196 - وادی سقر
9 بازدید
موضوع: اخلاق و عرفان


                                                    وادی سقر

در میان عده ای از مردم این سوال مطرح است که چرا خدای متعال بهشت و جهنم را آفریده است که گروهی را در ناز و نعمت و عیش ونوش ( یعنی بهشت) و گروه دیگر را در کوره های آتش و سوخت و سوز ( یعنی جهنم ) قرار دهد.

در جواب این سوال مطالب زیاد گفته شده است از جمله این است

1 - که اگرخود و  تمام مخلوقات را عبد و فرمانبر خدا می دانیم: نباید عبد مولا را زیر سوال ببرد: زیرا مولا هرکاری را در باره عبد مصلحت می داند باید تسلیم شود ومطیع فرمان او گردد و اگر بیرون از عبودیت می دانیم: آن مسئله اش جدا و دور از مورد بحث ما است.

2 – تمام اعمال و کردار ما یک صورت ظاهری و مادی دارد و یک صورت باطنی و معنوی مثلا نماز ظاهرش اعمالیست که انجام می دهیم: خواندن حمد و رکوع و سجود و غیره: زکات: دادن قسمتی از مال برای مستمندان و نیازمندان و همچنین حج و جهاد و. و.

یاقتل ناحق و تجاوز به ناموس دیگران و شرابخواری وغیره صورت ظاهری اش همانست که می بینیم.

اما صورت باطنی ومعنوی اینها نعمتهای بی پایان خداوند: قصرها و حوری ها وخوردنها و آشامیدنیها و یا آتش و سوختن و خاکستر شدن و دوباره زنده شدن است.

پس  بنا بر بحث و تحقیق ثبوت  تجسم اعمال ؟ خود ما ئیم که در این دنیا با اختیار خودهر تخمی را بکاریم در آخرت حاصل آن را برداشته  و به دست می آوریم : خداوند اجبارا ما را به بهشت یا جهنم نخواهد برد راهیست که خود انتخاب و اختیار نموده ایم.

پس برای نتیجه و بهره گیری اعمال ما: درجات و مراتب متفاوت وجود دارد: بهشتیان به (هشت ) گروه تقسیم می شوند و هر گروهی از دَرِ مربوط به خود وارد شده و در جایگاه خود مستقر خواهند شد و همچنین دوزخیان (هفت ) گروه مختلف وهرکسی از دَرِ مربوط به خود داخل می شوند

سوره حجر : وَإِنَّ جَهَنَّمَ لَمَوْعِدُهُمْ أَجْمَعِينَ ﴿۴۳﴾و قطعا وعده‏ گاه همه آنان دوزخ است (۴۳)

لَهَا سَبْعَةُ أَبْوَابٍ لِكُلِّ بَابٍ مِنْهُمْ جُزْءٌ مَقْسُومٌ ﴿۴۴﴾[دوزخى] كه براى آن هفت در است و از هر درى بخشى معين از آنان [وارد مى ‏شوند] (۴۴)إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي جَنَّاتٍ وَعُيُونٍ ﴿۴۵﴾
بى‏ گمان پرهيزگاران در باغها و چشمه ‏سارانند (۴۵)ادْخُلُوهَا بِسَلَامٍ آمِنِينَ ﴿۴۶﴾[به آنان گويند] با سلامت و ايمنى در آنجا داخل شويد (۴۶)وَنَزَعْنَا مَا فِي صُدُورِهِمْ مِنْ غِلٍّ إِخْوَانًا عَلَى سُرُرٍ مُتَقَابِلِينَ ﴿۴۷﴾و آنچه كينه [و شائبه ‏هاى نفسانى] در سينه‏ هاى آنان است بركنيم برادرانه بر تختهايى روبروى يكديگر نشسته‏ اند (۴۷

امام علی علیه السلام در روایتی نام طبقات و درهای جهنم را بدین ترتیب  ذکر فرموده است:

  1. هاویه
  2. سعیر
  3. جحیم
  4. سقر
  5. حطمه
  6. لظی
  7. جهنم

«اولین طبقه جهنم، هاویه است و آخرین و پایین‌ترین طبقه آن درک است .» در بعضی روایات عکس آن هم ذکر شده است.

                                              سقر

سقرطبقه آخر (هفتم) جهنم است و جایگاه منافقین است.

سقر بدترین و ژرفترین طبقات جهنم است و از جمله آتش هاویه است به گونه ای که در روایت مشهوری آمده است که جبرئیل خدمت رسول خدا (ص) بود ناگهان صدای مهیبی به گوش رسید، پیغمبر گرامی (ص) پرسید این چه صدایی است؟ عرض شد یا رسول الله، هفتاد سال پیش (فرشتگان) سنگی را در یکی از چاه های جهنم انداختند که هم اکنون به انتهای ان رسید.

در معنای این روایت فرمودند که بعضی از انسان ها در دنیا راه دوزخ را می پیمایند و پس از این هفتاد سال عمر به اعماق دوزخ می رسند. یعنی، این سنگی که به قعر دوزخ رسیده و چنین صدای مهیبی از خود به جای گاشته است،  دل  نیز چون سنگ انسانی است که در اثر ارتکاب معاصی و غفلت از پروردگار، سخت و ظلمانی شده و به ژرفنای دوزخ افکنده شده است

.                                         سرزمین سقر کجاست؟

سقر یک وادی در جهنم است و چاهی است که اگر در آن چاه را بردارند جهنمی ها از شر آن چاه نمی دانند به کجا پناه ببرند، خود جهنم چقدر سخت است و این وادی چه سختی بیشتری دارد؟؟؟!!!

ﻗﺎﻝ ﺍﻟﺼﺎﺩﻕ – ﻋﻠیه  ﺍﻟﺴّﻠﺎﻡ: ﺍﻥﱠﱠ فی ﺍﻟﺠَﻬَﻨَﻢ ﻟَﻮﺍﺩیﺎً ﻟﻠﻤﺘﻜﺒّﺮین  یقال ﻟﻪُ ﺳَﻘَﺮُ، شکی ﺍلی ﺍﻟﻠﻪِ ﻋﺰّ ﻭ ﺟَﻞّ ﺷِﺪَﺓَ ﺣَﺮﱢﱢﻩِ ﻭَ ﺳَﺄَﻟَﻪُ ﺍﻥ یاﺫَﻥَ ﻟَﻪُ ﺍﻥ یتﻨَﻔﱠﱠﺲَ، ﻓَﺘﻨَﻔﱠﱠﺲَ ﻓَﺎَﺣْﺮَﻕَ ﺟَﻬَﻨﱠﱠﻢَ . ﺍﻣﺎﻡ ﺻﺎﺩﻕ – ﻋﻠیه ﺍﻟﺴّﻠﺎﻡ – ﻓﺮﻣﻮﺩﻧﺪ: ﺩﺭ ﺟﻬﻨﻢ ﺳﺮﺯمینی ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﺨﺼﻮﺹ ﻣﺘﻜﺒﺮﺍﻥ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺁﻥ ﺭﺍ ( ﺳﻘﺮ) ﮔﻮیند . این  ﻭﺍﺩی ﺍﺯ ﺷﺪﺕ ﺣﺮﺍﺭﺕ ﺧﻮﺩ ﺑﻪ ﺧﺪﺍ ﺷﻜﺎیت ﺑﺮﺩ ﻭ ﺗﻘﺎﺿﺎ ﻧﻤﻮﺩ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻭی ﺍﺟﺎﺯﻩ ﺩﻫﺪ ﺗﺎ ﺗﻨﻔﺴی ﻛﻨﺪ ﭘﺲ ﺁﻥ ﻭﺍﺩی ﻧﻔﺴی ﻛﺸیﺪ ﻛﻪ ﺍﺯ ﺁﻥ ﻧﻔﺲ ﺟﻬﻨﻢ نیز ﺷﻌﻠﻪ ﻭﺭ ﺷﺪ.  ) ﺍﻟﻜﺎﻓی، ﺝ ۲، ﺹ ۳۱۰ 

                                               آیات سقر


سوره قمر - ۴۸ - یَوْمَ یُسْحَبُونَ فِی النَّارِ عَلَی وُجُوهِهِمْ ذُوقُوا مَسَّ سَقَرَ  در آن روز که در آتش دوزخ به صورتشان کشیده می شوند (و به آنها گفته می شود:) بچشید آتش دوزخ را!

   سوره مدثر - ۲6 -   سَأُصْلِيهِ سَقَرَ       بزودی او را وارد سَقَر [= دوزخ] می کنم!

وَمَا أَدْرَاکَ مَا سَقَرُ   -27 - و تو نمیدانی «سقر» چیست!

سوره مدثر مَا سَلَکَکُمْ فِی سَقَرَ - 42  - ( از آنها می پرسند) چه چیز شما را به دوزخ وارد ساخت؟!

تفسیر المیزان  -  در جمله" لا تُبْقِی وَ لا تَذَرُ" به خاطر اینکه نفی مطلق است، و مقید نکرده که چه چیزی را باقی نمی گذارد و رها نمی کند، :  اقتضاء دارد که مراد از آن را این بگیریم که سقر هیچ چیزی از آنچه او به دست آورده باقی نمی گذارد و همه را می سوزاند و احدی را هم از آنهایی که در آن می افتند از قلم نینداخته همه را شامل می شود، به خلاف آتش دنیا که بسیار می شود بعضی از چیزها که در آن می افتد نمی سوزاند، و اگر مثلاً انسانی در آن بیفتد پوست ظاهری و صفات جسمیش را می سوزاند، و به روح او و صفات روحیش نمی رسد اما ( سقر ) احدی از کسانی که در آن می افتند باقی نمی گذارد بلکه همه را فرا می گیرد، زیرا خداوند فرموده:" تَدْعُوا مَنْ أَدْبَرَ وَ تَوَلَّی و کسانی را که به فرمان خدا پشت کردند صدا می زند. سوره معارج، آیه . 17 .     و وقتی آنها را فرا گرفت چیزی از روح و جسمشان را باقی نمی گذارد بلکه همه را می سوزاند هم چنان که فرموده: «نارُ اللَّهِ الْمُوقَدَةُ الَّتِی تَطَّلِعُ عَلَی الْأَفْئِدَةِ». آتش برافروخته الهی است. آتشی که از دلها سر می زند. سوره همزه، آیه - 7 -  و -44  - حجر··

ممکن هم هست منظور این باشد که احدی را زنده نمی گذارد، و احدی را نمیمیراند، در آیه زیر می فرماید: «الَّذِی یَصْلَی النَّارَ الْکُبْری ثُمَّ لا یَمُوتُ فِیها وَ لا یحْیی . آن کسی که خودش آتش کبری را میگیراند وارد می شود، و آن گاه در آن آتش نه می میرد، و نه زنده می ماند. سوره اعلی، آیه 12 و 13

                                       دوزخ وعذابهای گوناگون در  آن

اسامی دوزخ- درقرآن کریم برای دوزخ   - 7 -  نام آمده است که درروایات از آنها به هفت در یا طبقه سخن رفته است وهرگروهی ازیک دروارد و در آن سکنی می گزینند. هاویه دراسفل السافلین مکان منافقان-جحیم برای مشرکان-سقر برای مجوسان -حطمه برای یهودیان -سعیر برای صابئین-لظی برای ترسایان - وبالاخره  عذاب جهنم  برای گناهکاران  دو گونه خواهد بود.

                                       1 : عذابهای جسمانی دوزخ

درقرآن کریم ازعذابهای دوزخ بشرح زیریادشده است

شدت عذابها- آتش دائمی-غذاها و نوشیدنیهای مرگبارمانند زقوم حمیم غسلین ضریع غساق صدید مهل ولباسهائی چون صهر مقامع سرابیل وقطران-بادکشنده-سایه سوزان-کندن پوست-زندان وزنجیر- آب داغ- آتش ازبالاو پائین و اطراف-قصدخروج کننددوباره بازگردانده می شوند-هیزم آتش سنگ وانسانست-ازدلها آتش برمی خیزد-آتشی طلب کننده باصدای وحشتناک ومتحرک                                                                                         
                                                      2  -   عذابهای روحانی

    دوزخ غم واندوه - حسرت- تحقیر- دوری ازرحمت خدا-رویت بهشتیان- جاودانگی عذاب- اجازه سخن گفتن داده نمی شود-بدرخواست آنان پاسخی داده نمی شود - هرزمان که قصد خروج از آتش را دارنددوباره برگردانده شوند.

بر اساس باورهای اسلامی، به دوزخ جهنم گفته می شود. جهنم هفت طبقه دارد و هر چه پایین تر، جای افراد بدتر. عذاب های دوزخ هم روحی هستند هم جسمی.

. برخی جهنمیان همیشه در آنجا می مانند و برخی دیگر پس از مدتی بخشوده می شوند و به بهشت می روند

امیرمومنان علی بن ابی طالب علیه السلام در خطبه ای در مورد ضرورت یاد قیامت و عذاب الهی چنین می فرماید: مردم ! شما چونان مسافران در راهید، که در این دنیا فرمان کوچ داده شدید، که دنیا خانهٔ اصلی شما نیست و به جمع آوری زاد و توشه فرمان داده شدید.

آگاه باشید این پوست نازک تن، طاقت آتش دوزخ را ندارد، پس به خود رحم کنید. شما مصیبت های دنیا را آزموده اید، آیا ناراحتی یکی از افراد خود را بر اثر خاری که در بدنش فرورفته، یا در زمین خوردن پایش مجروح شده، یا ریگ های داغ بیابان او را رنج داده، دیده اید که تحمل ان مشکل است؟ پس چگونه می شود تحمل کرد که در میان دو طبقه آتش، در کنار سنگ های گداخته، هم نشین شیطان باشید؟ آیا می دانید وقتی مالک دوزخ بر آتش غضب کند، شعله ها بر روی هم می غلتند و یکدیگر را می کوبند؟ و آنگاه که برآتش بانگ زند میان درهای جهنم به هر طرف زبانه می کشد؟ ای پیر سالخورده، که پیری وجودت را گرفته است، چگونه خواهی بود آن گاه که طوق های آتش به گردن ها انداخته شود و غل و زنجیرهای آتشین به دست و گردن افتد چنان که گوشت دست ها را بخورد؟

امام جعفر صادق علیه السلام در مورد جهنم چنین می فرماید: آتش دنیا یک بخش از ۷۰ بخش آتش جهنم است، آتش جهنم ۷۰ بار با آب خاموش شده سپس شعله ور گردیده تا به آتش دنیا تبدیل گشته است و اگر چنین نبود هیچ انسانی طاقت تحمل آتش را نداشت.

«اولین طبقه جهنم، هاویه است و آخرین و پایین ترین طبقه آن درک است. » در بعضی روایات عکس آن هم ذکر شده است

                                                                     نفرات  اول جهنم

در روایات 7 نفر را در سخت ترین عذاب جهنم معرفی نموده اند که برای اختصار و رعایت اتحاد فقط دو روایت از شیخ صدوق در کتاب «ثواب الاعمال و عقاب الاعمال می آورم .

راوی می گوید از امام صادق(ع) شنیدم که فرمودند:در روز قیامت عذاب هفت نفر از همه سخت تر است:فرزند آدم(ع) که برادرش را کشت، نمرود که با حضرت ابراهیم(ع) در مورد خداوند بحث و خدا را انکار کرد، دو نفر از بنی اسرائیل که قوم خود را یهودی و مسیحی کردند، فرعون که گفت:من بالاترین خدای شما هستم و دو نفر از این امت که یکی از آن ها بدتر از دیگران است و در تابوتی شیشه ای در زیر جهنم در دریاهایی از آتش قرار دارد.                     

در روایت دیگر اسحاق بن عمار صیرفی می گوید:به امام کاظم(ع) عرض کردم:درباره آن دو نفر چیزی بگویید

 . . . .در .ذیل این روایت آمده؟  فرمودند:ای اسحاق! همانا در جهنم دره ای به نام «سقر» است، از زمانی که خداوند آن را آفریده، نفس نکشیده است، اگر خداوند به اندازه سر سوزنی به او اجازه تنفس بدهد، بدون شک همه زمینیان را آتش می زند و همانا جهنمی ها از گرما، بدبویی، کثیفی و عذاب هایی که خداوند برای اهل این دره آماده کرده، گریزانند و همانا بدون شک در این دره کوهی است که همه کسانی که در این دره هستند از گرما، بدبویی، کثیفی و عذاب هایی که خداوند برای ساکنان این کوه مهیا کرده است، گریزان هستند.

 و همانا بدون شک در این چاه افعی ای است که همه اهل این چاه از پلیدی، بدبویی، کثیفی و سم هایی که خداوند عزوجل در نیش آن برای اهلش مهیا کرده، گریزان هستند و همانا و بدون تردید در شکم این افعی هفت صندوق است که پنج نفر از امت های گذشته و دو نفر از این امت در آن هستند.

 عرض کردم:فدایت شوم این پنج نفر و دو نفر کیستند؟

 فرمودند:آن پنج نفر عبارتند از:قابیل که هابیل را کشت، نمرود که با حضرت ابراهیم(ع) درباره وجود خدا بحث کرد و منکر خدا شد و گفت:من زنده می کنم و می میرانم، فرعون که گفت:من بالاترین خدای شما هستم، یهودا که گروهی را یهودی کرد و بولس که عده ای را مسیحی کرد و دو تن بیابانی از این امت.

                                                     عاقبت مردمانی که نماز را سبک می شمارند

پیامبر خدا(صلی الله تعالی علیه و آله) در پاسخ دخترش فاطمه(علیها سلام) که پرسیده بود: ای پدر مردان و زنانی که نمازشان را سبک می شمارند چه (جزایی ) دارند؟

فرمود: ای فاطمه هر کس - از مردان یا زنان - نمازش را سبک بشمارد، خداوند او را با پانزده عذاب مبتلا می کند: شش عذاب در دنیا، سه عذاب در هنگام مرگ، سه عذاب در قبر و سه عذاب در عرصه ی قیامت هنگامی که از قبر خود بیرون می آید.

اما آنچه در دنیا به او می رسد: خداوند برکت را هم از عمرش بر می دارد و هم از روزیش، سیمای صالحان را از چهره اش می زداید، به هر عملی که انجام می دهد پاداشی داده نمی شود، دعایش به آسمان نمی رود، ششم اینکه مشمول دعای صالحان نمی شود.

و اما آنچه هنگام مرگش به او می رسد: نخستین آنها این است که خوار می میرد، دم گرسنه می میرد و سوم، تشنه می میرد، پس اگر از نهرهای دنیا به او بنوشانند، سیراب نمی شود. و اما آنچه در گورش به او می رسد: نخستین آنها این است که خداوند فرشته ای را می گمارد تا او را در گورش عذاب دهد. دوم اینکه قبرش را بر او تنگ می کند و سوم اینکه قبرش تاریک است.

و اما آنچه روز قیامت هنگام بیرون آمدن از گورش به او می رسد: نخستین آنها این است که خداوند فرشته ای می گمارد تا او را با صورت (روی زمین) بکشد در حالی که مردم به او می نگرند، دوم اینکه بازخواست سختی می شود و سوم اینکه خداوند به او نمی نگرد و پاکش نمی سازد و عذابی دردناک دارد."

فلاح السّائل ص 22: بحار الانوار ج 80، ص 22

شیخ صدوق «رحمه الله» در کتاب «ثواب الاعمال» از ابوبصیر نقل کرده است که گفت: بعد از شهادت امام صادق «علیه السّلام» خدمت امّ حمیده مشرّف شدم تا او را بگویم، پس از آنکه مدتی گریه کرد و من به خاطر گریه او گریستم فرمود:

ای ابومحمّد! اگر امام صادق(علیه السّلام) را در هنگام شهادت می دیدی امر عجیبی از آن حضرت مشاهده می کردی، او چشمان مبارک خود را گشود و فرمود:همه خویشاوندان مرا نزد من جمع کنید. بعد از آنکه تمام آنها نزد آن گرد آمدند، به ایشان نگاهی کرد و فرمود: «إنّ شفاعتنا لا تنال مستخفاً باالصلاة»؛ کسی که نماز را سبک شمارد به شفاعت ما نمی رسد و از آن بهره مند نمی گردد.

و شاعر فارسی زبان مضمون این روایت را به شعر درآورده و گفته:

                     گویم ز امام صادق این طرفه حدیث*** تا شیعه او به لوح دل بنگارد

                    فرمود که بر شفاعت ما نرسد ***هر کس که نماز را سبک بشمارد

                                                           ( منابع )

قرآن کریم .

نهج البلاغه،

1 - اسفار اربعه،ملا صدرا، جلد ۹، صفحهٔ ۳۲۰
2 - المحجه البیضاء، فیض کاشانی، جلد ۱، 

3 - (بحار الانوار جلد۸ مبحث جهنم)

4 - نهج البلاغه، خطبه ۱۸2

5 - کتاب معاد دستغیب  -

6 - فلاح السّائل ص 22: بحار الانوار ج 80، ص 22

  • 7  - ویکی پدیا دانشنامه آزاد

8 - فرهنگ موضوعی

9 - قطره ای از دریای فضائل اهل بیت علیهم السلام، ج۱، ص۵۴۶  از بحارالأنوار، ج۸2  ،از

10 - ثواب الاعمال  ص۱۹،  ح ۳۱و ج۸۴ ، ص ۸۴   .

11 - تفسیر المیزان.

12- https://en.m.wikipedia.org/wiki/Gehenna

و اسناد و مدارک دیگر که برای اختصار نیاوردیم.