264 - خلاصه جریان ها و مطالب مربوط به مولا (قسمت4 )
66 بازدید
موضوع: اخلاق و عرفان

                                                                   خلاصه جریانها و مطالب مربوط به مولا(عج(

زمان تولد: آن حضرت نزدیک طلوع فجر، روز جمعه، نیمه ماه شعبان، سال 254 هجری قمری (- مطابق با بیست و دوّم مرداد ماه، سال 247 هجری شمسی می باشد.) (در شهر سامراء به طور مخفی و پنهان از دید عموم، پا به عرصه وجود نهاد

. نام: «م ح م م د»(همنام با پیامبر) (- نام و لقب مبارک آن حضرت به عنوان امام «محمّد، مهدی»(ع) طبق عدد حروف أبجد کبیر -92، 59- می باشد.)[صلوات الله و سلامه علیه؛ و عجّل الله تعالی فی فرجه الشّریف]. (- طبق احادیث وارده: گفتن نام صریح امام زمان (عج) [محمد] در زمان غیبت، حرام و غیرمجاز است.

کنیه: ابوالقاسم، ابوجعفر و....

لقب: بیش از نهصد لقب برای حضرتش ذکر کرده اند که در کتب مختلف موجود می باشد از آن جمله: مهدی، حجّت، منتقِم، بقیة الله الا عظم، قائم آل محمّد، صاحب الزّمان و....

پدر: امام حسن عسکری(صلوات الله و سلامه علیه).

مادر: به نام های نرجس، ملیکه، ریحانه، صیقل و سوسن معروف است.

نقش انگشتر: «أنَا حُجَّةُ اللّهِ وَ خاصَّتُهُ».

نمایندگان خاص(نُوّاب خاص): در زمان غیبت صغری، چهار نفر به نام های عثمان بن سعید، محمّد بن عثمان، حسین بن روح، علی بن محمّد سمری، وکالت و وساطت حضرت را بر عهده داشته اند، که هرگاه مردم مشکل یا مسأله ای داشتند، به واسطه این چهارنفر با امام(ع) مطرح می کردند و جواب می گرفتند. نواب عام: از آن زمان به بعد برای حضرت، وکیل و نائب خاصّ معرّفی و معیّن نشده است، بلکه مجتهدین جامع الشّرایط -به عنوان وکیل و نائب عامّ- امور جامعه را بر عهده داشته و دارند.

جریان ولادت آن حضرت، همانند حضرت موسی کلیم(ع) در کنار کاخ طاغوت زمان، مخفی و پنهان از دید جاسوس ها و عموم مردم انجام گرفت.

حضرت دارای دو غیبت بوده است: یکی غیبت صغری[که حدود هفتاد و پنج سال به طول انجامید] و دیگری غیبت کبری می باشد[که تقریبا از سال330 هجری قمری شروع شد]. آن حضرت در همین جامعه، بین افراد رفت و آمد و در مجالس به صورت ناشناس شرکت می نماید؛ و نیز همه را می بیند و شاهد اعمال همگان می با شد و خواهد بود. ولی دیگران هم گرچه او را می بینند، امّا شخص حضرتش را نمی شناسند که کدام یک از اشخاص می باشد. افراد بسیاری در غیبت کبری به محضر مبارکش شرفیاب شده اند و کسب فیض کرده اند.

ظهور حضرت: علائم و نشانه های متعدّد و گوناگونی جهت ظهور و قیام آن حضرت، توسّط معصومین(علیهم السلام) بیان و مطرح شده است، که در کتاب های مختلف اهل سنّت و شیعه به طور مشروح و مبسوط مذکور می باشد. وقتی حضرت در مکّه معظّمه ظهور نماید، 313 نفر از اصحاب و فرماندهان او از اطراف و شهرهای مختلف در کنار کعبه الهی جمع شوند و در دست هر کدام شمشیری خواهد بود. و سپس منادی بین زمین و آسمان گوید: این مهدی موعود است که ظهور کرده و به شیوه حضرت داود و سلیمان(علیهماالسلام) قضاوت خواهد نمود و بیّنه و شاهد، لازم ندارد. طبق آنچه در روایات آمده است: حکومت آن حضرت بین هفت تا نُه سال به طول خواهد انجامید. (- شخصی از امام جعفر صادق (ع) سؤال نمود که امام زمان (ع) چند سال حکومتش به طول می انجامد؟ حضرت فرمود: هفت سال، روزها و شبهایش به اندازه ای طولانی می گردد که یک سال آن مساوی است با ده سال از سالهای دوران شما، پس مجموع حکومت آن حضرت هفتاد سال از سالهای شما خواهد بود.(غیبة طوسی: ص474، ح 497، إعلام الوری: ج2، ص290). و در بعضی روایات آمده که مدّت حکومت حضرت 309 (سیصد و نُه) سال خواهد بود.

مدّت امامت: حضرت بنابر مشهور بین روایات، روز جمعه، نُهم ربیع الاوّل، سال 260 هجری قمری پس از شهادت پدر بزرگوارش، در سنین پنج سالگی به منصب و مقام عظمی و والای امامت و خلافت نائل گردید. و از آن زمان تاکنون حدود 1157 سال می باشد و در آینده تا هر لحظه که خداوند متعال اراده نماید، امامت و هدایت جامعه را به عهده خواهد داشت.

مدّت عمر: آن حضرت حدود پنج سال، هم زمان با پدر بزرگوارش حضرت ابومحمّد، امام حسن عسگری(ع) بوده و پس از آن تا این زمان -که روی هم 1180 سال باشد- عمر پربرکت آن حضرت می باشد و در آینده تا هر زمان که خداوند بخواهد، تداوم خواهد یافت.

دوران امامت

وضعیت شیعیان پس از شهادت امام عسکری

ابهام در وجود فرزند امام عسکری

در زمان امام حسن عسکری(ع) مشهور شده بود که شیعیان در انتظار قیام فرزند او هستند از طرفی دستگاه عباسی در جستجوی آن فرزند بود و به هر نحو می کوشید او را دستگیر کند. از این رو امام عسکری در طول زندگی خود، آشکارا پسر خویش را به کسی نشان نداد و حتی او را به بسیاری از پیروان خود -جز چند تن از خواص اصحاب و خویشان نزدیک- معرفی نکرد. در نتیجه، هنگام شهادت امام، (جز همان عده) کسی از وجود فرزندی برای آن حضرت خبر نداشت (اطلاعات بیشتر در بخش مخفی بودن ولادت و واکنش بنی عباس آمده است).[نوبختی، فرق الشیعه، ص۱۰۵؛ الارشاد، ج۲، ص۳۳۶؛ ابن شهر آشوب، مناقب آل ابی طالب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۴۲۲.]

همچنین امام حسن عسکری(ع) به سبب شرایط سیاسی، در وصیت نامه اش فقط از مادرش حُدَیث نام برد از این رو در یکی دو سال اول پس از رحلت امام، برخی شیعیان معتقد بودند در غیبت امام زمان، حُدَیث به نیابت عهده دار مقام امامت است.[ صدوق، کمال الدین، ج۲، ص۵۰۷.]

بلافاصله پس از شهادت امام عسکری، اصحاب خاص به ریاست عثمان بن سعید عمری(درگذشت ۲۶۵ یا ۲۸۰ق) به جامعه شیعه اعلام کردند که امام عسکری فرزندی از خود به جای نهاده که اکنون جانشین او و متصدی مقام امامت است. عبدالله بن جعفر حمیری می گوید: از عثمان بن سعید عمری درباره نام جانشین امام عسکری(ع) پرسیدم. عمری پاسـخ داد: شما از این که نام ایشان را بپرسید، نهی شده اید، چرا که سلطان (خلیفه وقت) چنین می پندارد که امام عسکری هیچ پسری از خود بر جا نگذاشته و میراث او نیز (بین مادر و برادر و خواهرش) تقسیم شده است. اگر اسم او برده شود، آنها در صدد یافتن او برمی آیند. پس از نام او نپرسید.[طوسی، الغیبه، ص۳۵۹-۳۶۱.] (درباره چگونگی آگاهی شیعیان از ولادت امام به بخش ولادت، آگاهی شیعیان رجوع کنید).

 سرگردانی در تشخیص امام

با وجود روشنگری اصحاب خاص امام عسکری، جامعه شیعه عملا در وضعیت نابسامان قرار گرفته بود و بسیاری از شیعیان عراق و بین النهرین، با پیشامد وضع جدید، سردرگم شده بودند. برای نمونه، شیعیان پس از شهادت امام عسکری فردی را به مدینه فرستادند تا درباره وجود فرزند او تحقیق کند، چرا که شنیده بودند فرزند امام حسن عسکری، توسط پدرش به مدینه فرستاده شده است.(کلینی، الکافی، ج۱، ص۳۲۸.] همچنین نقل شده است که ابوزید احمد بن سهل بلخی، دانشمند هم دوره غیبت صغری، در جستجوی امام خود، از خراسان به عراق رفت و چند سالی در آنجا در طلب امام بود.[یاقوت حموی، معجم الادباء، ج۳، ص۷۳ـ۷۴.]

در خانه امام عسکری(ع) هم دودستگی افتاده بود. حُدیث مادر امام عسکری و حکیمه عمه امام، از وجود و امامت فرزند امام عسکری هواداری می کردند، ولی تنها خواهر امام عسکری که غیر از جعفر، تنها فرزند بازمانده از امام هادی و شاید خواهر تنی جعفر بود، از جعفر پشتیبانی می کرد..

شیعیانی که در مقامات عالی دولتی و متصدی مشاغل مهم بودند نیز در این ماجرا دو دسته شده بودند. برای نمونه خاندان نوبخت از وجود و امامت فرزند امام عسکری(ع) پشتیبانی می کردند و عثمان بن سعید و پسرش را در مقام نیابت امام زمان به رسمیت می شناختند.[مدرسی طباطبایی، مکتب در فرایند تکامل، ص۱۶۲.]

انشعابات در جامعه شیعه

بحران رهبری در این دوره چنان سنگین بود که حتی عده ای از مذهب خود دست برداشته و به سایر فرقه های شیعی و غیرشیعی پیوستند[کلینی، الکافی، ج۱، ص۵۲۰؛ صدوق، کمال الدین، ج۲، ص۴۰۸.] دسته ای رحلت امام عسکری را نپذیرفتند و او را مهدی دانستند، گروهی امامت سید محمد فرزند امام هادی(ع) را پذیرفتند و امامت امام عسکری را منکر شدند.،[ صابری، تاریخ فرق اسلامی، ج۲، ص۱۹۷، پاورقی۲.]

در این میان گروهی بزرگ، جعفر را امام دانستند.[نوبختی، فرق الشیعه، ۱۰۷ـ۱۰۹؛ اشعری قمی، المقالات و الفرق، ۱۳۶۱ش، ص۱۱۰ـ۱۱۴؛ صدوق، کمال الدین، ج۲، ص۴۰۸.] جعفر برای به دست آوردن امامت تلاش زیادی کرد. وی پس از رحلت امام حسن عسکری(ع)، به رغم زنده بودن مادر امام، مدعی میراث وی شد.[مفید، الارشاد، ص۳۴۵؛ اربلی، کشف الغمة فی معرفة الائمة، ج۲، ص۲۰۵، ۲۲۳؛ ذهبی، ج۱۳، ص۱۲۱.] وی همچنین زمامداران وقت را تحریک کرد که خانه امام را برای یافتن فرزند او جستجو کنند و با همکاری جعفر، یکی از کنیزان امام حسن عسکری(ع) زندانی شد و به شدت تحت نظر قرار گرفت. به علاوه، جعفر حاضر شد سالانه بیست هزار دینار به یکی از کارگزاران عباسی رشوه دهد تا امامت او را تأیید نماید.[ مفید، الارشاد، ص۳۴۵؛ اربلی، کشف الغمة فی معرفة الائمة، ج ۳، ص۱۹۹، ۲۰۵.]

علیرغم این اختلافات، نهایتاً اکثریت شیعه به امامت فرزند امام حسن عسکری(ع) گرویدند و همین جریان بعدها رهبری اصلی شیعیان امامی را بر عهده گرفت و در قرن چهارم به صورت شیعه اثنی عشری باقی ماند.[طوسی، الغیبه،....] شیخ مفید پس از نقل خبری از حسن بن موسی نوبختی، نویسنده کتاب فرق الشیعه، درباره فرقه های چهارده گانه ای که پس از شهادت امام حسن عسکری به وجود آمدند، می گوید:

از این فرقه هایی که از آنها یاد کردیم، در زمان ما؛ یعنی در سال ۳۷۳ق هیچ فرقه ای غیر از امامیه دوازده امامی باقی نمانده است؛ یعنی کسانی که امامت فرزند حسن [عسکری] را که به نام رسول خدا(ص) نامیده می شود، پذیرفته و به حیات و بقای او تا روزی که با شمشیر قیام کند، یقین دارند.[سید مرتضی، الفصول المختاره، ج۲، ص۳۲۱.

 نقش توقیعات در تثبیت تشیع

توقیعات امام زمان (عج)

در این دوره توقیعاتی از سوی امام زمان(ع) صادر شد که برخی از آنها به اثبات امامت خویش مربوط می شد. استدلالی که امام زمان(ع) در این توقیعات، برای اثبات امامت خویش مطرح کرده، تأکید بر استمرار راه هدایت الهی از زمان حضرت آدم تا زمان امام حسن عسکری(ع) و خالی نبودن زمین از حجت الهی است. وی همچنین سه معیار برای تشخیص امام از مدعیان امامت معرفی کرده است: عصمت، علم و تأیید الهی.

 دو نمونه از این توقیعات:

·ابن ابی غانم قزوینی و گروهی از شیعیان در مورد جانشین امام حسن عسکری اختلاف کردند. ابن ابی غانم گفت ابومحمد(ع) درگذشته و جانشینی ندارد. شیعیان در این باره نامه ای نوشتند و به ناحیه (امام زمان) فرستادند و اختلاف پیش آمده را به اطلاع وی رساندند. جواب نامه با خط امام زمان چنین آمد:

بسم الله الرحمن الرحیم... به من خبر رسیده است که گروهی از شما در دین اختلاف کرده و در مورد سرپرستان امور (امامان) خود به شک و سرگردانی افتاده اند... آیا ندیدید چگونه خداوند از زمان آدم علیه السلام تا زمان امام پیشین برای شما پناهگاه هایی قرار داد تا به آنها پناه ببرید و پرچم هایی برافراشت تا به واسطه آنها هدایت شوید. هر گاه پرچمی ناپدید شد پرچمی دیگر پدیدار گردید و هر گاه ستاره ای غروب کرد ستاره ای دیگر دمید. وقتی خداوند، او [امام پیشین] را به سوی خود برد گمان کردید که خداوند متعال دین خود را باطل ساخته و سبب میان خود و خلق خود را قطع کرده است. هرگز چنین نبوده و تا زمانی که قیامت برپا شود و امر خداوند سبحان آشکار گردد نیز این گونه نخواهد شد. امام پیشین علیه السلام درگذشت... و وصیت او و دانش او و جانشین او در ماست و کسی جز ستمگر گنهکار بر سر مقام او با ما نزاع نمی کند.[ طوسی، الغیبه، ص۲۸۶.]محمد بن ابراهیم بن مهزیار

که پدرش (ابراهیم بن مهزیار) وکیل امام عسکری بود و خودش نیز پس از وفات پدر، جایگزین او شد، ابتدا نسبت به وجود امام زمان تردید داشت. وقتی وارد عراق شد، توقیعی از سوی امام زمان برای او صادر شد. در این توقیع آمده است:

·به مهزیاری بگو آنچه درباره شیعیان ما در منطقه خودتان گفتی دریافتیم. به آنان بگو آیا نشنیده اید که خداوند عزوجل فرموده است: «یاأَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللَّـهَ وَأَطِیعُوا الرَّ سُولَ وَأُولِی الْأَمْرِ مِنکمْ» (نساء، ۵۹)؛ مگر نه اینکه خدا به چیزی که تا روز قیامت وجود دارد فرمان داده است؟ آیا ندیده اید که خداوند عزوجل از زمان آدم تا زمان ابومحمد امام پیشین برای شما پناهگاه هایی قرار داد تا به آنها پناه برید و پرچم هایی که به وسیله آنها هدایت شوید؟ و هر گاه پرچمی پنهان شد پرچمی دیگر آشکار گردید و هر گاه ستاره ای غروب کرد ستاره ای دیگر دمید. وقتی خداوند او [امام پیشین] را نزد خود برد گمان کردید که خداوند عزوجل سبب میان خود و آفریدگانش را قطع کرده است. هرگز چنین نبوده و تا روز قیامت چنین نخواهد بود.

ای محمد بن ابراهیم نسبت به امری که بخاطر آن (به عراق) آمده ای دچار شک نشو که خداوند عزوجل زمین را از حجت خالی نمی گذارد

...[صدوق، کمال الدین، ج ۲، ص۴۸۷.]

 غیبت صغری

غیبت صغرا و نواب اربعه

در این که غیبت صغری از چه زمانی آغاز شده، اختلافاتی وجود دارد. برخی معتقدند این غیبت با تولد امام زمان در سال ۲۵۵ هجری قمری شروع شده که بر این اساس مدت آن ۷۴ سال بوده، و برخی دیگر بر این عقیده اند که آغاز آن از روز شهادت امام حسن عسکری در سال ۲۶۰ قمری بوده که در این صورت طول آن ۶۹ سال می شود.

شیخ مفید (متوفای ۴۱۳ق) در کتاب الارشاد، و طبرسی (متوفای ۵۴۸ق) در کتاب اعلام الوری و برخی دیگر از فقیهان و محدّثان بزرگ شیعه و همچنین بسیاری از تاریخ نگاران، قول اول را پذیرفته و مدّت غیبت صغری را ۷۴ سال ذکر کرده است.

در طول غیبت صغری، امام مهدی از طریق نایبان خاص خود با شیعیان در ارتباط بود و امور آنان را حلّ و فصل می کرد. این امور، علاوه بر مسائل عقیدتی و فقهی، شامل مسائل مالی نیز می شد. غیبت کبری

: غیبت کبرا

امام مهدی(ع) از آغاز امامت خود در سال ۲۶۰ ه.ق ارتباط خود با شیعیان را محدود به ارتباط از طریق نمایندگان خاص خود کرده بود. آخرین نائب خاص، علی بن محمد سمری بود که در پانزدهم شعبان ۳۲۹/ پانزدهم ماه مه ۹۴۱ درگذشت. یک هفته قبل از درگذشت او، توقیعی از سوی امام خطاب به وی صادر شد:

«ای علی بن محمد سمری!... تو تا شش روز دیگر وفات خواهی کرد. پس کارهایت را تمام کن و به هیچ کس به عنوان جانشین خویش وصیت نکن زیرا اکنون غیبت دوم آغاز شده است، و ظهوری نخواهد بود تا زمانی که خداوند اجازه فرماید...[کشف الغمه، ج۲، ص۵۳۰؛ احتجاج، ج۲، صص۵۵۵-۵۵۶؛ کمال الدین، ج۲، ص۵۱۶.]

پس از درگذشت سمری ارتباط از طریق نواب خاصه نیز خاتمه یافت و غیبت وارد مرحله ای جدید شد. این دوره از غیبت در منابع متأخر، غیبت کبری نامیده شده است. اکثر منابع شیعی سال وفات نایب چهارم را سال ۳۲۹ه.ق. می دانند، ولی شیخ صدوق و فضل بن حسن طبرسی آن را در سال ۳۱۸ه.ق. ثبت کرده اند.[ صدوق، کمال الدین، ج۲، ص۵۰۳، روایة ۳۲. طبرسی، اعلام الوری، ص۴۱۷.]

 ظهور امام زمان

 ظهور امام زمان

علاوه بر احادیث فراوانی که درباره ظهور مهدی سخن گفته اند، مفسران شیعه با استناد به سخنان اهل بیت معتقدند، قرآن نیز درباره ظهور و نشانه های آن سخن گفته است.

بنابر روایات شیعه، جهان در آستانه ظهور دارای سه ویژگی عمده است:

1.ظلم و ستم فراگیر و فتنه ای که بر هر خانه ای وارد می شود.[سید بن طاووس، الطرائف فی معرفة مذاهب الطوائف، ج۱، ص۱۷۷.]

2.وجود دشمنانی مانند سفیانی و نواصب و دیگرانی که در عراق و دیگر سرزمین های اسلامی مشغول فعالیت علیه شیعه هستند و سپس سوریه را تصرّف کرده و حکومت آنجا را می گیرند.[علامه مجلسی، بحار الانوار، ج۵۲، ص۱۸۶.]

3.جریان یاران امام زمان که در سرزمین های اسلامی در تلاش هستند و یاد و نام او را در عالم پراکنده می کنند.[شیخ صدوق، کمال الدین، ج۱، باب ۳۱، ح۲.]

 گفتارها، سخنان و مکتوبات

توقیع و توقیعات امام زمان (عج)

هر چند اصطلاح توقیع به معنای مکتوبات امامان بویژه امام زمان(ع) است، ولی این اصطلاح در مورد سخنان غیر مکتوب امام زمان نیز به کار رفته و در منابعی که توقیعات امام دوازدهم گردآوری شده (از جمله کمال الدین صدوق و معجم احادیث الامام المهدی)، سخنان غیر مکتوب وی و حتی سخنان نایبان خاص هم در ضمن توقیعات آورده شده است (صدوق، کمال الدین (تصحیح غفاری)، ج۲، ص۵۰۲-۵۰۵؛ معجم احادیث الامام المهدی، ج۴، ص۳۱۶.] توقیعات امام زمان که در حدود ۸۰ مورد است، غالبا در دوره غیبت صغرا در موضوعات گوناگون اعتقادی، فقهی، مالی و... صادر شده است.

 جایگاه امام زمان در قرآن و روایات

·در قرآن

مسئله امام زمان و ظهور منجی آخرالزمان به صراحت در قرآن نیامده، اما مفسرین شیعه آیات بسیاری را در قرآن مربوط به امام زمان دانسته و بعضی تا ۲۵۰ آیه را مرتبط با امام زمان تلقی کرده اند.[جمعی از محققین، معجم احادیث امام مهدی، جلد ۵.] مفسرین از دو دسته آیات قرآن برای وجود امام مهدی و مسئله ظهور استفاده می کنند:

· آیاتی که بر ضرورت وجود امام تأکید دارد:

بر اساس آیات قرآن کریم، خداوند برای هر امتی فردی را انتخاب کرده تا آنها را هدایت کند: «وَلِکلِّ قَوْمٍ هَادٍ»؛ «و برای هر جامعه راهنمایی هست.» (رعد/۷) پس همواره در زندگی بشر یک هدایتگر برگزیده وجود دارد. امام صادق(ع) در تفسیر آیه فوق فرمود: «در هر زمانی امامی از خاندان ما وجود دارد که مردم را به آنچه رسول خدا آورده هدایت می کند».[مجلسی، بحارالانوار، ج۲۳، ص۵.]

دلیل دیگری که مفسرین بر ضرورت وجود امام می آورند این است که قرآن، به مُبین و مفسّر نیاز دارد و به جز امام کسی به تمام معانی و خصوصیات آیات قرآن آگاه نیست. پس به حکم عقل پس از پیامبر حضور امام لازم است.سیده نصرت امین، مخزن العرفان در تفسیر قرآن، ج۳، ص۳۹، توضیح آیه ۴۴، نحل.[] شیعه معتقد است امام مایه آرامش و امنیت هستی و واسطه فیض الهی است و نعمات و برکات خداوند متعال به واسطه آنها به انسان داده می شود. و اگر لحظه ای زمین خالی از حضور امام شود اهلش را فرو می برد.[مجلسی، بحارالانوار، ج۲۳، ص۵۵.]

 آیاتی که بشارت به حکومت صالحان و مؤمنان بر روی زمین می دهد

مفسرین شیعه بر اساس ده ها آیه از قرآن کریم، موضوع ظهور امام زمان را قابل استناد می دانند؛ آیاتی که بر بشارت به بندگان صالح و مستضعف برای بازستاندن حق خود و رسیدن به قدرت و ایجاد یک حکومت واحد جهانی مبتنی بر حق و عدل و غلبه اسلام بر تمامی مکاتب و ادیان متمرکز است. در بیان قرآن، این بشارت در بعضی کتب آسمانی دیگر هم آمده: «و همانا در زبور بعد از ذکر (تورات) نوشتیم که زمین را بندگان شایسته من به ارث خواهند برد». («وَلَقَدْ کتَبْنَا فِی الزَّبُورِ مِن بَعْدِ الذِّکرِ أَنَّ الْأَرْضَ یرِثُهَا عِبَادِی الصَّالِحُونَ»، انبیاء/۱۰۵) این بشارت در قرآن به اراده خداوند استناد داده شده است: «و خواستیم بر مستضعفان روی زمین منت نهیم و آنان را پیشوایان و وارثان گردانیم» (قصص/۵). این آیات بر اساس روایات فراوان، به مسئله ظهور نسبت داده شده است.

در آیه ای دیگر خداوند حکومت و جانشینی مؤمنان و صالحان را به عنوان وعده الهی برای بندگان مؤمن خود بیان می کند و امنیت و آرامش را مژده می دهد: «خداوند به کسانی از شما که ایمان آورده و کارهای شایسته کرده اند، وعده داده است که حتما آنان را در این زمین جانشین (خود) قرار دهد و آن دینی را که بر ایشان پسندیده است، به سودشان مستقر کند و بیم شان را به امنیت مبدل گرداند تا مرا عبادت کنند..». (نور/۵۵) روایات صادر شده از امامان شیعه، این آیه را بر امام زمان و اصحاب او منطبق کرده اند.[فرزی، محمدعلی، امید سبز، ص۳۴.]

 در روایات

موضوع امام زمان از بحث های ریشه دار و با سابقه در اسلام به ویژه شیعه است. با توجه به اینکه وعده ظهور امام زمان توسط پیامبر داده شده، از همان ابتدا نام «مهدی» بر سر زبان ها بوده و ده ها کتاب قبل از تولد وی در میان شیعه نوشته شد و بعد از تولد امام زمان هم این رویکرد ادامه یافت و هزاران کتاب در موضوعات مختلف مرتبط با امام دوازدهم شیعیان تألیف شد. برخی از معتبرترین این کتاب ها، از این قرار است:

·کمالُ الدِّین و تمامُ النِّعمه --الغیبه--الفُصُولُ العشره فی الغیبه--أربع رسالات فی الغیبه

·الغیبه للحُجَّه--المُعجمُ الأحادیث الامام المهدی--بحارالانوار (جلدهای ۵۱، ۵۲، ۵۳)

·منتخب الاثر

درباره جایگاه، شأن و اهمیت امام زمان در روایات شیعه سخنان فراوانی گفته شده است. موضوعاتی که این روایات مورد بررسی قرار داده اند، شخصیت امام زمان،[یادداشت شخصیت منتظران وی ارزش و فضیلت انتظار فرجنشانه های ظهور همچنین حوادث هنگام ظهور و جهان پس از ظهور است.

 ارتباط با امام زمان

همچنین ببینید: عریضه، نماز امام زمان، امداد غیبی، مسجد جمکران، چاه عریضه، مدعیان مهدویت، و مدعیان نیابت

شیعیان در عصر غیبت علاوه بر پیامبر و سایر معصومان، به طور ویژه به امام زمان توسل می کنند و دعاها و توجهات ویژه او خواستار می شوند. آیات و روایات متعدد(که تعدادی از آنها در کتاب اصول کافی (بخش بَابٌ فِی أَنّ الْأَئِمّةَ شُهَدَاءُ اللّهِ عَزّ وَ جَلّ عَلَی خَلْقِهِ: ائمه، شاهدان خداوند بر خلق هستند) گردآوری شده اند.] نشان می دهند امامان با اذن و اجازه خداوند از حال و شرایط زندگی انسان ها باخبرند و می توانند در بهبود شرایط مادی و معنوی افراد اثرگذار باشند و هر چه پیروی، توسل و ارتباط با آنان بیشتر باشد، این آثار نیز بیشتر خواهد بود. دعای عهد، دعای توسل، نماز امام زمان و حضور در مسجد جمکران، زیارت آل یاسین، صدقه دادن برای سلامتی امام زمان، جشن های نیمه شعبان و اشعار فراوانی که در این زمینه سروده شده، جلوه هایی از ارتباط شیعیان با امام زمان است. برخی آداب ارتباط

موسوی اصفهانی در کتاب مکیال المکارم برخی آداب ارتباط با امام زمان را جمع آوری کرده است. برخی از این آداب عبارتند از:

·شناخت بهتر امام زمان-- پیروی از اخلاق و رفتار امام زمان--یاد امام، برگزاری و شرکت در مجالس بزرگداشت یاد او و سایر معصومان--رعایت ادب به هنگام یاد او--شوق زیارت امام--انتظار فرج--تصمیم قلبی برای یاری امام در زمان غیبت و ظهور--یاری کردن سایر شیعیان--مقابله با ظالمان و اهل باطل--دعا کردن برای امام--صبر بر شرایط غیبت--تعیین نکردن وقت ظهور--انجام زیارت به نیابت از وی--صدقه دادن برای سلامتی امام--توجه و توسل به امام در مکان ها و زمان های ویژه--خواندن دعاها و زیارت های مخصوص امام زمان--

· ملاقات با امام زمان

ملاقات با امام زمان

 ملاقات پیش از غیبت کبری

در کتاب های تاریخی و حدیثی شیعه - همچون کافی، الارشاد شیخ مفید، اعلام الوری، کمال الدین و الغیبة شیخ طوسی و الغیبة نعمانی - نام برخی افرادی که در زمان حیات امام حسن عسکری(ع) موفق به دیدار فرزندش مهدی (عج) شده بودند آمده و شرح دیدارشان ذکر شده است؛ از جمله حکیمه عمه امام یازدهم که شاهد تولد امام مهدی بوده است. بیشتر این افراد، یاران و خادمان امام حسن عسکری(ع) بودند: ابو نصر ظریف (خادم امام عسکری)، احمد بن اسحاق اشعری قمی ابو علی بن مطهر،[۱۷۲] سعد بن عبدالله اشعری قمی، یعقوب بن منقوش، ابوغانم خادم، کامل بن ابراهیم، و....

همچنین گزارش شده است در طول ۶۹ سال غیبت صغری، علاوه بر چهار نائب خاص امام، افراد متعددی امام مهدی(ع) را زیارت کرده اند: ابراهیم بن ادریس، ابراهیم بن عبده نیشابوری و خادم او، ابوالادیان خادم امام حسن عسکری(ع)، ابو سعید غانم هندی، ابو عبدالله بن صالح، ابو محمد حسن بن وجناء نصیبی، ابو علی محمد بن احمد بن حماد مروزی محمودی،[۱۸۴] اسماعیل بن علی نوبختی،[۱۸۵] علی بن ابراهیم بن مهزیار، محمد بن اسماعیل فرزند امام کاظم(ع) محمد بن شاذان نیشابوری، و ده ها نفر دیگر.[رجوع کنید به: محمدی ری شهری، دانشنامه امام مهدی(عج)، ج۵، ص۲۹-۹۷

 مدعیان نیابت

در زمان غیبت صغری، مدعیان نیابت نیز کم نبودند. افرادی چون احمد بن هلال کرخی، محمد بن نصیر نمیری و محمد بن علی شَلْمَغانی از مدعیان نیابت بودند که توقیعاتی در لعن و طرد آنان وارد شد.[جمعی از نویسندگان مجله حوزه، چشم به راه مهدی، ص۳۹.]

 ملاقات در غیبت کبری

درباره دیدن امام زمان در روزگار غیبت کبری دو دیدگاه وجود دارد. برخی آن را انکار و برخی دیگر بر امکان و وقوع آن، شواهد و دلایلی اقامه کرده اند. این انکارها گاه به احادیثی مستند شده اند که مشاهده کننده در روزگار غیبت را دروغگو خوانده اند و گاه از شک در صداقت گزارش دهنده رؤیت برخاسته است، ضمن اینکه برخی نیز به دلیل جلوگیری از سودجویی فرصت طلبان، همه گونه رؤیت را انکار می کنند.

از سوی دیگر در برخی احادیث، دعاها و اعمالی برای دیدار با امام زمان(ع) توصیه شده است، و دست کم دو حدیث معتبر، دسترسی و دیدار با امام را برای پیروان ویژه او، امری ممکن دانسته است عالمان بزرگ شیعه مانند شیخ صدوق، شیخ مفید و شیخ طوسی در کتاب های خود فصلی را برای نام بردن از دیدارکنندگان با امام دوازدهم گشوده و به ممکن بودن آن تصریح کرده اند (.محمدی ری شهری، دانشنامه امام مهدی(عج)، ج۵، ص۱۸۰.] گزارش های فراوانی از ملاقات برخی عالمان بزرگ و افراد عادی با امام زمان وجود دارد. به گفته شیخ حر عاملی، سید عبدالله شبر و آیت اللهلطف الله صافی گلپایگانی، این گزارش ها به تواتر رسیده اند برخی از این افراد عبارت اند از: میرزا محمد حسین نائینی، سید بن طاووس، ابراهیم کفعمی، محمد تقی مجلسی، ابوالحسن شعرانی، شیخ حر عاملی، مقدس اردبیلی، میرزا محمد استرآبادی، شهید ثانی، سید بحرالعلوم، سید نعمت الله جزایری، شیخ مرتضی انصاری.( شیخ محمود عراقی، دارالسلام، کتابفروشی اسلامیه، ۱۳۸۰ش، ص۲۹۰.

 دعاها و زیارات

علاوه بر زیارت های جامعه که همه امامان را می شود با آن زیارت کرد، برای ارتباط با امام زمان(ع)، دعاها و زیارت های مختلفی نقل شده که از مهمترین آنها می توان به این موارد اشاره کرد:

·دعای ندبه--دعای فرج --استغاثه به امام زمان: «سَلامُ اللهِ الکامِلُ التّام» --زیارت آل یس --دعای غریق--دعای عهد--صلوات مخصوص امام زمان--زیارت روز جمعه

از ناحیه مقدسه نیز دعاها و زیارات مختلفی صادر شده است؛ مانند دعای فرج(اَللّهُمَّ عَظُمَ البَلاء)، دعای «یا مَن أظهَرَ الجَمیلَ»، دعای «اَللّهمّ رَبَّ النّورِ العَظیم»، دعای «اَللهُمّ ارزُقنا تَوفیقَ الطاعَةِ»، دعای سهم اللیل، دعای هر روز ماه رجب، دعای «اَللهمّ إنّی اَسألُک بِالمَولودَینِ فی رَجَب»، دعای «اَللهمّ إنّی اَسألُک بِمَعانی جَمیعِ ما یدعوک بِهِ وُلاةُ أمرِک»، زیارت ناحیه مقدسه و زیارت الشهداء.[محمدی ری شهری، دانشنامه امام مهدی، ج۶، صص۲۹۵-۳۲۷.]

 انتظار

 انتظار فرج

در فرهنگ اسلامی، انتظار فرج -به معنای امید به گشایش شرایط نابسامان- از مفاهیم پرتکرار در آیات و روایات است.[یادداشت ۲۰] یکی از مهمترین مصادیق این انتظار در فرهنگ شیعی، امید به گشایش سختی ها و آینده ای روشن با ظهور امام زمان است. از این نوع انتظار در روایات با واژگانی مانند «اَلْمُنتظَرُ لِأمْرِنا»، «مُنتظِرٌ لِهذا الاَمر»، «اِنْتِظارُ قائِمِنا»، «تَوَقُّعُ الْفَرَج»، «اَلمُنتظِرینَ لِظُهورِهِ»، «مُنْتظِرونَ لِدَوْلَةِ الْحَق» و «اَلمُنتظِرُ لِلّثانی عَشَر» یاد شده است در این روایات پاداش و فضائل بی شماری برای منتظران بیان شده و آنان را از «اولیاء الله» و برترین مردم به حساب آورده اند که همچون یاران پیامبر(ص) در جنگ بدر بوده یا در هنگام معرکه در خیمه امام زمان به همراه او نبرد می کنند.[محمدی ری شهری دانشنامه امام مهدی، ج۵، ص۳۰۹.]

انتظار فرج و گشایش می تواند جنبه فردی یا عمومی داشته باشد و به شرطی سازنده است که به همراه تلاش و کسب آمادگی بوده و مؤمن از تأخیر آن ناامید نگردد. نتیجه چنین انتظار و تلاشی، تکامل فرد و جامعه خواهد بود.

 نیمه شعبان

جشن نیمه شعبان

 نیمه شعبان

چنانکه در بخش ولادت گذشت، قول مشهور درباره ولادت امام زمان، روز نیمه شعبان است. شیعیان این روز را یکی از مهم ترین اعیاد می دانند و در شب و روز آن به برگزاری جشن، چراغانی های گسترده، مولودی خوانی، قربانی کردن و غذا دادن به فقرا اقدام می کنند. برگزاری این جشن ها در ایران پررنگ تر و در قالب دهه مهدویت، در چند روز برگزار می گردد. بخش مهمی از جشن های نیمه شعبان در مکان های مذهبی، محله ها و بازارهای شهرهای ایران برگزار می شود. مسجد جمکران یکی از میزبانان اصلی برگزاری جشن های مهدویت است. این روز در ایران تعطیل و روز جهانی مستضعفان نامیده شده است. در عراق نیز شیعیان ضمن برگزاری جشن نیمه شعبان، به زیارت امام حسین(ع) می روند. شیعیان در بحرین، یمن، مصر، لبنان و سوریه و هند نیز جشن های نیمه شعبان را گسترده برگزار می کنند.

 امام زمان در نگاه دیگران

فرق شیعه

فرق شیعه نظیر زیدیه و اسماعیلیه، ضمن پذیرش اصل مهدویت، در موعود بودن امام و مصداق آن (موعود)، با امامیه اختلاف نظر دارند. برخی از فرق شیعه مانند انشعاباتی از زیدیه، متولد شدن امام مهدی در گذشته و غیبت او را نمیپذیرند و تنها معتقد به موعود بودن و ظهور امام مهدی در آخرالزمان هستند از این رو انطباق مصداق امام موعود و منتظر در امام دوازدهم شیعیان امامی، یعنی محمد بن حسن عسکری(ع) را رد کرده یا حداقل تأیید نمی کنند. آنان تنها معتقدند امام منتظر در آخرالزمان به دنیا آمده، قیام خواهد کرد.

به طور کلی مهدویت در زیدیه، مهدویت نوعیه است. آنها آخرین امام از سلسله ائمه را، که جهان را پر از عدل و داد می کند، مهدی موعود می دانند و معتقدند باید از هر سیدی که دعوت به خود کند پیروی کرد، چه بسا او همان مهدی موعود باشد[عقل گرایی زیدیه در انحراف از مهدویت] اگر جهان را پر از عدل و داد کرد و کار را به اتمام رساند، مهدی موعود بودن او معلوم می شود، در غیر این صورت منتظر سید دیگری می مانند.[۲۱۴]

در طول تاریخ گروه هایی از زیدیه، ادعای مهدویت امامانی که در قیام ها کشته شده اند را مطرح می کردند و معتقد بودند آنان روزی بازخواهند گشت و جهان را پر از عدل و داد خواهند کرد. آنان در مورد زید بن علی، نفس زکیه محمد بن قاسم بن علی بن عُمر بن علی بن حسین بن علی بن ابی طالب(متوفی ۲۱۹ق)، یحیی بن عمر بن یحیی بن حسین بن زید بن علی بن حسین (متوفی ۲۵۰ق) و حسین بن قاسم عیانی (متوفی ۴۰۴ق) ادعای مهدویت کرده اند.[رجوع کنید به: سید علی موسوی نژاد، مهدویت و فرقه حسینیه زیدیه، هفت آسمان،ش ۲۷، پاییز ۱۳۸۴ش، ص۱۲۷ ـ ۱۶۲.]

اهل سنت

در منابع روایی اهل سنت احادیث متعددی درباره مهدی و منجی آخرالزمان آمده است که برخی محدثان بزرگ اهل سنت مانند آبری شافعی،دانشنامه امام مهدی(عج)، ج۱، ص۸۲.] عبدالحق دهلوی،[عبدالرحمن جامی، اشعة اللمعات، ج۴، ص۲۲۸.] سفارینی (لسفارینی، لوامع الانوار البهیة، ج۲، ص۷۰.] و شوکانی (دانشنامه امام مهدی(عج)، ج۱، ص۸۳.] به متواتر بودن آنها تصریح کرده اند. اهل سنت به دنبال این روایات به وجود «مهدی» باور دارند. مهم ترین ویژگی های مشترک باور شیعه و اهل سنت در این موضوع چنین هستند: وی از نسل پیامبر اکرم و همنام با ایشان و با لقب «مهدی» است، قیامی حتمی در آخر الزمان خواهد داشت که بر همه ظالمین پیروز شده و عدل و داد را در سراسر جهان برقرار می کند همان گونه که ظلم و جور زمین را فرا گرفته بود و به همراه او حضرت عیسی به زمین باز می گردد.[دانشنامه امام مهدی(عج)، ج۱، ص۸۶-۸۸.]

 نقاط اختلاف این روایات با احادیث شیعه از این قرارند:

علاوه بر همنامی موعود با پیامبر(ص)، نام پدر وی نیز همنام با پدر پیامبر (عبدالله) است؛ در حالیکه شیعه وی را فرزند امام حسن عسکری(ع) می داند.

گروهی از اهل سنت مهدی را از نسل امام حسن(ع) می دانند.

در دیدگاه مشهور اهل سنت، مهدی در آخرالزمان به دنیا خواهد آمد و فرزند امام حسن عسکری(ع) نیست.[دانشنامه امام مهدی(عج)، ج۱، ص۹۰.]

تعداد اندکی از اهل سنت اصل باور به «مهدی» و روایات مربوط به آن را ضعیف دانسته اند، از جمله ابن خلدون در کتاب تاریخ خود و رشید رضا در تفسیر المنار.

 مستشرقان

موضوع پژوهش برخی از شرق شناسان، مسأله مهدویت بوده است و دیدگاه های مختلفی در این زمینه ارائه کرده اند.

هانری کربن با نگاه پدیدارشناسانه، مهدویت را از محوری ترین عناصر اعتقادی عرفان و حکمت شیعی تلقی می کند. از نظر وی مهدویت به معنای تفسیر باطن دین و ظهور امام، احیای دوباره حیات انسان هاست (موسوی گیلانی، سید رضی، ۱۳۸۵، ص۷۲. ببعد] از نگاه او با ظهور همه مبانی پنهان یا معانی معنوی، وحی الهی آشکار می شود.

دارمستتر نویسنده فرانسوی با نگاهی تاریخی معتقد است که مهدویت در قرآن نیامده است و در سخنان پیامبر نیز نشانه های روشنی در این زمینه وجود ندارد. وی مهدویت را زاییده اندیشه فکری شیعه و متأثر از اساطیر ایرانی می داند. فان فلوتن خاورشناس هندی مدعی است که اندیشه مهدویت به وسیله شیعیان کوفه ترویج شده است تا بتوانند از پتانسیل و تواناییهای آن در مقابله با خلافت خلفای بنی امیه ساکن شام استفاده کنند.

ایگناتس گلدتسیهر خاورشناس مجارستانی با نگاهی تاریخی معتقد است که اعتقاد به مهدویت ریشه در عناصر فکری یهودی و مسیحی دارد و در آن پاره ای از ویژگی مبحث سوشیانس که مورد استفاده زرتشتیان است دیده می شود. دیوید سامویل مارگولیوث معتقد است که مهدویت از زمان محمد بن حنفیه توسط مختار و عده ای از طرفداران محمد بن حنفیه -فرقه کیسانیه- به وجود آمده که پس از کشته شدن او، عنوان مهدی را به او اطلاق کرده اند.[موسوی گیلانی، سیدرضی، ۱۳۸۵، ص۱۵۲.

نماز امام زمان(ع) دو رکعت است، که در هر رکعت سوره حمد یک مرتبه و چون به جمله «إیّاک نعبد و ایّاک نستعین» برسد، صد مرتبه آن را تکرار نماید(سپس بقیه سوره را بخواند)؛ و بعد از سوره حمد، یک مرتبه سوره توحید خوانده می شود، هر یک از ذکر رکوع و سجود را نیز هفت مرتبه بگوید. و چون سلام نماز را دهد، تسبیح حضرت زهراء(علیها السلام) را بگوید و در بعضی عبارات آمده است که بعد از آن، نیز در سجده صد مرتبه صلوات بر محمّد و آل محمّد فرستاده شود. و بعد از آن، حوائج مشروعه خود را از خداوند طلب نماید.(- ولادت و دیگر حالات حضرت برگرفته شده است از: اصول کافی: ج 1، تهذیب الاحکام: ج 6، تاریخ اهل البیت علیهم السلام، مجموعة نفیسة، أعیان الشیعه: ج 2، کشف الغمّة: ج 2، ینابیع المودّة، بحارالانوار، جمال الاُسبوع، دعوات راوندی، إعلام الوری طبرسی: ج 2، دلائل الامامة و....

سوالاتی چنداز 111 پرسش و پاسخ

س1- آیا در ادیان قدیم و کتاب های آسمانی پیشینیان ذکری در باره آن حضرت، به میان آمده است؟!.

ج- در تمام ادیان آسمانی و مذاهبی که مخلوط و برگرفته از ادیان آسمانی است مانند زرتشتی و هندوئی و غیره، با تعبیرهای گوناگون و بیانات مختلف، از آن شخصیت تعداد 64 نام از نام های فراوان آن حضرت را در ادیان مختلف جهان، در کتاب «سیمای جهان » آورده ام مراجعه نمایید

.س2- آیا در میان کاهنان و پیشگویان پیش از اسلام در باره آن حضرت، صحبتی بوده یابعدها پدید آمده است؟!.

ج- بلی این مطلب در میان آنها، شهرت تام داشته است، حتی در میان دربار پادشاهان ایران مخصوصاً ساسانیان به گونه ای جا افتاده بود هنگامی که در جنگ میان مسلمانان و ایرانیان (ارتش مجهز ایران) در قادسیه عقب نشینی کرد و قاصد آمد و قتل عام پنجاه هزار نفر را در جریان قادسیه و عقب نشینی ارتش از آن را به شاه گزارش داد.

یزدگرد (سوّم، آخرین پادشاه ساسانی) گمان کرد رستم فرّخ زاد سردار نامی ایران و ارتش فارس همگی کشته شده اند، با افراد خانواده اش آماده فرار شدند، (شاه) هنگام ترک کاخ با شکوه و مجلّل ایوان مداین، برابر ایوان ایستاد (و این جملات را بر زبان راند) «سلام بر تو باد ای ایوان! من هم اکنون از تو رو بر می تابم (و می روم!، ولی به زودی یا) خودم بر می گردم، یا مردی از فرزندانم که هنوز زمان آمدنش نزدیک نشده و وقت ظهور او نرسیده است، به سوی تو بر می گردد».

سلیمان دیلمی گوید: من به محضر امام صادق علیه السلام وارد شدم و مقصود یزدگرد از این گفتار «یا یکی از فرزندان خود» را سؤال نمودم؟! فرمود: «او صاحب شما است که به فرمان خداوند در آخر الزّمان ظهور می کند، او ششمین فرزند من و فرزند دختر یزدگرد ا

(1)- سیمای جهان در عصر امام زمان (عج): 1/ 42 بنقل از بحارالأنوار: 51/ 163 باب 11 از کتاب المقتضب ابن عیاش فیما أخبر به الکهنة

.البتّه روشن است که مادر امام سجّاد علیه السلام «شاه زنان» یا «شهربانو» دختر یزدگرد بن شهریار آخرین پادشاه ساسانی است که واقعاً از طرف مادر، پدر بزرگ امام قائم روحی و أرواح العالمین لتراب مقدمه الفداء است.

یا کاهنانی قبل از اسلام، مانند «سُطیح» کاهن و جز او پس از بیان طولانی از اوضاع جهان در تاریخ قبل از ظهور آن حضرت با صراحت کامل بدین گونه خبرداده است،.. . این جریان ها نزدیک طلوع ستاره دنباله دار که عرب ها از دیدن آن به وحشت خواهند افتاد؛

آن زمان باران نمی بارد و نهرها خشک می شود و قیمت ها در همه جا، بالا رود (در این هنگام) می آیند بربرها با پرچمهای زرد بر اسبان تاتاری تندرو تا فرود آیند بر (سرزمین) مصر، سپس خروج می کند مردی از (اولاد) صخر، پرچم های سیاه را به سرخ تبدیل می نماید، و حرام هارا مباح گرداند و زنان را از پستان هایشان می آویزد و اوست غارت کننده کوفه، چقدر (جسد) زنان در راه ها افتاده و در میان اسب ها مانده و شوهرانشان کشته شده و واعضایشان مکشوفه، و آبروها ریخته ووو.. .. در این هنگام فرزند پیغمبر (صلی الله علیه و آله) مهدی عجّل اللّه فرجه ظهور می کند و این، آن وقت پیش خواهد آمد که مظلومی در یثرب «مدینه» و پسر عمویش در حرم کشته شود.. .

در آن زمان ظاهر می شود (شخصیت) با برکت و پاک و هادی و مهدی و سید علوی، پس با آمدنش با منت خدائی که آنها را هدایت کرده، مردم را نجات می دهد، پس بانور خود، تاریکی را از میان بر میدارد وبسبب او حق بعد از مخفی ماندن، ظاهر شود و میان مردم، مال به طور مساوی، پخش می کند و شمشیر (زنی) او را غمگین می کند* پس خونهارا نمی ریزدو (در زمان او) مردم در شادی و گوا رائی، زندگی می کند و آب عدالتش، چشم روزگار را از ریگ (فرورفته) می شویدو حق را به شهرها بر می گرداند ودر میان مردم، میهمانی و رفت و آمد، زیاد می شود و با عدالت او، ستمگری و کوری، برداشته شود مانند این که، غبار آلود بود و روشن گردید، پس پرکند زمین را از عدل و داد و روزهارا از خوشی (و خرمی)، و (آمدن) اوست بلا شک نشانه قیامت (و

ومشابه این سخنان را، سایرکاهنان و پیشگویان بیان داشته اند که نمونه هائی از آن را مرحوم علامه مجلسی قدس سره در بحارالأنوار: آورده است.

هداهم، فیکشف بنوره الظلماء، ویظهر به الحق بعد الخفاء، ویفرق الاموال فی الناس بالسواء، ویغمه السیف فلا یسفک الدماء، ویعیش الناس فی البشر والهناء، ویغسل بماء عدله عین الدهر من القذاء ویرد الحق علی أهل القری، ویکثر فی الناس الضیافة والقری، ویرفع بعدله الغوایة والعمی، کأنه کان غبار فانجلی، فیملا الارض عدلا وقسطا والایام حباء، وهو علم للساعة بلا امتراء. بحارالانوار: 51/ 163 ب 11.

س3- آیادر میان عرفاء گذشته یادی از آن حضرت آمده و به آمدن او معتقد بوده اند یانه؟!.

ج- بلی بنا به نقل شیخ سلیمان قندوزی در ینابیع المودة و سایر

بزرگان اهل سنت، در میان اعاظم و بزرگان عرفا؛ مانند محیی الدین عربی در «فتوحات مکیة» و احمد جامی و نامقی و عطّار نیشابوری و شمس الدّین تبریزی و ملّای رومی و شیخ نعمت اللَّه ولی و سید نسیمی وو.. . اشعاری پیرامون امامان معصوم صلوات اللّه و سلامه علیهم أجمعین سروده اند و مدایح خود رابا مدح «مهدی» موعود صلوات اللّه و سلامه علیه روحی و أرواح العالمین- لتراب مقدمه الفداء به پایان برده اند

هم چنین پیرامون حضرت مهدی موعود علیه السلام سخنان بسیار و بیانات فراوان آمده است. برای نمونه به چند مورد از آن اشاره می شود.

عبدالوهاب شعرانی در کتاب «الیواقیت والجواهر» درمبحث 65 می گوید: مهدی از اولاد امام حسن عسکری علیه السلام است و ولادتش شب نیمه شعبان سال 255 می باشد و او باقی می ماند تا با عیسی بن مریم یک جا باشند

و در میان عرفاء خیلی هستند که از آن حضرت یاد نموده و حتی ادعاء تشرف به خدمت آن حضرت را کرده اند، مانند.

محیی الدّین بن العربی گوید: او از عترت رسول خدا صلی الله علیه و آله و از اولاد فاطمة علیها السلام است، جدّ او حسین بن علی و پدرش حسن عسکری علیه السلام است

شیخ عبدالوهاب شعرانی در کتاب انوار القدسیة گوید: همانا بعضی از

مشایخ ما گفتند: ما با مهدی علیه السلام در دمشق شام بیعت کردیم و هفت روز هم مهمانش بودیم

نیز گفت: در تاریخ 1273 هق. شیخ عبداللّطیف به من گفت: پدرم ابراهیم گفت: یکی از مشایخ مصر گفت: «بایعنا الإمام المهدی؛ ما باامام مهدی علیه السلام بیعت کردیم

شیخ صدرالدّین قونوی اشعار لطیفی درباره حضرت مهدی موعود عجل اللَّه تعالی فرجه دارد که این گونه افتتاح می کند.

یقوم بأمراللَّه فی الأرض ظاهراً علی رغم شیاطین یمحق الکفر یؤید شرع المصطفی وهو ختمه

ویمتد من میم بأحکامها یدری

تا آخر اشعار، طالبین به کتاب ینابیع المودّة: 3/ 133 باب 84 و منابع دیگر رجوع نماید.

هم چنین پیرامون حضرت مهدی موعود علیه السلام سخنان بسیار و بیانات فراوان آمده است. برای نمونه به چند مورد از آن اشاره می شود.

عبدالوهاب شعرانی در کتاب «الیواقیت والجواهر» درمبحث 65 می گوید: مهدی از اولاد امام حسن عسکری علیه السلام است و ولادتش شب نیمه شعبان سال 255 می باشد و او

و در میان عرفاء خیلی هستند که از آن حضرت یاد نموده و حتی ادعاء تشرف به خدمت آن حضرت را کرده اند، مانند.

محیی الدّین بن العربی گوید: او از عترت رسول خدا صلی الله علیه و آله و از اولاد فاطمة عشیخ عبدالوهاب شعرانی در کتاب انوار القدسیة گوید: همانا بعضی از مشایخ ما گفتند: ما با مهدی علیه السلام در دمشق شام بیعت کردیم و هفت روز هم مهمانش بودیم

س - برابر اعتقاد اکثریت شیعیان که معصوم را باید معصوم تجهیز نموده و دفن نماید، آیا آخرین حجت خداوند و آخرین امام که از دنیا رفت، چه کسی به او نماز خوانده و تجهیز می کند؟!.

ج- بنا به پذیرش احادیث «رجعت» و بررسی های مورد قبول، آخرین نفر از امامانی که رجعت می کند، امام «قائم» خواهد بود. بنابراین آخرین حجّت قبض روح شده نیز او می باشد؛ چون با مرگ یا «رُفِع » آخرین حجّت، نظام فعلی جهان به هم می خورد و به پایان می رسد.

البتّه چندین بار عرض کرده ام دانستن این گونه مطالب برای ما ضرورتی ندارد و ندانستش هم مسؤولیت آور نیست و در این موارد نیز نمی توان نظر قطعی داد؛ چون از معصوم علیهم السلام مستقلًا چیزی به دست نیامده است.

طبق روایات، آخرین حجّت چهل روز قبل از قیامت از روی زمین بالا برده می شود.

دلیل:

امام صادق علیه السلام فرمود: «بین وفاة القائم وبین القیامة أربعون یوماً؛

میان وفات «قائم عجّل اللَّه تعالی فرجه الشّریف » و قیامت چهل روز است

در بعضی از روایات جملات «رُفِعَتِ الحجّة و (أغلق) غُلّق باب التّوبة.

بنابراین اگر منظور جمله «رُفعت الحجّة» بالا بردن باشد، پس تشریفات مخصوص به او هم در جایی که برده اند، انجام می یابد. اما اگر معنای آن برداشته شدن باشد، دیگر بودن حجّت در روی زمین لزومی ندارد؛ چون تکلیف برچیده شده و باب توبه هم بسته شده است.

پس هرکس از موجودین میتواند آن حضرت را تجهیز و تدفین نموده و نماز بخواند اگر همزمان با «نفخ صور» همه موجودات خاموش شدند.

که دیگر مطلبی باقی نمی ماند! واللَّه العالم. س- آیا در قرآن کریم آیاتی در باره آن حضرت وجود دارد؟!.

ج- بلی آیاتی که از امامان شیعه درباره حضرت- عجّل اللَّه فرجه الشریف- تأویل شده است متجاوز از 217

آیه است و در کتاب معجم أحادیث الامام المهدی 365 آیه ذکر کرده است، که قسمتی از آن ها را عالم بزرگوار سید هاشم بن سلیمان بحرانی قدس سره در کتاب خود به نام «المحجّة فیما نزل فی القائم الحجّة» 161 آیه با روایات آن، گرد آوری کرده است و در کتاب مستدرک 14 آیه آورده است و این حقیر نیز 4 آیه از بحارالانوار ج 51 آوردم که جمعاً می شود 179 آیه قرآن درباره آن حضرت. آیات از سوره بقره شروع و در سوره عصر و مستدرک آن از بقره شروع و در سوره مطفّفین پایان می یابد.

طالبین تفصیل، به کتاب سیمای جهان و کتابهای مذکور در پاورقی مراجعه نمایند.

س- آیا امام زمان متولد شده یا هنوز به دنیا نیامده است؟!

ج- بلی طبق روایات شیعه و وبرخی از اهل تسنّن، آنحضرت در سال 255 هجری قمری، به دنیا آمده و خیلی از اصحاب امام حسن عسکری علیه السلام آن حضرت را دیده اند یا خود امام نیز او را به گروهی از اصحاب، معرفی نموده است.

در کتاب های معتبر، در مورد معرّفی حضرت مهدی موعود علیه السلام «بشخصه وبعینه» توسّط امام حسن عسکری علیه السلام برای اصحاب خاص و دوستان، روایات و سرگذشت های زیاد ذکر شده است. س- بنابر این که برای آن حضرت این عمر طولانی امکان پذیر است پس این مدت را در کجا زندگی می کند؟!.

ج- برابر روایات وارده، حضرت در غیبت صغری در مدینه، در کوه «رضوی» اقامت داشت

و «خواصّ» از مکان آن حضرت اطّلاع داشتند، ولی بعد از غیبت کبری، دیگر برای آن حضرت مکانی معین نگردیده است و احدی از محلّ وی اطّلاع ندارد یعنی آن حضرت در

محل معینی زندگی نمی کند بلکه به تمام زوایای کره زمین اشراف دارد «که در پاسخ معنای «غیبت» مشروحاً بیان خواهد شد.

تو برتر از هزاران یوسف کنعانی

اگر راز دلم گویم حدیثش را تو می دانی

مرا از لطف خود هردم به بزم خویش می خوانی

خلیلی، یوسفی، نوحی، سلیمانی نمی دانم

دمِ پاک مسیحا و کف موسی بن عمرانی

 حدیث لیلة القدری هزاران ماه را ماهی            نزول آیه سبز و صفابخش بهارانی

 اگر حسن تو را وصفی شود من فاش می گویم        تو برتر از هزاران یوسف کنعانی!

 جمالت را در این عالم اگر تمثیل بگذارند           تو تفسیر تمام آیه های لوح پنهانی

 لبت گر وا شود ای مخزن علم خداوندی            حکیمان را بیاموزی زحکمت های لقمانی

 الا روح مجسّم در کنار آیه تطهیر                     سزد آن که جمالت را ز ناپاکان بپوشانی

بیا ای مهر بی همتا لوای نور برپا کن                تو غمخوار تمام بی پناهان و ضعیفانی

تو آن گنجینه لطف و عطا و جود واحسانی         یقین دارم گدایان را ز دربارت نمی رانی

تویی مرهم به زخم بی شمار مادرت زهرا         بیا با مقدمت روشن نما آن قبر پنهانی

تو که ناگفته می دانی حکایت های پنهان را      اگر راز دلم گویم حدیثش را تو می دانی

 سید عبّاس صدرالدینی

چند سوال بالا را از کتاب 111 پرسش و پاسخ از تالیفات خودم آوردم طالبین تفصیل به آن کتاب مراجعه نمایند که وافعا خواندنیست.

 منابع

·ابن اثیر الجزری، علی بن محمد، الکامل فی التاریخ، بیروت، دار الصادر، ۱۳۸۵ق.

·ابن خشاب، عبدالله بن احمد، تاریخ الموالید الائمه و وفیاتهم، تحقیق آیت الله مرعشی نجفی، قم، کتابخانه آیت الله مرعشی، ۱۴۰۶ق.

·ابن خلکان، احمد بن محمد، وفیات الاعیان، به تحقیق احسان عباس، قم، الشریف الرضی،

·ابن شهرآشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی طالب علیهم السلام، قم، علامه، ۱۳۷۹ق.

·ابن طولون، الائمه الاثنی عشر، تحقیق صلاح الدین منجد، قم، منشورات الرضی، بی تا.

·ابن قیم، محمد بن ابی بکر، المنار المنیف، تحقیق عبد الفتاح ابو غدة، حلب، مکتبه المطبوعات الاسلامیه، ۱۳۹۰ق.

·اربلی، علی بن عیسی، کشف الغمه فی معرفة الائمه، چ۱، تبریز، مکتبة بنی هاشمی، ۱۳۸۱ق.

·اربلی، علی بن عیسی، کشف الغمة فی معرفة الائمة، چاپ هاشم رسولی محلاتی، بیروت ۱۴۰۱/ ۱۹۸۱.

·اشعری، سعدبن عبدالله، المقالات و الفرق، تصحیح دکتر محمدجواد مشکور، تهران، مرکز انتشارات علمی فرهنگی، چاپ دوم، ۱۳۶۱ش. و مدارک دیگر بطول نیانجامد.

·جاسم، حسین، تاریخ سیاسی امام دوازدهم، ترجمه و تصحیح محمود رضا افتخار زاده، تهران، روزگار، ۱۳۸۶ش.

·جعفریان، رسول، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، قم، انتشارات انصاریان، چ۵، ۱۳۸۱ش.

·حسینی جلالی، محمدرضا، تاریخ اهل البیت، قم، مؤسسه آل البیت، ۱۴۱۰ق.

·حسینی دشتی، سید مصطفی، معارف و معاریف، ج۴.

·راوندی، قطب الدین، الخرائج و الجرائح، تحقیق مؤسسة الإمام المهدی علیه السلام، مؤسسه تحقیقات و نشر معارف اهل البیت(ع)، ۱۴۱۱ق

·سید ابن طاووس، علی بن موسی، ملاحم و الفتن، قم، الشریف الرضی، ۱۳۹۸ق.

·سلیمیان، خدامراد، درسنامه مهدویت: حضرت مهدی از ولادت تا امامت، قم، بنیاد فرهنگی مهدی موعود، چ۶، ۱۳۸۹ش.

·سلیمیان، خدامراد، فرهنگ نامه مهدویت، بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود(ع)، دوم، ۱۳۸۸.

·سید مرتضی، الفصول المختاره، مندرج در مصفات الشیخ المفید، چاپ اول: قم، مؤتمر العالمی لألفیة الشیخ المفید، ۱۴۱۳ق.

·شوشتری، شریف الدین حسینی، احقاق الحق و ازهاق الباطل، تحقیق آیت الله مرعشی نجفی، قم، کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی، ۱۴۰۹ق.

·صابری، حسین، تاریخ فرق اسلامی، هفتم، تهران، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه ها، ۱۳۹۰ش.

·صافی گلپایگانی، لطف الله، منتخب الاثر، تهران، مکتبة الصدر، [بی تا].

·صافی گلپایگانی، لطف الله، نوید امن و امان، تهران، دفتر تنظیم نشرو آثار آیت الله صافی گلپایگانی، ۱۳۸۶ش.

·صدر، سید محمد، تاریخ مابعد الظهور، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۱۲ق.

·صدر، سید محمد، تاریخ الغیبة الصغری، چاپ اول: بیروت، دار التعارف، ۱۳۹۲ق.

·صدر، سید محمد، پژوهشی در زندگی امام مهدی(عج) و نگرشی بر تاریخ غیبت صغری، محمد امامی شیرازی، دارالتبلیغ اسلامی.

·صدوق، محمد بن علی، عیون اخبار الرضا، تحقیق مهدی لاجوردی زاده، تهران، نشر جهان، بی تا.

·صدوق، محمد بن علی، کمال الدین و تمام النعمة، به تحقیق علی اکبر غفاری، چ۲، تهران، اسلامیه، ۱۳۹۵ق.

·صدوق، محمد بن علی، کمال الدین و تمام النعمة، مؤسسة النشر الاسلامی، قم، ۱۴۰۵ق

·صدوق، محمد بن علی،کمال الدین و تمام النعمه، تصحیح علی اکبر غفاری، قم، مؤسسه النشر الاسلامی، ۱۳۵۹ش.

·صدوق، محمد بن علی، من لایحضره الفقیه، تحقیق علی اکبر غفاری، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۱۳ق.

·طبرسی، حسن بن فضل، مکارم الاخلاق، تحقیق: علاء آل جعفر، قم، مؤسسة النشر الاسلامی، ۱۴۱۴ق.

·طبرسی، فضل بن حسن، اعلام الوری بأعلام الهدی، چاپ علی اکبر غفاری، بیروت ۱۳۹۹/۱۹۷۹.

·طبرسی، فضل بن حسن، إعلام الوری بأعلام الهدی، قم، مؤسسه آل البیت علیهم السلام لاحیاء التراث، در سال ۱۴۱۷ق.

·طبرسی نوری، میرزا حسین، نجم الثاقب، قم، انتشارات مسجد جمکران، ۱۴۱۰ق.

·طبری امامی، محمد بن جریر، دلائل الامامه، تحقیق مؤسسه بعثت، چ۱، قم، مؤسسه بعثت، ۱۴۱۳ق.

·طبسی، نجم الدین، تا ظهور، قم، مرکز تخصصی مهدویت، بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود، ۱۳۸۸ش.

·طوسی، کتاب الغیبة للحجة، تحقیق عبادالله تهرانی و علی احمد ناصح، قم، دارالمعارف الاسلامیة، ۱۴۱۱ق.

·عراقی، محمود، دارالسلام، انتشارات اسلامیه، ۱۳۸۰ش

·العمیدی، مهدی منتظر در اندیشه اسلامی، ترجمه و تحقیق: مهدی علیزاده، انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم، ۱۳۷۵ش.

·قزوینی، سید محمد کاظم، الامام المهدی من المهد الی الظهور، بیروت، مؤسسة الوفاء، ۱۹۸۵م.

·قندوزی، سلیمان بن ابراهیم، ینابیع الموده، قم، انتشارات بصیرتی، [بی تا].

·کامل سلیمان، یوم الخلاص، تهران، مؤسسه انصار الحسین الثقافیه، ۱۹۹۱م.

·کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، دار الکتب الإسلامیة، ۱۳۸۹ق

·کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تصحیح علی اکبر غفاری، چ۴، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق.

·مالکی، ابن صباغ، الفصول المهمه، محقق جعفر حسینی، بیروت، المجمع العالمی لاهل البیت، ۱۴۳۲ق.

·مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، چ۲، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.

·مفید، محمد بن محمد، الفصول المهمة فی الغیبة، محقق فارس الحسون، قم، المؤتمر العالمی لالفیة الشیخ المفید، ۱۴۱۳ق.

·مفید، محمد بن محمد، الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، به کوشش مؤسسه آل البیت، بیروت، دار المفید، چاپ دوم، ۱۴۱۳ق.

·مفید، محمد بن محمد، الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، به کوشش مؤسسه آل البیت، قم، المؤتمر العالمی لالفیة الشیخ المفید، ۱۳۷۲ش.

·محمدی ری شهری، محمد، دانشنامه امام مهدی بر پایه قرآن، با همکاری سیدمحمدکاظم طباطبایی، ترجمه عبدالهادی مسعودی، قم، دارالحدیث، ۱۳۹۳ش.

·مدرسی طباطبایی، سید حسین، مکتب در فرایند تکامل نظری بر تطور مبانی فکری تشیع در سه قرن نخستین، ترجمه هاشم ایزد پناه، هفتم، تهران، کویر، ۱۳۸۸ش.

·مقدرسی، یدالله، بازپژوهی تاریخ ولادت و شهادت معصومان، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۳۹۱ش.

·مسعودی، علی بن حسن، اثبات الوصیه، قم، انصاریان، ۱۴۲۶ق.

·موسوی اصفهانی، سید محمد تقی، مکیال المکارم در فوائد دعا برای حضرت قائم، مترجم سید مهدی حائری قزوینی، قم، برگ شقایق، ۱۳۸۰ش.

·نعمانی، محمد بن ابراهیم، الغیبه، به تحقیق علی اکبر غفاری، تهران، نشر صدوق، ۱۳۹۷ق.

·نوبختی، حسن بن موسی، فرق الشیعة، تصحیح محمد صادق آل بحرالعلوم، نجف، المکتبة المرتضویة، ۱۳۵۵ق.

·یاقوت حموی، معجم الادباء، بیروت، دارالفکر، ۱۴۰۰ق.

·یاقوت حموی، معجم البلدان، بیروت، دارصادر، ۱۳۹۹ق.

·فتح الباری شرح الصحیح البخاری، احمد بن علی العسقلانی (ابن حجر)، تحقیق عبدالله بن باز، بیروت، دارالفکر، ۱۳۷۹ق

·کشف المشکل من حدیث الصحیحین، عبدالرحمن بن الجوزی، تحقیق علی حسین البواب، ریاض، دارالوطن، ۱۴۱۸ق -ویکی شیعه-- و مدارک دیگر بطول نیانجامد.