، سعدبن عبدالله، المقالات و الفرق، تصحیح دکتر محمدجواد مشکور، تهران،

·جاسم، حسین، تاریخ سیاسی امام دوازدهم،-·جعفریان، رسول، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، قم، -·حسینی جلالی، محمدرضا، تاریخ اهل البیت، قم، -·حسینی دشتی، سید مصطفی، معارف و معاریف،-·راوندی، قطب الدین، الخرائج و الجرائح،-·سید ابن طاووس، علی بن موسی، ملاحم و الفتن، قم، -·سلیمیان، خدامراد، درسنامه مهدویت: حضرت مهدی از ولادت تا امامت، قم، ب-·سلیمیان، خدامراد، فرهنگ نامه مهدویت، بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود(ع)، -·سید مرتضی، الفصول المختاره، مندرج در مصفات الشیخ المفید، چاپ اول: قم، --·شوشتری، شریف الدین حسینی، احقاق الحق و ازهاق الباطل، تحقیق آیت الله مرعشی نجفی، -·صابری، حسین، تاریخ فرق اسلامی، هفتم، تهران، -·صافی گلپایگانی، لطف الله، منتخب الاثر، تهران، --·صافی گلپایگانی، لطف الله، نوید امن و امان، تهران، دفتر تنظیم نشرو آثار آیت الله صافی گلپایگانی، -·صدر، سید محمد، تاریخ مابعد الظهور، بیروت، -·صدر، سید محمد، تاریخ الغیبة الصغری، -·صدر، سید محمد، پژوهشی در زندگی امام مهدی(عج) و نگرشی بر تاریخ غیبت صغری، محمد امامی شیرازی، دارالتبلیغ اسلامی.

·صدوق، محمد بن علی، عیون اخبار الرضا، تحقیق مهدی لاجوردی زاده، تهران،-·صدوق، محمد بن علی، کمال الدین و تمام النعمة، به تحقیق علی اکبر غفاری، -·صدوق، محمد بن علی، کمال الدین و تمام النعمة،-·صدوق، محمد بن علی،کمال الدین و تمام النعمه، تصحیح علی اکبر غفاری، قم،-·صدوق، محمد بن علی، من لایحضره الفقیه، تحقیق علی اکبر غفاری، قم، _·طبرسی، حسن بن فضل، مکارم الاخلاق، -·طبرسی، فضل بن حسن، اعلام الوری بأعلام الهدی،-·طبرسی، فضل بن حسن، إعلام الوری بأعلام الهدی، قم-·طبرسی نوری، میرزا حسین، نجم الثاقب، قم، -·طبری امامی، محمد بن جریر، دلائل الامامه، تحقیق مؤسسه بعثت، چ۱، قم،-·طبسی، نجم الدین، تا ظهور، قم،-·طوسی، کتاب الغیبة للحجة، تحقیق عبادالله تهرانی و علی احمد ناصح، قم،-·عراقی، محمود، دارالسلام،-·العمیدی، مهدی منتظر در اندیشه اسلامی،-·قزوینی، سید محمد کاظم، الامام المهدی من المهد الی الظهور، بیروت،-·قندوزی، سلیمان بن ابراهیم، ینابیع الموده، قم،-·کامل سلیمان، یوم الخلاص، تهران،-·کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، -·کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی،-·مالکی، ابن صباغ، الفصول المهمه، محقق جعفر حسینی، بیروت،-·مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار،-·مفید، محمد بن محمد، الفصول المهمة فی الغیبة، محقق فارس الحسون، قم، -·مفید، محمد بن محمد، الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، به کوشش مؤسسه آل البیت، بیروت،-·محمدی ری شهری، محمد، دانشنامه امام مهدی بر پایه قرآن، با همکاری سیدمحمدکاظم طباطبایی-·مدرسی طباطبایی، سید حسین، مکتب در فرایند تکامل نظری بر تطور مبانی فکری تشیع در سه قرن نخستین، -·مقدرسی، یدالله، بازپژوهی تاریخ ولادت و شهادت معصومان، قم،

·مسعودی، علی بن حسن، اثبات الوصیه، قم، -·موسوی اصفهانی، سید محمد تقی، مکیال المکارم در فوائد دعا برای حضرت قائم، --·نعمانی، محمد بن ابراهیم، الغیبه، -·نوبختی، حسن بن موسی، فرق الشیعة، تصحیح محمد صادق آل بحرالعلوم، نجف، -·یاقوت حموی، معجم الادباء، بیروت،-·یاقوت حموی، معجم البلدان، بیروت، -·فتح الباری شرح الصحیح البخاری، احمد بن علی العسقلانی (ابن حجر)،-·کشف المشکل من حدیث الصحیحین، عبدالرحمن بن الجوزی، -ویکی شیعه دانشنامه مجازی اهل بیت علیهم السلام-- سیمای جهان در عصر ئامام زمان (عج) - مادران 14 معصوم هیچکدام در موقع ازدواج بیوه نبود و مدارک دیگر بطول نیانجامد.