260 - محمد بن عمرو انصاری شیعه واقعی ولایت و امامت (42)
40 بازدید
موضوع: امامت و مهدویت

 

   خاندان محمد بن عمروبن حزم انصاری پدرش و فرزندان و نبیره هایش ازخاندان های محترم با فضل وایمان و علم و دانش بودند

محمد بن عمرو بن حزم انصاری، در سال دهم هجری (ششم هجرت) در نجران به دنیا آمد [ ابن عبدالبر، یوسف بن عبدالله، الاستیعاب، تحقیق محمد علی البجاوی، بیروت، دارالجیل، ط الاولی، ۱۴۱۲، ج۳، ص۱۳۷۴. ابن اثیر، عزالدین علی، اسدالله الغابه، بیروت، دارالفکر، ۱۴۰۹، ج۴، ص۳۳۰. (

سماه أبوه محمّدًا، وکناه أبا سلیمان، وکتب بذلک إلی رسول الله صَلَّی الله علیه وسلم، فکتب إلیه رسول الله صَلَّی الله علیه وسلم: "سَمّه مُحَمَّدًا، وَکنِّهِ أَبَا عبْدِ الْمَلِک"، ففعل (*)، فلا تکاد تجد فی آل عمرو بن حزم مولودًا یسمَّی محمدًا إلا وکنْیتُه أبو عبد الملک.)) (الاستیعاب فی معرفة الأصحاب(

 و به توصیۀ پیامبر (صلی الله علیه و آله وسلّم) نام او را محمد نهادند. ( ابن سعد، محمد، الطبقات الکبری، بیروت، دارصادر، ج۵، ص۶۹. - بلاذری، احمد بن یحیی بن جابر، انساب الاشراف، تحقیق سهیل زکار، بیروت، دارالفکر، ط الاولی، ۱۴۱۷، ج۱، ص۵۳۸. طوسی، ابی جعفر محمدبن حسن، رجال الطوسی، به کوشش جواد قیومی الاصفهانی، موسسه نشر الاسلامی، ۱۴۱۵، ص۶۵.

مادرش عَمْرة بنت عبد الله بن الحارث بن جمّاز من بنی حِبَالة بن غنم من غسّان حلیفِ بنی ساعدة من الخزرج.)

 

معرفی اجمالی

کنیه اش عبدالملک یا اباالقاسم است. [ ابن عبدالبر، یوسف بن عبدالله، الاستیعاب، تحقیق محمد علی البجاوی، بیروت، دارالجیل، ط الاولی، ۱۴۱۲، ج۳، ص۱۳۷۵. - ابن اثیر، عزالدین علی، اسدالله الغابه، بیروت، دارالفکر، ۱۴۰۹، ج۴، ص۳۳۰. سپهر، محمدتقی لسان الملک سپهر، ناسخ التواریخ، ص۲۸۱.

پدر وی عمرو بن حزم انصاری از اصحاب پیامبر (صلی الله علیه و آله وسلّم) بود و از سوی آن حضرت عامل نجران و یمن گردید. در نامۀ عمرو بن حزم که فرمان ماموریت او که ضمنا مشتمل بر دستورات و احکام اسلامی بود. در میان مسلمانان شهرت بسزائی پیدا نمود، رسول خدا (صلی الله علیه و آله وسلّم) در ابلاغ تکلیف ایشان فرمود: این عهدی است از رسول برای عمرو بن حزم و هنگامی که او را به یمن اعزام کرد، او را به تقوای الهی فرمان می دهد... فرمان می دهد، حق را بگیرد و در حق با آنان مدارا کند و مردم را به خیر نوید دهد،. .. قرآن بیاموزد...». (در نامه ای برای خود عمروبن حزم انصاری نوشته که نامه مفصلی است در احکام حلال و حرام چنین آمده است: و امر می کند او را که از غنائم خمس خدا را بگیرد و آن چه را که بر مؤمنین واجب شده است در صدقه، زکات. .. را بگیرد.) [ ابن هشام، عبدالملک، سیرة النبویه (سیره ابن هشام)، ری، مکتبه العبیکان، ۱۹۹۸، ج۲، ص۹۵. - طوسی، ابی جعفر محمد بن حسن، رجال الطوسی، ص۳۹.

 

شیعه واقعی امام علی علیه السلام

محمد بن عمرو بن حزم، مردی شجاع و از اصحاب رسول خدا (صلی الله علیه و آله وسلّم) و از شیعیان امیرالمومنین (علیه السّلام) بود. وی از فقهای مدینه که در جنگ های جمل و صفین و نهروان در رکاب امام علی (علیه السّلام) جهاد کرد و آن حضرت را یاری می نمود. [ ابن اثیر، عزالدین علی، اسدالله الغابه، بیروت، دارالفکر، ۱۴۰۹، ج۴، ص۳۱۲.۱۲ - ابن حجر عسقلانی، شهاب الدین احمد بن علی، الاصابه، ج۶، ص۱۱. - ناظم زاده، سیداصغر، اصحاب امام علی، شرح زندگانی ۱۱۱۰ صحابه امیرالمومنین علیه السّلام، قم، بوستان کتاب، ج۲، ص۱۱۰۷.

محمد بن عمرو بن حزم در واقعۀ حره (یوم الحره) در سال ۶۳هجری به دست سپاهیان غارتگر یزید بن معاویه در مدینه به خیل عظیمی از قاریان قرآن به شهادت رسید. [. ابن حجر عسقلانی، شهاب الدین احمدبن علی، تهذیب التهذیب، بیروت، دارالفکر، ج۷، ص۳۴۸.- طوسی، شیخ عبدالله بن محمدبن حسن، تنقیح المقال فی علم الرجال، بیروت، دارالکتب الاسلامیه، ج۳، ص۱۶۴.

 ابن عبدالبر، یوسف بن عبدالله، الاستیعاب، تحقیق محمد علی البجاوی، بیروت، دارالجیل، ط الاولی، ۱۴۱۲، ج۳، ص۱۳۷۵.

 

دشمنی با عثمان

وی در دفع عثمان خلیفه راشدون در یوم الدار اشد الناس بود. [. ابن اثیر، عزالدین علی، اسدالله الغابه، بیروت، دارالفکر، ۱۴۰۹، ج۴، ص۳۱۲. - سپهر، محمدتقی لسان الملک سپهر، ناسخ التواریخ، ص۲۸۱.

علامه امینی در اثر معروف خود «الغدیر» به نقل از کتاب «استیعاب فی المعرفة الاصحاب» می نویسد: شدیدترین دشمنان خلیفه سوم سه محمد بودند: محمد بن ابی بکر، محمد بن عمرو بن حزم انصاری و محمد بن ابی حذیفه. [ علامه امینی نجفی، عبدالحسین، الغدیر، تهران، بنیاد بعثت، ۱۳۶۹، ج۹، ص۱۲۹.]

و در تایید مقام عبادی و درجه پرهیزگاری وی از حضرت امام رضا (علیه السّلام) روایت کرده اند که امیرمؤمنان (علیه السّلام) فرموده است: محمدها از ارتکاب معصیت الهی اجتناب می ورزیده اند. راوی پرسید: آن ها چه کسانی هستند؟ آن پیشوای پارسایان جواب داد: محمد بن جعفر بن ابی طالب، محمد بن ابی بکر، محمد بن امیرالمؤمنین و محمد بن ابی حذیفه. [ کشی، عبدالعزیز، رجال کشی، کربلا، موسسه الاعلمی للمطبوعات، ص۷۰. ]

 

صحیفۀ معروف عمرو بن حزم انصاری

در سال دهم هجری، هنگامی که حضرت محمد (صلی الله علیه و آله وسلّم) پدرش عمرو بن حزم انصاری را مامور جمع آوری مالیات نجران و حکومت یمن کرد، صحیفه ای که محتوی احادیث خویش را که به خط ابی کعب ترتیب داده بود، به وی سپرد و بعدها این این صحیفه به نام عمرو بن حزم معروف گردید، در این کتاب علاوه بر نصایح عمومی، احکام شرعی چندی راجع به طهارت، نماز، زکات، خمس، مراسم حج، انجام مناسک عمره، جهاد و دفاع از حفظ جان و مال مسلمانان، مال غنیمت، مالیات گرفتن، ستاندن خونبها، امور نظامی و ارتشی... بیان شده بود. عمرو بن حزم به عنوان والی یمن در پرتو این کتاب، وظایف خویش را به بهترین نحو ممکن انجام داد. پس از وفاتش این کتاب به دست پسرش (محمد بن عمرو بن حزم) به ماترک رسید و پس از نگهداری این امانتی نسل در نسل در بین این خاندان چرخید تا این که به و از او، یعنی به دست پسر محمد بن عمرو بن حزم به نام (ابوبکر بن محمد بن عمرو بن حزم انصاری) به ارث رسید. [ابن قتیبه، دینوری، المعارف، ص۴۶۶.- ابو یوسف، یعقوب بن سفیان، المعرفه و التاریخ، ج۱، ص۳۳۱.

وی نیز در حفظ آن بسیار زحمت کشید که امروزه هم به همین اسم (صحیفۀ عمرو بن حزم) موجود می باشد. [ عثمانی، محمد تقی، حجیت حدیث، زاهدان، بی تا، چاپ اول، انتشارات صدیقی، ص132

 

فرزندان

فرزندان و نبیره های او اشخاص مورد احترام و عالم و دانشمندو فقها بودند.

((وَلَدَ محمدُ بن عمرو: عثمانَ، وأبا بکر الفقیه، وأمّ کلثوم برای محمد بن عمرو عثمان و ابابکر فقیه و دخترش ام کلثوم. وأمّهم کبْشة بنت عبد الرحمن بن سعد بن زُرارة بن عُدس مِن بنی مالک بن النجّار، به دنیا آمدند مادرشان کبشه بنت عبد الرحمن از بنی النجاربود و همچنین عبدَ الملک بن محمد، وعبدَ الله، وعبدَ الرحمن وأمّ عمرو وأمّهم ثُبیتة بنت النعمان بن عمرو بن النعمان بن خَلْدة بن عمرو بن أمیة بن عامر بن بیاضة.و عبدالملک و عبدالله و عبدالرحمن و دختری بنام ام عمرو که مادرشان ثبیته دختر نعمان بن عمرو بود 0 الطبقات الکبیر. ((ابنه أَبو بکر کان فقیهًا أَیضًا، روی عنه الزهری)) أسد الغابة. ((لمحمد بن عمرو بن حزم عقب بالمدینة وبغداد. ))

((أخبرنا محمد بن عمر عن مالک قال: أخبرنی عبد الله بن أبی بکر بن محمد بن عمرو بن حزم عن أبیه عن جدّه محمد بن عَمرو أنّه اشتری مِطْرَف خزّ بسبعمائة فکان یلبسه.)) الطبقات الکبیر.

((ذَکرَهُ الْبَغَوِی، وقال: ذکره البخاری فیمن روی عن النبی صَلَّی الله علیه وسلم، ولا یعرف، وکذا قال ابن شاهین، لم یزد. وَقَالَ أَبُو نُعَیمٍ: ذکره أبو العباس الهَرَوی فی المحمدین فی الصّحابة، وذکر روایته عن النبی صلّی الله علیه وآله وسلم، قال: "لیکمل أُمَّتی یوْمَ الْقِیامَةِ سَبْعِینَ أُمّة نَحْنُ آخِرُهَا وَخَیرُهَا".در روز قیامت امت من هفتادامت را تکمیل می کند وما بهترین امتها و آخر آنها هستیم.

 

 فقیه و دارای علم بود

(کان محمد بن عَمْرو فقیهًا فاضلًا من فقهاء المسلمین.)) أسد الغابة. ((خبرنا محمد بن عمر قال: حدّثنی خالد بن القاسم عن أبیه قال: رأیتُ محمد بن عمرو وعلیه المغفر فلمّا أراد أن یصلّی وضعه إلی جنبه وصلّی حاسرًا.)) (

 

 عمر خواست نام محمد هارا تغییر دهد

(أخبرنا عثمان بن عمر وعبید الله بن موسی قالا: أخبرنا أسامة بن زید عن أبی بکر بن محمد بن عمرو بن حزم أنّ عمر بن الخطّاب جمع کلّ غلام اسمه اسم نبی فأدخلهم الدار لیغیر أسماءهم فجاء آباؤهم فأقاموا البینة أنّ رسول الله سمّی عامّتهم، فخلّی عنهم. قال أبو بکر: وکان أبی فیهم. 0(الطبقات) الکبیر).    

 

 راوی ثقه بود

(روی عنه جماعة من أهلِ المدینة، ویروی عن أبیه وغیره من الصّحابة. وروی عنه أیضًا أنه قال: کنْت أتکنّی أبا القاسم عند أخوالی بنی ساعدة، فنهونی فحولت کنْیتی إلی أبی عبد الملک.)) الاستیعاب فی معرفة الأصحاب. ((قال محمد بن عمر: وقد روی محمد بن عمرو عن عمر وسمع منه وکان ثقةً قلیل الحدیث.)) الطبقات الکبیر. ((أخرج الْبَغَوِی فی ترجمته، مِنْ طریق قیس مولی سودة، عن عبد الله بن أبی بکر بن محمد بن عمرو بن حزم، عن أبیه، عن جدّه ـــ أنه سمع رسولَ الله صلّی الله علیه وآله وسلم یقول: "مَنْ عَادَ مَرِیضًا لاَ یزَالُ یخُوضُ فِی الرَّحْمَةِ... "(*)الحدیث. وهذا مِنْ مسند عمرو بن حزم، فالضمیر فی قوله: عن جدّه ـــ یعود علی أبی بکر، لا علی عبد الله. وروی محمد عن أبیه، وعن عمرو بن العاص. روی عنه ابنه أبو بکر، وعمر بن کثیر بن أفلح. وثقه النَّسَائِی، وَابْنُ سَعْدٍ))((ذَکرَهُ ابْنُ حِبَّانَ فِی الثِّقَاتِ،

 

شجاعتمدار بود

محمد بن عمرو در جنگ( الحره ) آن قدر از شامیان دسته دسته کشت و نظمشان را بهم زد تا اینکه یکی از آنها گفت: این مرد مارا سوزاند و کسی همطراز اونیست کسی از دست او نجات نمی یابد. و ما مرد بصیر و شجاعی را می بینیم. دسته جمعی به او حمله کنید پس گروهی به او حمله بردند تا با تیر ازپا در در حالی که با یکی از شامیان هم گردن بودند با کشته شدن محمد بن عمرو مردم رو به هزیمت گذاشته و به مدینه ریختند و مثل سیل کشته شدند.

 

تا آخرین لحظه به نمازش مراقبت داشت.

أخبرنا محمد بن عمر قال: حدّثنی عبد الجبّار بن عُمارة عن محمد بن أبی بکر بن محمد بن عمرو بن حزم قال: صلّی محمد بن عمرو بن حزم یوم الحرّة وإنّ جراحه لَتَثْعَبُ دمًا، وما قُتل إلّا نظمًا بالرماح.. راوی گوید در روز جنگ (الحره) محمد بن عمرو نماز می خواند و از زخمهایش خون می ریخت و کشته نشد مگر با تیرهای افزون.

أخبرنا محمد بن عمر قال: حدّثنی خالد بن القاسم عن أبیه قال: رأیتُ محمد بن عمرو وعلیه المغفر فلمّا أراد أن یصلّی وضعه إلی جنبه وصلّی حاسرًا.. راوی گوید: دیدم محمد بن عمرو می خواست نماز بخواند مغفرش (کلاه جنگش ) را از سر برداشت و بکنارش گذاشت و سریرهنه نماز خوان.

أخبرنا محمد بن عمر قال: حدّثنی إسماعیل بن مُصْعَب بن إسماعیل بن زید بن ثابت، عن إبراهیم بن یحیی بن زید بن ثابت قال: یقول محمد بن عمرو یومئذٍ رافعًا صوته: یا معشر الأنصار اصْدقوهم الضربَ فإنّهم قوم یقاتلون علی طمع الدنیا وأنتم قوم تقاتلون علی الآخرة. قال ثمّ جعل یحمل علی الکتیبة منهم فیفضّها حتی قُتل.. راوی گوید: در آن روز (بحرانی) محمد بن عمرو با صدای بلند به انصار می گفت ای گروه انصار آنها را با شمشیر خرد کنید آنها گروهی اند که بع طمع دنیا می جنگند و شما به طمع آخرت سپس به جمع آنها حمله کرد و آنها را از هم پاشید تا خود کشته شد.

أخبرنا محمد بن عمر قال: حدّثنی عُتبة بن جُبیرة، عن عبد الله بن أبی سفیان مولی ابن أبی أحمد بن جَحْش، عن أبیه قال: جعل الفاسق مُسْرِف بن عُقبة یطوف علی فرسٍ له فی القتلی ومعه مَرْوان بن الحَکم فمرّ علی محمد بن عمرو بن حزم وهو علی وجهه واضعًا جبهته بالأرض فقال: والله لئن کنتَ علی جبهتک بعد الممات لطالما افترشتَها حیا. فقال مُسْرِف: والله ما أُری هؤلاء إلّا أهل الجنّة، لا یسمع هذا منک أهل الشأم فتُکرْکرهم عن الطاعة. قال مروان: إنّهم بدّلوا وغیروا. قال محمد بن عمر: کانت وقعة الحرّة بالمدینة فی ذی الحجّة سنة ثلاثٍ وستّین فی خلافة یزید بن معاویة.))( الطبقات الکبیر.).

راوی گوید: فاسق مسلم مسرف با مروان میان کشته ها می گشت محمد بن عمرو را دیدند پیشانی به خاک گذاشته گفت: به خدا اینها ما را اهل بهشت نمی دانند. گفت این حرف را اهل شام از تو نشنوند تا از طاعت ما سر پیچی نمایند مروان گفت: آنها دینشان را تبدل کرده و تغییر دادند ( یعنی نگران مباش آنها از دین بیرون رفته اند.

جنگ الحره در ماه ذی الحجه سال شصت م سه بود

 

 وفات

 وقال: کان أمیر الأنصار یوم الحرّة. وقال ابن سعد: قُتل یوم الحرّة، وکان مقدمًا علی الخزرج کما کان عبد الله بن حَنظلة مقدمًا علی الأوس، فلما قُتلا انهزم أهْلُ المدینة فأوقع بهم أهلُ الشام فأبادُوهم)) الإصابة فی تمییز الصحابة. ((قتل یوم الحرّة، وهو ابنُ ثلاث وخمسین سنة، وکانت الحَرَّة سنة ثلاث وستین. ویقال: إِنه قُتل یوم الحَرَّة مع محمد بن عمرو بن حزم ثلاثة عشر رجلًا من أهلِ بیته،

او در روز ( جنگ الحره) امیر انصار بود و ابن سعد گوید: اومقدمه لشکرخزرج بود آنگونه که عبدالله بن حنظله مقدمه (اوس) بود وقتی که آن دو کشته شدند اهل مدینه فرار کردند و اهل شام آنها را سرکوب کرده و جلای وطن نمودند.

پس او در همان روز در سن 53 سالگی کشته شد و آن جنگ در سال 63 واقع شدو گفته شده با محمد بن عمرو سیزده نفر از خاندانش کشته شدند. (الاستیعاب فی معرفة الأصحاب.).

یقال: إنه کان أشدَّ النّاس علی عثمان رضی الله عنه المحمدون: محمد بن أبی بکر، محمد بن أبی حذیفة، ومحمد بن عمرو بن حزم.)) الاستیعاب فی معرفة الأصحاب.

 

خواب یکی از شامیان

((روی المدائنی أَن بعض أَهل الشام رأَی فی منامه أَنه یقتلُ رجلًا اسمه محمد، فیدخل بقتله النار.مدائنی گوید: یکی از اهل شام در خواب دید مردی بنام (محمد ) را می کشد و با کشتن او به آتش وارد می شود.

وقتی که یزید به مدینه قشون فرستادآن مرد هم در آن لشکر بود و با آنها حرکت کرد و یخاطر آن خواب کسی را نکشت. وقتی که جنگ تمام شد در میان کشته ها می گشت محمد بن عمرو را در میان زخمی ها دید محمد به او بد گفت او هم او را کشت سپس خواب بیادش آمد و مردی از اهل مدینه را گرفت و میان کشته ها می گشت و آن مرد مدینه ای جسد محمد را دید بلا فاصله گفت (إِنا لله وإِنا إِلیه راجعون،) بخدا کشنده این به بهشت داخل نمی شود.

شامی پرسید این کیه! گفت: محمد بن عمرو بن حزم. شامی با شنیدن این حرف کم ماند از ناراحتی بمیرد._ أسد الغابة.

 

منابع

ابن عبدالبر، یوسف بن عبدالله، الاستیعاب، تحقیق محمد علی البجاوی، بیروت، - ابن اثیر، عزالدین علی، اسدالله الغابه، بیروت، - ابن سعد، محمد، الطبقات الکبری، بیروت، - بلاذری، احمد بن یحیی بن جابر، انساب الاشراف، تحقیق سهیل زکار، بیروت، - طوسی، ابی جعفر محمدبن حسن، رجال الطوسی، به کوشش جواد قیومی الاصفهانی، - سپهر، محمدتقی لسان الملک سپهر، ناسخ التواریخ، - ابن هشام، عبدالملک، سیرة النبویه (سیره ابن هشام)، ری، - ابن حجر عسقلانی، شهاب الدین احمد بن علی، الاصابه، - ناظم زاده، سیداصغر، اصحاب امام علی، شرح زندگانی ۱۱۱۰ صحابه امیرالمومنین علیه السّلام، قم، بوستان کتاب - ابن حجر عسقلانی، شهاب الدین احمدبن علی، تهذیب التهذیب، بیروت، - علامه امینی نجفی، عبدالحسین، الغدیر، تهران، بنیاد بعثت، - کشی، عبدالعزیز، رجال کشی، کربلا، موسسه الاعلمی للمطبوعات، - ابن قتیبه، دینوری، المعارف، - ابو یوسف، یعقوب بن سفیان، المعرفه و التاریخ، - عثمانی، محمد تقی، حجیت حدیث، زاهدان، بی تا، چاپ اول، انتشارات صدیقی، ویکی فقه - سایت پژوهه، برگرفته از مقاله«محمد بن عمرو انصاری»، - المکتبه الاسلامیه -